23.02.2022, 11:01

Dikili Efsanesi Hermias ve Aristoteles

"Köleyken önce filozof, ardından kral (Tiran) oldu. Bilgeliği ve erdemli kişiliğiyle adaletli yönetimin ve iyiliğin simgesiydi. Antik çağın dahisi Aristoteles onun adına "Erdeme Övgü" ağıtını yazdı, heykelini diktirdi.

Aristoteles’in yakın dostu ve kayınpederi, Platon’un öğrencisi, sanat, bilim ve ileri uygarlık ülkesi Atarneus’un yöneticisi, antik çağın efsanevi lideri Hermias…

Aradan yüzyıllar geçti… Adı sanı unutuldu Hermias’ın. Ölümünün üzerinden 2 bin 364 yıl sonra, aynı topraklarda yaşayan bir gazeteci ve tarih araştırmacısı olarak, günümüzde bile rol model olabilecek Hermias’ı ve destansı hikayesini anlatmak istedim. Hermias’ın hayatını kaleme aldım. Çünkü, iyilik hiçbir zaman unutulmaması gereken ve asla yok olmayacak bir insanlık yatırımıdır…

Ve bu anlatılan, unutulan bilge Tiran (Bithynia) kökenli Hermias'ın, tarihsel bilgi ve belgelere dayalı kral olarak kurgulanmış hikayesidir... Hakikate olan aşkın ve iyiliğin ölümsüzlüğü adına…" Oben Ulu

(Tiran: Eski Yunan’da, siyasal gücü tek başına elinde tutan bölge yöneticisi)

***

Tarihi M.Ö 7'inci yüzyıla ve belki de daha eskiye dayandığı düşünülsede; antik yazarların Atarneus hakkında en fazla bilgi verdiği dönem M.Ö 4'üncü yüzyıldır.

Atarneus hakkında en sık sözü edilen konu ise kentin efsanevi yöneticisi Hermias'tır. Aristoteles'le Hermias'ın dostluğu ise hem antik yazarların hem de modern araştırmacıların her daim ilgisini çekmiştir.

Atarneus…

Bugün İzmir Dikili’nin 5 kilometre doğusunda yer alan Atarneus 24 hektarlık bir alanı kapsıyordu. Verimli Bakırçay Ovası ve Assos’a kadar Kuzey Ege kıyılarını hakimiyeti altında bulunduruyordu. Sürdüğü çağların ileri uygarlığıydı. 

Akalılar’ın kurduğu ilk kent devletiydi.

“Ana Tanrıça Kaynağı” anlamında gelen Atarneus adı boşuna değildi. Doğa Ana (Gaia) cömertliğini alabildiğine sunmuştu yöreye. Bol su kaynakları ve verimli topraklardaki etkin tarım üretimiyle ticaretin bir hayli geliştiği, özellikle şarap, zeytinyağı, zeytin ve üzüm ihracatıyla zenginleşmiş bir refah ülkesiydi.

Haliyle, göz kamaştırıcı ülkeye göz koyanlar oluyordu. Bu nedenle akılcı bir savunma sistemiyle, heybetli ve aşılması imkânsız surlarla korunuyordu.

Eubulos'un kölesi 'Hermias'

M.Ö. 370 yılında Atarneus'un liderliğini üstlenen Eubulos, kölesi Hermias'ın zekâsı, yetenekleri ve dürüstlüğünden çok etkilendi. Sıra dışı bir davranışta bulunarak Köle Hermias’a hak ettiği değeri verdi ve eğitimine özen gösterdi. Hermias’ı yüksek öğrenim görmesi için Atina’daki Akademia’ya gönderdi.

Fotoğraf: Akademia

Akademia'lı 'Hermias'

Hermias, Akademia’nın kurucusu ve Batı dünyasının düşünce tarzını oluşturan ilk Filozof Platon’un (Eflatun’un) öğrencisi oldu. Matematikçi - Filozof Xenokrates ve düşünce tarihinin en önemli filozoflarından Aristoteles’le yakın dostluk kurdu. Hermias artık Atarneuslu bir köle değil, Akademia diplomalı bir filozof adayıydı.

Eubulos hastalanarak ölüm döşeğine düşünce Hermias’ı çağırdı. Onu varis ilan etti. Soylu kanından gelmeyen Hermias, buna karşın, tarihte emsali olmayan bir uygulamayla köleyken kral olmuştu. Hermias sayesinde Atarneus büyük atılımlar yapacak, çağının en görkemli antik kentlerinden biri haline gelecekti.

Fotoğraf: Dikili Atarneus Antik Kenti

(Antik dönemde Eflatun adıyla da tanınan Socrates'in öğrencisi olan Klasik Yunan Filozofu Platon düşünce tarihinin tanıdığı en bilge kişilerden biriydi. Hermias'ın da eğitim aldığı batı dünyasında ki ilk yükseköğretim kurumu olan Atina Akademisinin kurucusuydu. Ona göre felsefenin ana fikri, insanın mutluluğu ve yetkin yaşamın sağlanmasıydı. Bu da erdemli bir hayat sürdürmekle elde edilirdi. Erdem ise bilgi, yaşamsal sığınak ise devlet'ti. Devletin de filozoflar tarafından yönetilmesi gerekliydi. Hermias'ta iyi bir yönetici olarak yapması gerekenleri yetenekleri ve zekâsıyla birlikte perçinleyecek bir eğitim görmüştü)

Fotoğraf: Aristoteles ve Platon (Akademia)

Aristo'nun gelişi

M.Ö. 347 yılında ölen Platon, Akademia’nın başkanlığını yeğeni Spevsippos'a bıraktı. Yönetimin kendi hakkı olduğunu düşünen Aristoteles, Platon'un bu tercihine üzüldü. Atina'yı terk etmeye karar verdi. Bunu duyan Hermias, dostu Aristoteles’i, Xenokrates’le birlikte Atarneus’a davet etti.

Fotoğraf: Aristoteles

Aristo'nun aşkı

Burada mutluydu Aristo. Aradığı engin düşünce ve ifade hürriyetiyle hak ettiği itibarı Atarneus’ta bulmuştu. Üstelik, mutluluğu aşkla perçinlendi. Hermias'ın yeğeni Pythias'a sevdalandı. Bir gün, Assos'ta bir yemek sırasında incitmekten çekindiği dostu Hermias’a hislerini açıkladı. Hermias, kadim dostu Aristo'nun yeğeniyle evlenmesine bir şartla müsaade etti: Ülkesinde felsefe dersleri ve araştırmaları yapması...

Hermias'ın isteğini şevkle kabul eden Aristo, Assos'ta felsefe okulu kurdu. Pythias’la evlendi, bir kız çocuğu dünyaya geldi.

Fotoğraf: Asos Felsefe Okulu

M.Ö. 345 yılı geride kalırken, Batı Anadolu'nun medeniyet beşiğinde artık her şey özgürce düşünülür, tartışılır olmuştu. Ancak Aristo'nun mutluluğu uzun sürmedi. Eşini genç yaşta bir hastalık nedeniyle kaybetti. Eşini kaybetmenin yasını tutan Aristoteles, M.Ö. 344’te Theophrastos'un daveti üzerine komşu Lesvos Adası’nın doğu kıyısındaki Mytilene (Midilli) kentine gitti. Mytilene'de özellikle deniz hayvanları üzerinde araştırmalar yaptı.

Bu sırada Makedonya Kralı Phillippos, Aristo'ya oğlu İskender'in eğitimini teklif etti. Aristo kabul ederek Makedonya'ya yerleşti. İskender, 20 yaşına geldiğinde tahta geçecek, Hermias onunla sağlıklı ve iyi ilişkiler kuracaktı. Barışçıl diplomasi köprüsünün mimarı ise Aristo’ydu.

Fotoğraf: Aristoteles - Büyük İskender

Perslerle savaş 

Derken, Batı Anadolu’da savaş tamtamları çaldı. Pers istilası Atarneus kapılarına kadar dayandı. Bölge siyasetinde etkin rol oynayan Hermias, kurduğu ileri karakollarla, heybetli surlarıyla ülkesini korudu, Persler’e geçit vermedi.  

Fotoğraf: Atarneus surları

Hermias'ın ölümü

Uzun yıllar süren saldırılardan sonuç alamayan Pers ordusu geri çekildi ama bir süre sonra kaderin akışını değiştiren beklenmedik bir gelişme oldu. Rodoslu Mentor çıktı savaş sahnesine.

Şeytani savaş bilgisiyle Büyük İskender'in de düşmanı olan Mentor, kız kardeşinin Aşağı Asya Satrabı Artabazoz’la evlenmesi üzerine Persler’le dost oldu, onların hizmetine girdi. Hermias'a karşı kalleşçe bir plan yaptı. Muzaffer Hermias’ın onuruna şölen düzenledi. Barış kutlamaları kapsamında Hermias’a sözde müttefiklik teklifinde bulunacaktı.

Bilge Hermias aynı zamanda barışçıydı. Savaşın kazananı olmadığına inanırdı. Savaş demek; huzursuzluk, mutsuzluk, yoksulluk, acı, kıyım ve yıkım demekti.

Mentor’dan şüphelenmeyen Hermias, barış şölenine korumasız olarak dostlarıyla geldi. Gece boyunca eğlenceler yapıldı, şaraplar içildi, adına şiirler okundu. Mentor'un sinsi planı işliyordu. Herkesin sarhoş olduğu ve kendinden geçtiği bir anda kurulan pusuda Hermias tutuklandı.

Şok anıydı. Derdest edilen Kral Hermias, Pers İmparatorluğu’nun Başkenti Susa'ya götürüldü. Günlerce işkence yapıldı.

İstilacı Persler, Hermias’tan felsefenin ve bölgenin sırlarını öğrenmek istiyor, o ise bilgi vermiyordu. Ünlü Pers Komutan Artakserkses'in emriyle çarmıha gerildi. Yine boyun eğmedi Hermias. M.Ö. 342 yılında feci bir şekilde katledildi.

Son sözleri şuydu: “Dostlarıma söyleyin, felsefe adına hiçbir şey söylemedim.”

***

Köleyken kral olmuş, fırsat eşitliğinin, bilgeliğin ve erdemli yönetimin simge ismi olarak nam salmış Hermias, hileyle esir alınarak uzak diyarlarda vahşice katledilirken, geride dünya siyasetinin, başarılı iktisadın, felsefenin, bilimin, sanatın, adaletin ve barış politikalarının merkezi olan bir ülke, fakat gözü yaşlı ve artık geleceğe kaygıyla bakan bir halk bırakmıştı…

Zira kötülük boş durmuyordu. Mentor, Hermias'ın mührünü de çalmıştı. Çevreye mektuplar yazarak egemenliğin Persler’in eline geçtiğini bildiren yazılar yazdı. Böylece Atarneus'un ve bölgenin düşüş dönemi başlamıştı.

Fotoğraf: Büyük İskender

Büyük İskender'in intikamı

Doğu ile Batı’nın ortasındaki savaşta Atarneus ezilirken, Pers ordusu bir kez daha harekete geçmiş, 20 bini atlı olmak üzere yaklaşık 40 bin askerle Gronikos Nehri’nin doğu yakasında mevzilenmişti. Bir sonraki adımları, uzun yıllardır ele geçiremedikleri Kuzey Ege’yi istila etmek olacaktı. Fakat meydan boş değildi. Bu kez Persler’in karşısına büyük ordusuyla Büyük İskender dikilmişti. Onun da amacı Doğu’yu istila etmekti. Gronikos’u kan nehrine çeviren çetin savaşı Makedonya Kralı Büyük İskender kazandı. Pers hâkimiyeti sona erdi. Tarih M.Ö. 334’tü. İskender böylece dostu  Hermias’ın intikamını da almıştı. 

Aristo'nun acısı

Aristoteles’e gelince… Aristo, sevgili dostu Hermias'ın feci sonunu Pella'da öğrenmişti. Bu ölüm haberi onu derinden etkiledi. Delphoi'de Hermias’ın heykelini diktirdi, anısına “Erdeme Övgü” adlı ağıt yazdı. Büyük Filozof Aristoteles, Hermias’ı anıt insan olarak nitelendiriyordu.

Lakin, gericiler tarafından Hermias'ı tanrılaştırdığı ve dini inançlara saygısızlık yaptığı iddiasıyla suçlandı. Bunun üzerine daha önce benzer nedenle katledilen Sokrates'in yazgısını paylaşmak yerine, terk-i diyar ederek, annesinin memleketi Eğriboz’a (Evboia) yerleşti. Kendi deyişiyle Atinalılar’a ‘felsefeye karşı ikinci bir suç işleme’ fırsatını vermedi.

(Tasfir: Yunan filozof Aristoteles bir İlahi yazdığı için dinsizlikle suçlanmakla tehdit ediyor)

63 yaşında sonsuzluğa göç ederken, yüreğini kavuran Hermias acısını da beraberinde götürmüştü.

Son

BİLİNEN HERMİAS TASFİRLERİ

(Mary Evans Resim Kütüphanesi)

***

ATARNEUS ÇALIŞMALARI

Fotoğraf: Atarneus yüzeysel araştırma ekibiyle (23 Ağustos 2010)

Gazeteci Oben Ulu - Münih Üniversitesi Albrecht Matthaei - Celal Bayar Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi, Pergamon Kazı Başkan Yerdımcısı Doç. Dr. Güler Ateş - İzmir 2'inci Koruma kurulu Raportörü Tolga Koparal - Gazeteci Ünal Elitaş

1908 yılana ait Atarneus fotoğrafı: Eski Çağ Tarih Profösörü Bilder Schazmann Atarneus'ta çalışmalar yapmıştı... 

----------------------------------------------------------------

Kaynaklar:

1. Green Peter-  "Siyaset, Felsefe ve Propaganda: Atarneus’lu Hermias ve Aristoteles’in dostluğu". 2003

2. Diyojen Laertius - "Aristo ve Yaşam".

3. Geoghrapika - Strabon - Ark.ve Sanat yay.

4. Austin M.Harmon (Yale üniversitesi) – Hermias of Atarneus

5. Celal Bayar Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi, Pergamon Kazı Başkan Yerdımcısı Doç. Dr. Güler Ateş Pergamon'un gölgesinde bir komşu kent: ATARNEUS

---------------------------------------

YASAL UYARI:

© Copyrigth ajansbakircay.com tüm hakları saklıdır.

ajansbakircay.com sitesinde yer alan bütün tasarım ve düzenlemelerin telif hakları; 5846 numaralı telif hakları yasası ile korunmaktadır. Bunlar ajansbakircay.com'un yazılı izni olmaksızın ticari olarak herhangi bir şekilde kopyalanamaz, dağıtılamaz, değiştirilemez, yayınlanamaz. İzinsiz ve kaynak belirtilmeksizin kopyalama ve kullanımı yapılamaz.

------------------------

Yorumlar (2)
Hülya Bolcay 2 yıl önce
Dikili de yaşıyorum Aterneus adını hep sizin yazılarınızdan okuyordum. Aterneusu bu kadar detaylı ilk defa okudum ve bu coğrafyanın önemini birkez daha sayenizde anladım. Umarım yetkililerde anlayıp turizme kazandırmak adına biran önce bu bölgeye gerekli özeni gösterir. Yazınız çok güzel teşekkürler
Saadet Yüce 2 yıl önce
Bu topraklarda yaşıyoruz ama tarihini tam anlamıyla bilmiyoruz.Çok güzel bir bilgi Teşekkürler.Elinize emeğinize sağlık.Daim olun.
17
parçalı bulutlu
banner17
Günün Karikatürü Tümü
Günün Anketi Tümü
Bergama İl Olmalı mı?
Bergama İl Olmalı mı?
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 38 102
2. Fenerbahçe 38 99
3. Trabzonspor 38 65
4. Başakşehir 38 61
5. Kasımpasa 38 56
6. Beşiktaş 38 56
7. Sivasspor 38 54
8. Alanyaspor 38 52
9. Rizespor 38 50
10. Antalyaspor 38 49
11. Gaziantep FK 38 44
12. A.Demirspor 38 44
13. Samsunspor 38 43
14. Kayserispor 38 42
15. Hatayspor 38 41
16. Konyaspor 38 41
17. Ankaragücü 38 41
18. Karagümrük 38 40
19. Pendikspor 38 37
20. İstanbulspor 38 16
Takımlar O P
1. Eyüpspor 34 75
2. Göztepe 34 70
3. Sakaryaspor 34 60
4. Bodrumspor 34 57
5. Ahlatçı Çorum FK 34 56
6. Kocaelispor 34 55
7. Boluspor 34 53
8. Gençlerbirliği 34 51
9. Bandırmaspor 34 50
10. Erzurumspor 34 44
11. Ümraniye 34 43
12. Manisa FK 34 40
13. Keçiörengücü 34 40
14. Adanaspor 34 39
15. Şanlıurfaspor 34 38
16. Tuzlaspor 34 38
17. Altay 34 10
18. Giresunspor 34 7
Takımlar O P
1. M.City 38 91
2. Arsenal 38 89
3. Liverpool 38 82
4. Aston Villa 38 68
5. Tottenham 38 66
6. Chelsea 38 63
7. Newcastle 38 60
8. M. United 38 60
9. West Ham United 38 52
10. Crystal Palace 38 49
11. Brighton 38 48
12. Bournemouth 38 48
13. Fulham 38 47
14. Wolves 38 46
15. Everton 38 40
16. Brentford 38 39
17. Nottingham Forest 38 32
18. Luton Town 38 26
19. Burnley 38 24
20. Sheffield United 38 16
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 95
2. Barcelona 37 82
3. Girona 38 81
4. Atletico Madrid 38 76
5. Athletic Bilbao 38 68
6. Real Sociedad 38 60
7. Real Betis 38 57
8. Villarreal 38 53
9. Valencia 38 49
10. Deportivo Alaves 38 46
11. Osasuna 38 45
12. Getafe 38 43
13. Celta Vigo 38 41
14. Sevilla 37 41
15. Mallorca 38 40
16. Las Palmas 38 40
17. Rayo Vallecano 38 38
18. Cadiz 38 33
19. Almeria 38 21
20. Granada 38 21

Gelişmelerden Haberdar Olun

@