UNESCO Yaşayan İnsan Hazinesi & Anadolu’nun Son Karatabağı
İsmail Araç, tarihi M.Ö. 2. yüzyıla dayanan geleneksel parşömen üretimini aslına uygun yöntemlerle sürdüren, Türkiye'nin en önemli zanaatkarlarından biridir. Hayvan postlarını tamamen doğal yöntemlerle ve kol gücüyle işleme sanatı olan "karatabaklık" geleneğinin Anadolu'daki son temsilcisi ve UNESCO Yaşayan İnsan Hazinesi unvanı sahibidir.
ERKEN YAŞAMI VE MESLEĞE ADIM ATIŞI
1933 yılında İzmir'in Bergama ilçesinde dünyaya geldi. Maddi imkansızlıklar nedeniyle eğitim hayatına devam edemedi ve genç yaşta çıraklığa başladı. Debbağlık (deri işlemeciliği) mesleğine ilk olarak 1953 yılında, Bergama Tabakçılar Köprüsü altındaki ustaların yanında adım attı. Vatani görevinin ardından 1955 yılında Bergama'ya dönerek tutkuyla bağlı olduğu mesleğini sürdürdü.
SANATI VE GELENEKSEL ÜRETİM METODU
İsmail Araç, tarihte ilk kez Pergamon’da (Bergama) üretilen parşömen kağıdını aslına uygun olarak imal eden dünyadaki nadir ustalardan biriydi. 1960 yılında kendi tabakhanesini açan usta, sanatı boyunca şu geleneksel ilkelere sadık kaldı:
Sıfır Kimyasal: Üretim sürecinde hiçbir yapay veya sentetik kimyasal madde kullanmadı.
Doğal Çözücüler: Deriyi tüylerinden ve yağlarından arındırırken yalnızca kireç, zırnık ve palamut gibi tamamen doğal maddelerden yararlandı.
Geleneksel Ekipman: Deri işlemede "kavaleta" ve "flota" adı verilen özel, geleneksel bıçaklar kullandı.
ZANAATIN GELECEĞE AKTARILMASI
Mesleğin yok olup gitmesine izin vermeyen Araç, ömrü boyunca bu kadim kültürün aktarılması için mücadele etti ve parşömen yapımı alanında iki kadın usta yetiştirdi:
2017: Çırağı Demet Sağlam Tokbay’ı usta ilan etti ve kendisi için geleneksel peştemal kuşatma töreni düzenlendi.
2020: Diğer çırağı Nesrin Ermiş Pavlis’i usta ilan ederek zanaatını güvenilir ellere teslim etti.
ÖDÜL VE UNVANLARI
Geleneksel parşömen üretimini yaşatma gayretiyle pek çok ulusal ve uluslararası belgesele konu olan Araç, kariyeri boyunca şu prestijli ödüllere layık görüldü:
2015: İzmir Büyükşehir Belediyesi – 13. Tarihe Saygı ve Yerel Koruma Yarışması Jüri Özel Ödülü
2017: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı – "Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı" Unvanı
2021: UNESCO Bilim Kurulu – "Yaşayan İnsan Hazinesi" Ödülü (Ödülü, 11 Ocak 2022'de Ankara Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde düzenlenen törenle takdim edilmiştir).
VEFATI
Anadolu'nun son karatabağı İsmail Araç, 93 yaşında hayata gözlerini yumdu. Ardında kaybolmaya yüz tutmuş bir tarihi mirası geleceğe taşıyan öğrenciler ve büyük bir kültürel hazine bırakan usta sanatçının vefatı, başta Bergama olmak üzere tüm kültür-sanat dünyasında derin bir üzüntüyle karşılandı.
