23.11.2019, 11:22

SMYRNA / İZMİR

Sır şimdi gözyaşları saadet dilekleri

Bize gelen yüzyılların hikayesi sır

Eski İzmir diye ne varsa şunun bunun bildiği

Yaşlıların kırık dökük anlattığıdır

(Necati CUMALI)

Bir yeri, bir şehri anlatmaya, oranın adının anlamını açıklamaya çalışarak başlamayı severim. 

Söz temsili, İzmir'de yaşayan biri, şehrinin adının nereden geldiğini anlamının ne olduğunu nasıl merak etmez?

Ben şimdi bu yazıya böyle başlasam, en az yedi söylence veya öykü aktarabilirim. 

Bu güzel adının “mersin”le ilgili olduğunu belirten kaynaklar var. Bunların en eskisini, kıyasıya özetleyerek anımsayalım: 

Kıbrıs Kralı Kniras'ın veya Syria Kralı Theias'ın güzeller güzeli bir kızı vardı, adı Smyrna. 

Bu kızın aklını şeytan çaldı; dadısının kurduğu düzenle, yasak aşkının koynuna girdi. Bu birliktelikten bir süre sonra, kızın karnı şişmeye başladı. Günahı temizlemeye çalışan baba kovaladı, kız kaçtı. Bir an geldi ki; kovalayıcının soluğu, kızın ensesinde duyulmaya başladı. Bunun üzerine kız, Zeus'a ve öbür tanrılara yalvar yakar oldu:

-Beni zalim kovalayıcıdan kurtarın da, gerekirse beni bir ağaca çevirin.

Kızın duası kabul oldu kız, bir mersin ağacına dönüştürüldü; Aradan yeterli süre geçince dünya yakışıklısı bir oğlan doğdu: Attis (ya da Adonis). Güzel şehrimizin adının bu söylenceden dolayı “Smyrna”, yani “mersin” olduğu görüşü yaygındır. 

Bu konuyu tartışmayı bir yana bırakarak, gerçek bir polyglot (çok dil bilen) ve Luwice uzmanı Prof. Dr. Bilge Umar'a göre “Smyrna” adının “Kutsal Yüce Ma İli” demek olduğunu belirtmekle yetinelim. 

Herkesin, “bastığı yeri toprak deyip geçme”mesi gerektiğini görüşümüzü belirtmekle yetinelim.

Bugün yaşadığımız, “Asya'nın incisi, “İyonya'nın süsü” İzmir'in tarihçesine değin doyurucu bulgular içeren bir kitap var elimizde: “Smyrna/İzmir, Kazı ve Araştırmaları”.

Kitabın editörleri Hakan Göncü, Akın Ersoy ile Duygu S. Akar Tanrıver. (Övünerek belirteyim: Bu değerli eser, naciz şahsıma ithaf edilmiş...)

Kitap, “Sunuş” ve “Teşekkür”den sonra; “Erken Tunç Çağı, Arkaik Klasik”, “Helenistik, Roma ve Bizans”, Osmanlı ve Erken Cumhuriyet” dönemlerine ilişkin her biri o konunun uzmanı ve kazıcısı uzman tarafından kaleme alınmış 31 raporu içeriyor. Bu makaleler arasında “İzmir'de 5 bin yıllık yerleşim alanı Yassıtepe'de yeni buluşlar” “Eski İzmir'de ele geçen sikkeler”, Eski İzmir'de ele geçen çeşitli tarihsel eserler, mezar taşları, Grek ve Roma heykelleri, Altınpark buluntuları, Basmane Garı çevresi araştırmaları, Antik çağdan Osmanlı dönemine kadarki mezar alanları, Agora çevresindeki yapılar, Mezarlıkbaşı'ndaki Yahudi mezarlığı izleri, Cumhuriyet'in ilk yıllarında İzmir Arkeoloji fotoğrafları ile Cumhuriyet dönem, heykellerinden bir seçki özellikle yeni bilgiler içeriyor. Eserin editörlerinden İzmir Kazı Kurulu Başkanı Doç. Dr. Akın Ersoy ile Çağdaş Yılmaz'ın çalışması, konuya değin yeni ve ilginç bilgiler, özgün fotoğraflarla desteklenmiş. Her bölümün sonunda zengin kaynakça yer alıyor. 

Kitabı karıştırırken benim gözümden mi kaçtı bilmiyorum ama, özellikle Agora'nın kuzeyi altındaki kripto portikteki grafitti örnekleri ile ilgili bilgi ve görsellere rastlayamadım. Rehberliğimden biliyorum, alt koridorun duvarlarını süsleyen bu çizim yazılar, yerli ve yabancı turistlerin fazla ilgisini çekiyor. Bu arada, Agora'nın güney doğusunda yer alan, özellikle Türk-İslam mezar taşları da önem taşıyor. 

O kadar ki; UNESCO'nun yayını “Görüşler” dergisi, bu eserlerle ilgili özel sayı çıkarmıştı.

Her biri ayrı ayrı taze bilgiler içeren makalelerin teknik yönleri bir gazete yazısının kapsamı dışında tutulabilir. 

Ben bir örnek olmak üzere, iki ayrı fakültede birlikte görev yaptığımız Doç. Dr. Ahmet Uhri'nin yazısını ele alayım. 

Bu yazıda ilk olarak Ege Üniversitesi Rektörlük ve Zir. Fak. Dekanlığı olarak kullanılan tarihsel binanın bahçesinde bulunan önemli bir Atatürk büstü ele alınıyor. 

Ben Çeşme Turizm Yüksekokulunda görevliyken, yere yatmış durumda görmüş ve hayli ilgilenmiştim. 

Bu bağlamda, Rektörlüğe başvurarak Ankara Ulus'taki ve Samsun'daki Atatürk heykellerini yaratan Heinrich Krippel'in eserini gerçek yerinde bulunan kaidesinin üstüne koydurmuş; yazıtını bir levhaya yazılıp, büstün yanına dikilmesini sağlamıştım. Türkiye'de Latin harflerine geçilme öncesine ait olan yazıt şöyledir:

“Türkiye'nin büyük dahi ve halaskarı, Türk çiftçisinin ulu rehberi, Cumhurreisimiz, büyük Gazi Mustafa Kemal Paşa hazretlerinin İzmir Ziraat Mektebi'ne teşrifleri hatıra-i şükrandır. İzmir 1926.”

SÖZLÜKÇE: Dahi: Öke, halaskar: Kurtarıcı, Cumhurreisi: Cumhurbaşkanı. Teşrif: Şereflendirme, Hatıra-i Şükran: Teşekkür anısı. Uhri yazısında bu büstün, Türkiye'deki ilk Atatürk heykeli olabileceğini ileri sürmektedir. Ahmet Uhri kardeşimiz ayrıca, büyük Türk heykeltraşı Şadi Çalık'ın “Kültürpark'ın yapımında çalıştırılıp ölen 168 atın anısını canlandıran, bir yalaktan su içen üç at başı heykel grubunu anlatmaktadır. Yazıda ayrıca, İzmir'in çeşitli yerlerinde bulunan Tankut Öktem, Ferit Özşen, Cahit Koççoban, Bihrat Mavitan gibi sanatçıların eserlerinden yazıda söz edilmektedir. Bunlardan, Konak'taki Hasan Tahsin Anıtı'nın Turgut Pura'nın, Kültürpark Montrö Kapısı'ndan girişindeki Halikarnas Balıkçısı büsbütün de Bihrat Mavitan imzasını taşıdığını anımsatmaktadır. 

Şair Eşref'in, adını taşıdığı caddedeki büstü, İzmirlilerce bilinmektedir. Değerli araştırmacı Ahmet Uhri'nin bunca emek vererek sayıp dökmesine rağmen İzmir'in heykel fakiri olduğu bir gerçektir. 

İzmir'deki Atatürk heykellerinden en görkemlisi, kuşku yok ki; Cumhuriyet Meydanındaki, İtalyan heykeltraşın şahaseri Gazi Heykeli'dir. 

Bu anıtın kısa ve anlamlı yazıtı:

“BÜYÜK KURTARICI'YA İZMİR'İN MİNNET VE ŞÜKRANI”

Aynen öyle...

Yorumlar (0)
14°
parçalı bulutlu
Günün Anketi Tümü
Bergama İl Olmalı mı?
Bergama İl Olmalı mı?
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
Takımlar O P
1. Hatayspor 14 30
2. Erzurum BB 15 27
3. Akhisar Bld.Spor 14 25
4. Menemen Belediyespor 15 25
5. Bursaspor 14 23
6. Fatih Karagümrük 15 23
7. Ümraniye 14 22
8. Keçiörengücü 14 22
9. Altay 15 20
10. Balıkesirspor 14 19
11. Giresunspor 15 19
12. İstanbulspor 15 18
13. Adana Demirspor 15 18
14. Altınordu 14 13
15. Osmanlıspor 14 11
16. Boluspor 15 11
17. Adanaspor 15 9
18. Eskişehirspor 15 5
Takımlar O P
1. Liverpool 17 49
2. Leicester City 17 39
3. Man City 16 32
4. Chelsea 17 29
5. Sheffield United 17 25
6. M. United 16 24
7. Wolverhampton 16 24
8. Tottenham 16 23
9. Arsenal 16 22
10. Crystal Palace 16 22
11. Newcastle 17 22
12. Burnley 17 21
13. Brighton 16 19
14. Bournemouth 17 19
15. West Ham 17 19
16. Everton 16 17
17. Aston Villa 17 15
18. Southampton 17 15
19. Norwich City 17 12
20. Watford 17 9
Takımlar O P
1. Barcelona 16 35
2. Real Madrid 15 34
3. Sevilla 16 31
4. Real Sociedad 17 28
5. Getafe 16 27
6. Athletic Bilbao 17 27
7. Atletico Madrid 16 26
8. Valencia 16 26
9. Granada 17 24
10. Osasuna 16 23
11. Levante 17 23
12. Real Betis 16 22
13. Villarreal 16 19
14. Real Valladolid 16 19
15. Deportivo Alaves 17 19
16. Eibar 17 16
17. Mallorca 16 14
18. Celta de Vigo 16 13
19. Leganés 17 10
20. Espanyol 16 9