Okuduklarım - Can

Bir demir yolu işçisinin oğlu olarak 1899 yılında Rusya'da doğan asıl adı Andrey Platonoviç Klimentov olan Andrey Platonoviç Platonov, 20. yüzyılın en önemli Rus yazarlarından biridir. 

Yoksul bir aileden gelen Platonov, yaşantısındaki zorlukları, yokluğu, umutsuzluğu ve direnişini eserlerine yansıtmasıyla rejim düşmanı olarak eserleri Sovyet karşıtı bulunup yasaklanmıştır...

Yaşadığı dönemde Sovyetler Birliği'nin çalkantılı yıllarına tanıklık etmiş 1917 Devrimi'nin ardından yaşanan toplumsal, ekonomik ve siyasi değişimleri, en önemli eserleri arasında yer alan "Can", "Çevrengur", "Mutlu Moskova" ve "Kuyu ”da göz önüne getirmiştir... Platonov, 1951 yılında hayatını kaybetmiştir. 

Eserde Moskova Ekonomi Enstitüsü’nde eğitimini tamamlayan Nazar Çagatayev’in yaşantısından bölümlerle Sovyet yönetimin bir görevlisi olarak kimliğini unutmuş, fakir, göçebe, toplumdan dışlanmış, yaşam ve yurt edinme mücadelesi veren ‘Can’ (Türkmen halk inanışına göre, ‘mutluluğu arayan ruh’ anlamında) halkıyla olan birlikteliği yanında sistemin acımasız uygulamaları toplumsal ve bireysel çatışmalar ele alınmaktadır...

Altını çizdiğim satırlar; "...Yine de yer yer aileler halinde de yaşıyordu insanlar; böyle durumlarda birbirlerine karşı duydukları sevgiden başka şey kalmıyordu ellerinde çünkü ne doğru düzgün yiyecekleri ne geleceğe ilişkin umutları ne insanı eğlendiren cinsten bir mutlulukları vardı; hem yürekleri öylesine dermansızdı ki ancak eşlere karşı duyulan sevgi ve bağlılık sığıyordu içine - en çaresiz, en fakir ve ebedi duygu..." 

Kitabın tanıtım bölümünden; “Gerek dili gerekse dünyaya bakış açısıyla sadece çağının değil tüm zamanların edebiyatında apayrı bir yere sahip olan Platonov'un bu kısa romanı, "insan ne için yaşar?" sorusu üzerine derin, sarsıcı ve özgün bir tefekkür niteliğinde. Hayata duyulan inancın dönüştürücü gücünün öyküsü Can; açlığın, yokluğun, unutulmuşluğun ve süreğen acının hissizleştirdiği bir halkın öyküsü. En tanıdık konuyu bile ilk kez ele alınıyormuşçasına ilginç kılan ve tüm eserleri sadece insana değil, bir bütün olarak doğaya yönelik muazzam bir sevgi ile ışıldayan Platonov'un Can'ı, edebiyatseverleri derinden etkileyecek güçlü bir roman.” 

Sovyet devrimin acımasız yüzünü ve buna direnen bir liderin ve halkın mücadelesini yazarın sade ve duru anlatımıyla bir çırpıda Karşıyaka Belediyesi Kitap Kulübünde okuduğum bu eseri okumanızı tavsiye ederim...