09.12.2019, 18:14

Tiyatro

Dünya bir döner sahne; yaşam bir oyun. Hepimiz bu tiyatroda bize verilen rolü oynuyoruz. Kısaca, “İnsanı insanla anlaşmak” diye tanımlanan tiyatro, insanoğlunun sanat ve kültür olarak bulduğu en eski etkinliktir. El bilir alem bilir tiyatro denilen sanat, Şarap ve Eğlence (rahmetli Özdemir Nutku'ya göre Gösteri Sanatları) Tanrısı Dionysos (Latince Bakus) için düzenlenen şenliklerden doğmuştur. 

Bu şenliklerde, yöneticiyi simgeleyen sanatçı önde yürüyor; halkı temsil eden bir grup aktör, ellerinde ucu sivri uzun bir sırık onun ardı sıra yürüyordu. 

Antik çağ yazarlarının oyunları, günümüz bilim adamlarının araştırmaları açıkça ortaya koyuyor ki; bu zevk ehli tanrı, Tmolos'ta (şu bizim Bozdağ) hüküm sürmüştür. Zaman içinde bu eğlenti; anlı şanlı bir sanat ve kültür etkinliğine dönüşmüştür. Tiyatro, Batı dillerine Helence ve Latince “seyir yeri” anlamındaki “theatron” sözcüğünden geçmiştir. Arkeoloji dilinde, seyircilerin oturduğu bu iç bükey mekana “Kavea” deniyor. Tiyatronun bundan başka, orkestra ve korunun bulunduğu “Orkestra” ve oyun ve gösterilerin sergilediği “Skane” (sahne) binası var. Her seyirci, sahneyi en güzel gören kendisinin oturduğunu sanır. Tiyatronun anayurdu sayabileceğimiz Anadolu'da 200'e yakın antik tiyatro olduğunu sanıyorum. İnşaat Yüksek Mühendisi Yaşar Yılmaz, 115 kentteki 119 antik tiyatroyu teker teker inceleyerek “Anadolu Antik Tiyatroları” (Nisan 2009) kitabını yazmıştır. Attila İlhan'ın söyleyişiyle “Meraklısı için notlar” olarak, en küçük tiyatronun, Kekova Simena'daki (Kaleköy) ve 210 kişilik sığarlı (kapasite), en büyük tiyatronun Efes'teki (24 bin kişilik) olduğunu belirteyim.

Bu girişten amacım, sözü İzmir Devlet Tiyatrosuna getirmek. Ankara'da Tatbikat Sahnesinin açılmasıyla tarih sahnesinde yer alan Devlet Tiyatroları'nın ilk bölge tiyatrosu olan hizmete açılan İDT, şehrin kültür ve sanat simgesi haline gelmiştir. Bunda, küçük ama mükemmel bir salonu hazır bulmasının rolü büyüktür. Şimdi Konak Sahnesi olarak hizmet veren yapı erken 1930'lu yıllarda Türkocağı olarak inşa edilmiştir. Bu bina, yüce Atatürk'ün İran Şahı Rıza Pehlevi ile İzmir'i ziyaret ettiği Haziran 1934'te görüp takdir ettiği iki yapıdan biridi (diğeri İzmir Milli Kütüphane).

Çağdaş Türk tiyatrosunun kurucusu Muhsin Ertuğrul'un çabaları, İzmir Belediye Meclisi ve gazeteci Sabri Süphandağlı'nın katkılarıyla kültür hayatımıza kazandırılan bu sevimli yapı Mimar Necmeddin Emre'nin tasarımıdır. İzmir'in “Dirik” (hareketli, canlı) valisi Kazım Dirik'in gözetiminde inşa edilen yapı, daha sonra İzmir Halkevi olarak görmüştür. Yapı, 14 Nisan 1957 tarihinde, sanatçı ve yönetmen Salih Caner'in müdürlüğünde hizmet vermeye başlamıştır. Ben yazarınız, Caner'den sonraki tüm müdürler zamanında İDT ile yakın ilişkide bulundum. İzmir'in yüz akı bu kurumun altın çağı sayılan Suat Taşer'in müdürlüğü döneminde, “Pazartesi Etkinlikleri”nin gerçekleştirilmesinde katkılı oldum. Sanatçılara, özellikle “Mitoloji/Tiyatro” ilişkileri konusunda konferanslar yaptım. (Hiç unutmam: Tiyatronun bahçesindeki çay bahçesinde düzenlediğimiz söyleşiler sırasında, orada görevli Yusuf Efendi, “Hoca, bu konuşmaların bandları nerede satılıyor?” diye sormuştu.) Bir önemli hizmetim de İzmir ve çevresinde İDT'nin yararlanabileceği antik tiyatroları, kurumun yetkililerine teker teker gösterip anlatmıştım.)

Konak sahnesi, Hülya Savaş'ın müdürlüğü döneminde esaslı bir restorasyon gördü. Onun ardından İDT Müdürlüğüne getirilen Tayfun Eraslan kısa bir süre iş başında kalıp, makamını Levent Ulukut'a devretti. Şimdilerde İzmir Devlet Tiyatrosu Konak'ın yanı sıra Karşıyaka ve Bornova sahneleriyle işlevini başarıyla sürdürüyor. Öyle ki; hemen her oyun kapalı gişe oynanıyor. İşin bir güzel yanı da; müdürlerin, yönetmen ve/veya sanatçı olarak temsilcilerde görev almaları. Tiyatro, doğduğu bölgedeki İzmir'de işlevini sürdürüyor. Tiyatrosuz yaşam, karanlıkta yaşamdır... Mağara adamı, kendi diliyle anlatıyordu: “Beni bös böyük bir mağaraya götürdüler. Karşı duvarın önündeki şekilde birçok kadın ve erkek vardı. Kimileri dövüşüyor, kimileri sevişiyordu. 

Ama o da ne? 

Biz yay ve okla avlanır ve şakaşırken, bu insanların elinde şimşek gibi çakan, yıldırım gibi düşen silahlar vardı. Göz açıp kapayıncaya kadar sahne değişiyor; göklerde adamlar uçuşuyor, aşağıda denizkızları yüzüşüyordu. Benim aklım almadı. Ölen insanlar diriliyor, savaşanlar sevişiyordu. Bir anda bütün dünya önüme seriliyor, bütün insanlar kendi işlerini yapıyordu. Zaman tünelindeymişiz. Bilenlere, bu nedir diye sordum: 'Tiyatro' cevabını aldım; şaştım kaldım. Anladım: Tiyatro, Dünya imiş...”

Yorumlar (0)
banner17
banner19
32°
açık
Günün Anketi Tümü
Bergama İl Olmalı mı?
Bergama İl Olmalı mı?
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Başakşehir 34 69
2. Trabzonspor 34 65
3. Beşiktaş 34 62
4. Sivasspor 34 60
5. Alanyaspor 34 57
6. Galatasaray 34 56
7. Fenerbahçe 34 53
8. Gaziantep FK 34 46
9. Antalyaspor 34 45
10. Kasımpaşa 34 43
11. Göztepe 34 42
12. Gençlerbirliği 34 36
13. Konyaspor 34 36
14. Denizlispor 34 35
15. Çaykur Rizespor 34 35
16. Malatyaspor 34 32
17. Kayserispor 34 32
18. Ankaragücü 34 32
Takımlar O P
1. Hatayspor 34 66
2. Erzurum BB 34 62
3. Adana Demirspor 34 61
4. Akhisar Bld.Spor 34 57
5. Fatih Karagümrük 34 56
6. Bursaspor 34 56
7. Altay 34 54
8. Keçiörengücü 34 50
9. Menemen Belediyespor 34 44
10. Giresunspor 34 44
11. Ümraniye 34 44
12. İstanbulspor 34 40
13. Balıkesirspor 34 38
14. Altınordu 34 37
15. Boluspor 34 33
16. Osmanlıspor 34 30
17. Adanaspor 34 21
18. Eskişehirspor 34 12
Takımlar O P
1. Liverpool 38 99
2. Man City 38 81
3. M. United 38 66
4. Chelsea 38 66
5. Leicester City 38 62
6. Tottenham 38 59
7. Wolverhampton 38 59
8. Arsenal 38 56
9. Sheffield United 38 54
10. Burnley 38 54
11. Southampton 38 52
12. Everton 38 49
13. Newcastle 38 44
14. Crystal Palace 38 43
15. Brighton 38 41
16. West Ham 38 39
17. Aston Villa 38 35
18. Bournemouth 38 34
19. Watford 38 34
20. Norwich City 38 21
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 87
2. Barcelona 38 82
3. Atletico Madrid 38 70
4. Sevilla 38 70
5. Villarreal 38 60
6. Real Sociedad 38 56
7. Granada 38 56
8. Getafe 38 54
9. Valencia 38 53
10. Osasuna 38 52
11. Athletic Bilbao 38 51
12. Levante 38 49
13. Real Valladolid 38 42
14. Eibar 38 42
15. Real Betis 38 41
16. Deportivo Alaves 38 39
17. Celta de Vigo 38 37
18. Leganés 38 36
19. Mallorca 38 33
20. Espanyol 38 25