18.03.2021, 02:42

Saat Kuleleri ve Bergama Saat Kulesi

Sanayi Devrimi ile birlikte başta İngiltere olmak üzere sanayileşme hamleleri yapan Avrupa ülkelerinde ve Amerika’da fabrikalar yaygınlaştı. Fabrikalarda çalışma şartları ağırdı, işçi sınıfının mücadelesi angaryaya karşı, uzun çalışma sürelerine ve sömürüye karşı devam etti. Sendikalar kuruldu. Çalışma hayatı, toplum düzenini şekillendiren bir kavramdı artık. Kentlerde sadece emek eksenli bir yaşam değil, buna bağlı oluşan gelişen bürokratik düzlemde yeni mesleklerde ortaya çıkıyor ve birçok sektör çalışma düzeni içinde yerini alıyordu. Zaman kavramı hızlanmıştı. Adeta insanlar bir yerden bir yere yetişmek zorunda hissediyordu. ‘İş Başı’ , ‘Paydos’ , ‘Haftasonu tatili’ gibi kavramlarla tanışıyordu sanayi toplumu. Bütün bunlar bir gün içinde zamanı kategorilere ayırmaya neden oldu. Burada insanlara tek yol gösterici saatti. Henüz cep telefonlarımız yoktu, kol saatlerimiz ve hatta duvar saatlerimiz bile yoktu. 19. Yüzyılın sonlarında, kamu binaları başta olmak üzere, iskele, gar gibi ulaşım alanlarında, herkesin dikkatini çeken saatler asılmaya başladı. Avrupa’nın birçok kentinde saat modası beraberinde mimari estetiği olan saat kulelerinin yapılmasını getirdi. 1856 yılında Londra’da Big Ben Saat Kulesi faaliyete girdi. Birçok Avrupa kentinde simgeleşen saat kuleleri yükseldi.

Foto: Londra’da Big Ben Saat Kulesi

Saat kulelerinin sanayileşen Avrupa toplumunda bir ihtiyaca bağlı geliştiğinin tekrar altını çizerek Osmanlı Devleti’ne gelmek istiyorum. Osmanlı Devleti, sanayileşme hamlesini gerçekleştiremediği gibi uzun süren savaşlarla büyük toprak kayıpları yaşamış ve Duyun-u Umumiye Borçları ile iflasını açıklamıştı. Bütün bunlara rağmen başkent İstanbul’da yeni saraylar inşa ediliyordu.

Başta İzmir ve İstanbul olmak üzere Anadolu’nun birçok kentinde saat kuleleri inşa edilmeye başlandı. Özellikle II. Abdülhamid’in tahta çıkışının 25. Yılında tüm valiliklere saat kulesi yapılmasıyla ilgili ferman gönderilmiştir. Bu durum sanayileşemeyen bir ülkede sadece görsel olarak Avrupa’yı taklit etmekten ibaretti. Zayıf düşmüş bir ekonomiyi canlandırmak ve eski güce kavuşmak çok daha uzun bir maratondu. Bunun yerine batı tarzında mimariye önem vererek Avrupa’ya ‘güçlüyüz’ mesajı verilmek istenmişti.  Belki de günümüzde de bu anlayışın izlerini görmek mümkün. Büyük devlet olmanın ancak ihtişama önem vermekle, saraylar yapmakla doğru orantılı olduğu düşüncesi tartışılsa da saat kuleleri meselesine geri dönmek gerek.

Saat kulelerinin yapımıyla birlikte Müslüman kitlenin zaman ölçüm sisteminde önemli bir değişim yaşanmaya başlanmış, “ezanî” zaman ölçümünden, bilimsel hesaplara dayanan zaman ölçümüne yönelinmiş, toplumsal yapıda önemli bir modernleşme süreci başlamıştı.

Bölgemizde en simgesel saat kuleleri arasında hiç kuşkusuz İzmir’de Konak Meydanı’nın da bulunan saat kulesi yer alır. Eyfel Kulesinin mimarı Mösyö Pierre’nin yaptığı bu görkemli eserin saatini de Alman İmparatoru II. Wilhelm armağan etmiştir.

Saat kuleleri bazen tek bir kule bazen de mevcut kamu binasının bir parçası şeklinde inşa edilmişti. Bergama Saat Kulesi bu tür yapılara en güzel örnektir. II. Abdülhamit zamanında Bergama Kaymakamı olan Kemal Bey tarafından yaptırılan Hükümet Konağı’nın Marsilya Kiremitli piramidal çatısında yer alan saat kulesi yaklaşık 2 metre yüksekliğindedir.

1955’ten itibaren Emniyet Müdürlüğü olarak kullanılmaya başlanan binanın temelinde moloz taş kullanılmıştır. Yapının diğer kısımları ise dolgu duvar tekniği ile yapılmıştır. Kapısı ortada yer alan binanın girişinin sağında ve solunda birer adet dikdörtgen pencere mevcuttur. Giriş kemerinin tam üzerinden geçen kademeli taş silme, iki katı birbirinden ayırmaktadır. Üst katında ise demir malzemeden yapılmış küçük balkonlar vardır.

Binanın piramidal çatısında bulunan cihannüma şeklinde kare planlı saat kulesi Bergama’nın tek saat kulesidir. Ahşap kulenin dört cephesinde de Roma rakamlı dairesel saat kadranları yer alıyor. Dalgalı parametli düz çatısının üzerinde soğanbaşı olarak tabir edilen kurşun kaplama kubbesiyle örtülü saat kulesinin en üst bölümü üç kısımlı zarif bir alemle son bulmaktadır.

Bergama Saat Kulesi, bağımsız saat kuleleri gibi kendi başına simgeleşmiş olmasa da kent merkezindeki tarihi dokuya zarif bir ayrıntı katmasıyla hafızalardaki yerini almaktadır.

--------------------------------

Kaynakça

1. Meltem Cansever, Türkiye’nin Kültürel Mirası 100 Saat Kulesi, NTV Yay.

2. Hakkı Acun, Anadolu Saat Kuleleri, Atatürk Kültür Merkezi Yay.

3. Sabri Yetkin, Kentsel Bir Sembolün Doğuşu – İzmir Saat Kulesi

Yorumlar (2)
Haluk Tanyeri 1 ay önce
Merhaba,bir düzeltme yapayım,bina benim Bergama dan ayrılış tarihi olan 1970 senesine kadar adliye binası olarak kullanılmıştır,iyi günler.
Hülya Meder 1 ay önce
Emeğine sağlık.
açık
banner19
Günün Karikatürü Tümü
Günün Anketi Tümü
Bergama İl Olmalı mı?
Bergama İl Olmalı mı?
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 34 72
2. Fenerbahçe 34 69
3. Galatasaray 34 66
4. Trabzonspor 35 60
5. Alanyaspor 35 55
6. Hatayspor 34 53
7. Gaziantep FK 34 51
8. Sivasspor 34 51
9. Karagümrük 34 50
10. Göztepe 35 47
11. Rizespor 34 42
12. Antalyaspor 35 42
13. Konyaspor 34 41
14. Ankaragücü 34 38
15. Malatyaspor 34 37
16. Kasımpaşa 35 37
17. Başakşehir 34 36
18. Kayserispor 34 35
19. Erzurumspor 35 34
20. Gençlerbirliği 34 32
21. Denizlispor 34 27
Takımlar O P
1. Giresunspor 31 63
2. Adana Demirspor 31 61
3. Samsunspor 31 61
4. Altay 31 57
5. İstanbulspor 31 57
6. Altınordu 31 53
7. Ankara Keçiörengücü 31 49
8. Ümraniye 31 47
9. Tuzlaspor 31 47
10. Bursaspor 31 43
11. Bandırmaspor 31 39
12. Boluspor 31 38
13. Balıkesirspor 31 35
14. Adanaspor 31 34
15. Menemenspor 31 31
16. Akhisar Bld.Spor 31 26
17. Ankaraspor 31 23
18. Eskişehirspor 31 8
Takımlar O P
1. Man City 33 77
2. M. United 32 66
3. Leicester City 32 59
4. Chelsea 32 55
5. West Ham 32 55
6. Tottenham 33 53
7. Liverpool 32 53
8. Everton 31 49
9. Arsenal 32 46
10. Leeds United 32 46
11. Aston Villa 31 44
12. Wolverhampton 32 41
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 32 36
15. Newcastle 32 35
16. Brighton 32 34
17. Burnley 32 33
18. Fulham 33 27
19. West Bromwich 32 24
20. Sheffield United 32 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 32 73
2. Real Madrid 32 70
3. Barcelona 31 68
4. Sevilla 32 67
5. Real Sociedad 32 50
6. Real Betis 32 49
7. Villarreal 32 49
8. Granada 31 42
9. Osasuna 32 40
10. Athletic Bilbao 31 38
11. Levante 32 38
12. Celta de Vigo 32 38
13. Cádiz 32 36
14. Valencia 32 35
15. Getafe 32 31
16. Deportivo Alaves 32 30
17. Real Valladolid 31 28
18. Huesca 32 27
19. Elche 32 27
20. Eibar 32 23

Gelişmelerden Haberdar Olun

@