09.12.2019, 18:14

Tiyatro

Dünya bir döner sahne; yaşam bir oyun. Hepimiz bu tiyatroda bize verilen rolü oynuyoruz. Kısaca, “İnsanı insanla anlaşmak” diye tanımlanan tiyatro, insanoğlunun sanat ve kültür olarak bulduğu en eski etkinliktir. El bilir alem bilir tiyatro denilen sanat, Şarap ve Eğlence (rahmetli Özdemir Nutku'ya göre Gösteri Sanatları) Tanrısı Dionysos (Latince Bakus) için düzenlenen şenliklerden doğmuştur. 

Bu şenliklerde, yöneticiyi simgeleyen sanatçı önde yürüyor; halkı temsil eden bir grup aktör, ellerinde ucu sivri uzun bir sırık onun ardı sıra yürüyordu. 

Antik çağ yazarlarının oyunları, günümüz bilim adamlarının araştırmaları açıkça ortaya koyuyor ki; bu zevk ehli tanrı, Tmolos'ta (şu bizim Bozdağ) hüküm sürmüştür. Zaman içinde bu eğlenti; anlı şanlı bir sanat ve kültür etkinliğine dönüşmüştür. Tiyatro, Batı dillerine Helence ve Latince “seyir yeri” anlamındaki “theatron” sözcüğünden geçmiştir. Arkeoloji dilinde, seyircilerin oturduğu bu iç bükey mekana “Kavea” deniyor. Tiyatronun bundan başka, orkestra ve korunun bulunduğu “Orkestra” ve oyun ve gösterilerin sergilediği “Skane” (sahne) binası var. Her seyirci, sahneyi en güzel gören kendisinin oturduğunu sanır. Tiyatronun anayurdu sayabileceğimiz Anadolu'da 200'e yakın antik tiyatro olduğunu sanıyorum. İnşaat Yüksek Mühendisi Yaşar Yılmaz, 115 kentteki 119 antik tiyatroyu teker teker inceleyerek “Anadolu Antik Tiyatroları” (Nisan 2009) kitabını yazmıştır. Attila İlhan'ın söyleyişiyle “Meraklısı için notlar” olarak, en küçük tiyatronun, Kekova Simena'daki (Kaleköy) ve 210 kişilik sığarlı (kapasite), en büyük tiyatronun Efes'teki (24 bin kişilik) olduğunu belirteyim.

Bu girişten amacım, sözü İzmir Devlet Tiyatrosuna getirmek. Ankara'da Tatbikat Sahnesinin açılmasıyla tarih sahnesinde yer alan Devlet Tiyatroları'nın ilk bölge tiyatrosu olan hizmete açılan İDT, şehrin kültür ve sanat simgesi haline gelmiştir. Bunda, küçük ama mükemmel bir salonu hazır bulmasının rolü büyüktür. Şimdi Konak Sahnesi olarak hizmet veren yapı erken 1930'lu yıllarda Türkocağı olarak inşa edilmiştir. Bu bina, yüce Atatürk'ün İran Şahı Rıza Pehlevi ile İzmir'i ziyaret ettiği Haziran 1934'te görüp takdir ettiği iki yapıdan biridi (diğeri İzmir Milli Kütüphane).

Çağdaş Türk tiyatrosunun kurucusu Muhsin Ertuğrul'un çabaları, İzmir Belediye Meclisi ve gazeteci Sabri Süphandağlı'nın katkılarıyla kültür hayatımıza kazandırılan bu sevimli yapı Mimar Necmeddin Emre'nin tasarımıdır. İzmir'in “Dirik” (hareketli, canlı) valisi Kazım Dirik'in gözetiminde inşa edilen yapı, daha sonra İzmir Halkevi olarak görmüştür. Yapı, 14 Nisan 1957 tarihinde, sanatçı ve yönetmen Salih Caner'in müdürlüğünde hizmet vermeye başlamıştır. Ben yazarınız, Caner'den sonraki tüm müdürler zamanında İDT ile yakın ilişkide bulundum. İzmir'in yüz akı bu kurumun altın çağı sayılan Suat Taşer'in müdürlüğü döneminde, “Pazartesi Etkinlikleri”nin gerçekleştirilmesinde katkılı oldum. Sanatçılara, özellikle “Mitoloji/Tiyatro” ilişkileri konusunda konferanslar yaptım. (Hiç unutmam: Tiyatronun bahçesindeki çay bahçesinde düzenlediğimiz söyleşiler sırasında, orada görevli Yusuf Efendi, “Hoca, bu konuşmaların bandları nerede satılıyor?” diye sormuştu.) Bir önemli hizmetim de İzmir ve çevresinde İDT'nin yararlanabileceği antik tiyatroları, kurumun yetkililerine teker teker gösterip anlatmıştım.)

Konak sahnesi, Hülya Savaş'ın müdürlüğü döneminde esaslı bir restorasyon gördü. Onun ardından İDT Müdürlüğüne getirilen Tayfun Eraslan kısa bir süre iş başında kalıp, makamını Levent Ulukut'a devretti. Şimdilerde İzmir Devlet Tiyatrosu Konak'ın yanı sıra Karşıyaka ve Bornova sahneleriyle işlevini başarıyla sürdürüyor. Öyle ki; hemen her oyun kapalı gişe oynanıyor. İşin bir güzel yanı da; müdürlerin, yönetmen ve/veya sanatçı olarak temsilcilerde görev almaları. Tiyatro, doğduğu bölgedeki İzmir'de işlevini sürdürüyor. Tiyatrosuz yaşam, karanlıkta yaşamdır... Mağara adamı, kendi diliyle anlatıyordu: “Beni bös böyük bir mağaraya götürdüler. Karşı duvarın önündeki şekilde birçok kadın ve erkek vardı. Kimileri dövüşüyor, kimileri sevişiyordu. 

Ama o da ne? 

Biz yay ve okla avlanır ve şakaşırken, bu insanların elinde şimşek gibi çakan, yıldırım gibi düşen silahlar vardı. Göz açıp kapayıncaya kadar sahne değişiyor; göklerde adamlar uçuşuyor, aşağıda denizkızları yüzüşüyordu. Benim aklım almadı. Ölen insanlar diriliyor, savaşanlar sevişiyordu. Bir anda bütün dünya önüme seriliyor, bütün insanlar kendi işlerini yapıyordu. Zaman tünelindeymişiz. Bilenlere, bu nedir diye sordum: 'Tiyatro' cevabını aldım; şaştım kaldım. Anladım: Tiyatro, Dünya imiş...”

Yorumlar (0)
banner19
10°
parçalı az bulutlu
Günün Anketi Tümü
Bergama İl Olmalı mı?
Bergama İl Olmalı mı?
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Sivasspor 18 40
2. Başakşehir 18 36
3. Trabzonspor 18 35
4. Fenerbahçe 18 34
5. Alanyaspor 18 32
6. Galatasaray 18 30
7. Beşiktaş 18 30
8. Göztepe 18 26
9. Malatyaspor 18 24
10. Gaziantep FK 18 24
11. Denizlispor 18 22
12. Çaykur Rizespor 17 20
13. Gençlerbirliği 17 18
14. Konyaspor 18 18
15. Kasımpaşa 18 15
16. Antalyaspor 18 14
17. Ankaragücü 18 12
18. Kayserispor 18 10
Takımlar O P
1. Hatayspor 18 37
2. Erzurum BB 18 31
3. Bursaspor 18 30
4. Akhisar Bld.Spor 18 28
5. Keçiörengücü 18 28
6. Ümraniye 18 28
7. Menemen Belediyespor 18 28
8. Adana Demirspor 17 24
9. Balıkesirspor 17 24
10. Altay 18 24
11. Giresunspor 18 24
12. Fatih Karagümrük 18 23
13. İstanbulspor 18 20
14. Altınordu 18 19
15. Osmanlıspor 18 16
16. Adanaspor 18 13
17. Boluspor 18 13
18. Eskişehirspor 18 9
Takımlar O P
1. Liverpool 22 64
2. Man City 23 48
3. Leicester City 23 45
4. Chelsea 23 39
5. M. United 23 34
6. Wolverhampton 23 34
7. Sheffield United 23 33
8. Tottenham 23 31
9. Crystal Palace 23 30
10. Arsenal 23 29
11. Everton 23 29
12. Newcastle 23 29
13. Southampton 23 28
14. Burnley 23 27
15. Brighton 23 25
16. West Ham 22 23
17. Watford 23 23
18. Aston Villa 23 22
19. Bournemouth 23 20
20. Norwich City 23 17
Takımlar O P
1. Barcelona 20 43
2. Real Madrid 20 43
3. Atletico Madrid 20 35
4. Sevilla 20 35
5. Getafe 20 33
6. Real Sociedad 20 31
7. Valencia 20 31
8. Athletic Bilbao 20 30
9. Villarreal 20 28
10. Granada 20 27
11. Real Betis 20 27
12. Levante 20 26
13. Osasuna 20 25
14. Deportivo Alaves 20 23
15. Real Valladolid 20 22
16. Eibar 20 22
17. Mallorca 20 18
18. Celta de Vigo 20 16
19. Leganés 20 14
20. Espanyol 20 14