23.11.2019, 11:22

SMYRNA / İZMİR

Sır şimdi gözyaşları saadet dilekleri

Bize gelen yüzyılların hikayesi sır

Eski İzmir diye ne varsa şunun bunun bildiği

Yaşlıların kırık dökük anlattığıdır

(Necati CUMALI)

Bir yeri, bir şehri anlatmaya, oranın adının anlamını açıklamaya çalışarak başlamayı severim. 

Söz temsili, İzmir'de yaşayan biri, şehrinin adının nereden geldiğini anlamının ne olduğunu nasıl merak etmez?

Ben şimdi bu yazıya böyle başlasam, en az yedi söylence veya öykü aktarabilirim. 

Bu güzel adının “mersin”le ilgili olduğunu belirten kaynaklar var. Bunların en eskisini, kıyasıya özetleyerek anımsayalım: 

Kıbrıs Kralı Kniras'ın veya Syria Kralı Theias'ın güzeller güzeli bir kızı vardı, adı Smyrna. 

Bu kızın aklını şeytan çaldı; dadısının kurduğu düzenle, yasak aşkının koynuna girdi. Bu birliktelikten bir süre sonra, kızın karnı şişmeye başladı. Günahı temizlemeye çalışan baba kovaladı, kız kaçtı. Bir an geldi ki; kovalayıcının soluğu, kızın ensesinde duyulmaya başladı. Bunun üzerine kız, Zeus'a ve öbür tanrılara yalvar yakar oldu:

-Beni zalim kovalayıcıdan kurtarın da, gerekirse beni bir ağaca çevirin.

Kızın duası kabul oldu kız, bir mersin ağacına dönüştürüldü; Aradan yeterli süre geçince dünya yakışıklısı bir oğlan doğdu: Attis (ya da Adonis). Güzel şehrimizin adının bu söylenceden dolayı “Smyrna”, yani “mersin” olduğu görüşü yaygındır. 

Bu konuyu tartışmayı bir yana bırakarak, gerçek bir polyglot (çok dil bilen) ve Luwice uzmanı Prof. Dr. Bilge Umar'a göre “Smyrna” adının “Kutsal Yüce Ma İli” demek olduğunu belirtmekle yetinelim. 

Herkesin, “bastığı yeri toprak deyip geçme”mesi gerektiğini görüşümüzü belirtmekle yetinelim.

Bugün yaşadığımız, “Asya'nın incisi, “İyonya'nın süsü” İzmir'in tarihçesine değin doyurucu bulgular içeren bir kitap var elimizde: “Smyrna/İzmir, Kazı ve Araştırmaları”.

Kitabın editörleri Hakan Göncü, Akın Ersoy ile Duygu S. Akar Tanrıver. (Övünerek belirteyim: Bu değerli eser, naciz şahsıma ithaf edilmiş...)

Kitap, “Sunuş” ve “Teşekkür”den sonra; “Erken Tunç Çağı, Arkaik Klasik”, “Helenistik, Roma ve Bizans”, Osmanlı ve Erken Cumhuriyet” dönemlerine ilişkin her biri o konunun uzmanı ve kazıcısı uzman tarafından kaleme alınmış 31 raporu içeriyor. Bu makaleler arasında “İzmir'de 5 bin yıllık yerleşim alanı Yassıtepe'de yeni buluşlar” “Eski İzmir'de ele geçen sikkeler”, Eski İzmir'de ele geçen çeşitli tarihsel eserler, mezar taşları, Grek ve Roma heykelleri, Altınpark buluntuları, Basmane Garı çevresi araştırmaları, Antik çağdan Osmanlı dönemine kadarki mezar alanları, Agora çevresindeki yapılar, Mezarlıkbaşı'ndaki Yahudi mezarlığı izleri, Cumhuriyet'in ilk yıllarında İzmir Arkeoloji fotoğrafları ile Cumhuriyet dönem, heykellerinden bir seçki özellikle yeni bilgiler içeriyor. Eserin editörlerinden İzmir Kazı Kurulu Başkanı Doç. Dr. Akın Ersoy ile Çağdaş Yılmaz'ın çalışması, konuya değin yeni ve ilginç bilgiler, özgün fotoğraflarla desteklenmiş. Her bölümün sonunda zengin kaynakça yer alıyor. 

Kitabı karıştırırken benim gözümden mi kaçtı bilmiyorum ama, özellikle Agora'nın kuzeyi altındaki kripto portikteki grafitti örnekleri ile ilgili bilgi ve görsellere rastlayamadım. Rehberliğimden biliyorum, alt koridorun duvarlarını süsleyen bu çizim yazılar, yerli ve yabancı turistlerin fazla ilgisini çekiyor. Bu arada, Agora'nın güney doğusunda yer alan, özellikle Türk-İslam mezar taşları da önem taşıyor. 

O kadar ki; UNESCO'nun yayını “Görüşler” dergisi, bu eserlerle ilgili özel sayı çıkarmıştı.

Her biri ayrı ayrı taze bilgiler içeren makalelerin teknik yönleri bir gazete yazısının kapsamı dışında tutulabilir. 

Ben bir örnek olmak üzere, iki ayrı fakültede birlikte görev yaptığımız Doç. Dr. Ahmet Uhri'nin yazısını ele alayım. 

Bu yazıda ilk olarak Ege Üniversitesi Rektörlük ve Zir. Fak. Dekanlığı olarak kullanılan tarihsel binanın bahçesinde bulunan önemli bir Atatürk büstü ele alınıyor. 

Ben Çeşme Turizm Yüksekokulunda görevliyken, yere yatmış durumda görmüş ve hayli ilgilenmiştim. 

Bu bağlamda, Rektörlüğe başvurarak Ankara Ulus'taki ve Samsun'daki Atatürk heykellerini yaratan Heinrich Krippel'in eserini gerçek yerinde bulunan kaidesinin üstüne koydurmuş; yazıtını bir levhaya yazılıp, büstün yanına dikilmesini sağlamıştım. Türkiye'de Latin harflerine geçilme öncesine ait olan yazıt şöyledir:

“Türkiye'nin büyük dahi ve halaskarı, Türk çiftçisinin ulu rehberi, Cumhurreisimiz, büyük Gazi Mustafa Kemal Paşa hazretlerinin İzmir Ziraat Mektebi'ne teşrifleri hatıra-i şükrandır. İzmir 1926.”

SÖZLÜKÇE: Dahi: Öke, halaskar: Kurtarıcı, Cumhurreisi: Cumhurbaşkanı. Teşrif: Şereflendirme, Hatıra-i Şükran: Teşekkür anısı. Uhri yazısında bu büstün, Türkiye'deki ilk Atatürk heykeli olabileceğini ileri sürmektedir. Ahmet Uhri kardeşimiz ayrıca, büyük Türk heykeltraşı Şadi Çalık'ın “Kültürpark'ın yapımında çalıştırılıp ölen 168 atın anısını canlandıran, bir yalaktan su içen üç at başı heykel grubunu anlatmaktadır. Yazıda ayrıca, İzmir'in çeşitli yerlerinde bulunan Tankut Öktem, Ferit Özşen, Cahit Koççoban, Bihrat Mavitan gibi sanatçıların eserlerinden yazıda söz edilmektedir. Bunlardan, Konak'taki Hasan Tahsin Anıtı'nın Turgut Pura'nın, Kültürpark Montrö Kapısı'ndan girişindeki Halikarnas Balıkçısı büsbütün de Bihrat Mavitan imzasını taşıdığını anımsatmaktadır. 

Şair Eşref'in, adını taşıdığı caddedeki büstü, İzmirlilerce bilinmektedir. Değerli araştırmacı Ahmet Uhri'nin bunca emek vererek sayıp dökmesine rağmen İzmir'in heykel fakiri olduğu bir gerçektir. 

İzmir'deki Atatürk heykellerinden en görkemlisi, kuşku yok ki; Cumhuriyet Meydanındaki, İtalyan heykeltraşın şahaseri Gazi Heykeli'dir. 

Bu anıtın kısa ve anlamlı yazıtı:

“BÜYÜK KURTARICI'YA İZMİR'İN MİNNET VE ŞÜKRANI”

Aynen öyle...

Yorumlar (0)
banner19
32°
açık
Günün Anketi Tümü
Bergama İl Olmalı mı?
Bergama İl Olmalı mı?
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Başakşehir 31 66
2. Trabzonspor 31 62
3. Sivasspor 31 54
4. Beşiktaş 31 53
5. Galatasaray 31 52
6. Alanyaspor 31 51
7. Fenerbahçe 31 50
8. Gaziantep FK 31 41
9. Göztepe 31 39
10. Antalyaspor 31 38
11. Kasımpaşa 31 36
12. Gençlerbirliği 31 33
13. Malatyaspor 31 32
14. Denizlispor 31 32
15. Çaykur Rizespor 31 32
16. Kayserispor 31 31
17. Konyaspor 31 30
18. Ankaragücü 31 26
Takımlar O P
1. Hatayspor 32 60
2. Erzurum BB 32 56
3. Adana Demirspor 32 55
4. Bursaspor 32 55
5. Akhisar Bld.Spor 32 54
6. Fatih Karagümrük 32 53
7. Altay 32 51
8. Ümraniye 32 44
9. Keçiörengücü 32 44
10. Giresunspor 32 44
11. Menemen Belediyespor 32 42
12. İstanbulspor 32 37
13. Balıkesirspor 32 35
14. Altınordu 32 33
15. Boluspor 32 30
16. Osmanlıspor 32 27
17. Adanaspor 32 21
18. Eskişehirspor 32 12
Takımlar O P
1. Liverpool 35 93
2. Man City 34 69
3. Chelsea 34 60
4. Leicester City 34 59
5. M. United 34 58
6. Wolverhampton 34 52
7. Sheffield United 34 51
8. Arsenal 34 50
9. Burnley 35 50
10. Tottenham 34 49
11. Everton 34 45
12. Southampton 34 44
13. Newcastle 35 43
14. Crystal Palace 34 42
15. Brighton 34 36
16. West Ham 35 34
17. Watford 35 34
18. Bournemouth 34 28
19. Aston Villa 34 27
20. Norwich City 35 21
Takımlar O P
1. Real Madrid 35 80
2. Barcelona 35 76
3. Atletico Madrid 35 63
4. Sevilla 35 63
5. Villarreal 35 57
6. Getafe 35 53
7. Real Sociedad 35 51
8. Valencia 35 50
9. Granada 35 50
10. Athletic Bilbao 35 48
11. Osasuna 35 45
12. Levante 35 43
13. Real Betis 35 41
14. Real Valladolid 35 39
15. Eibar 35 36
16. Celta de Vigo 35 36
17. Deportivo Alaves 35 35
18. Mallorca 35 32
19. Leganés 35 29
20. Espanyol 35 24