Mustabey Caddesi(*)

Bir iletişim öbeğinde rastladım. İzmir’in Alsancak semtindeki Dr. Mustafa Enver Bey’in adını taşıyan caddenin adı Brezilya Sokağı olarak değiştirildiğine. Başka pek çoğu gibi bir sosyal medya söylentisinden öte değildir diye düşünmek istedim başlangıçta. Haberin doğruluğunu doğrulayınca yazmak ve hiç olmazsa tarihe not düşmek kaçınılmaz oldu.

Her şeyden önce bir kentin ve dolayısı ile de bir toplumun değerleri incitilmemeli.

Mustafabey Caddesi’nin yanı sıra Gül adıyla bilinen ve hemen koşutundaki 1382 sokağın da ad değişikliği listesinde bulunduğunu gördüm. Brezilya, Kolombiya ve Fransa adlarıyla anılacakmış bu cadde ve sokaklar bundan böyle. Sokağın ya da caddenin adını değiştirmenin tabelasını değiştirmek kadar kolay olmadığını belirtmekte yarar var.

Mustafa Enver Bey (1849-1932) kimdir?

Dr Mustafa Enver Bey İzmir’in ilk sivil Türk doktorudur. Ödemiş Birgi doğumludur. Mektep ve medrese öğrenimini Birgi’de tamamlayan Mustafa Enver babasının onayı olmamasına karşın Ziya Nuri Paşa ve Şehremaneti Sıhhiye Müfettişi Rıza Nuri Bey’in babası Mehmet Nuri Bey’in özendirmeleriyle İstanbul’a gitmiş. Beyazıt Camisi’nde 5 ay kadar din eğitimi almış. Bunun ardından yine Mehmet Nuri Bey’in yönlendirmesiyle Mektebi Tıbbiyei Mülkiye’ye (zamanın sivil tıp fakültesi) kaydolmuş. Sekiz yıl sonra 1876’da tıp diplomasını almış. Ordu görevinde Balkanlarda (Bosna-Hersek ve Karadağ başkaldırıları sırasında) bulunmuş, 93 harbine katılmış. Varna ve Şumnu’daki seyyar Osmanlı hastanelerinde çalışmış.

İstanbul’da askerlik görevini tamamladıktan sonra 1851’de İzmir’de yeni kurulmuş olan Gurebayi Müslimin (Memleket) Hastanesi’ne atanmış.

O dönemde hekimlik Osmanlı’nın Türk olmayan uyruklarına özgü bir uğraştır. Tıp öğretimi dilinin Fransızca olmasından da kaynaklanan bir durumdur bu. Bu nedenle bir Türk’ün hekim olmasına olanaksız gözüyle bakar toplumun çoğunluğu. Dr.Mustafa Enver İzmir’e geldiğinde ve doktorum dediğinde inanmayanların çokluğuna bu nedenle şaşırmamak gerekir. Hekim olduğuna inanılmadığı gibi hekim olsa bile bu durumun Müslümanlığa zarar vereceğini düşünenler eksik olmamıştır.

1916’da hekimliğinin 40. Yılında Mustafa Enver Bey İzmir Valisi Rahmi Bey başta olmak üzere kentin ileri gelenlerinin katıldığı bir törenle onurlandırılır. Emekli olduğu 1923’e dek yalnız İzmirli hastalara değil çevreden gelenlere de hizmet sunar. Meslek yaşamında 50.000 dolayında cerrahi girişim yaptığı geçer kayıtlara.

Emeklilik sonrasında İzmirlilere Beyler’deki muayenehanesinde hizmet vermeyi sürdürür. Eşsiz hizmetleri nedeniyle “Şeyhül Etibba” unvanı verilir.

Dr.Mustafa Enver İzmir’i, İzmir de Dr Mustafa Enver’i fazlasıyla hak eder.

Ne yapmalı?

Yanlış anlaşılmasın!

Brezilya, Kolombiya ya da Fransa için de aynı durum söz konusudur. Özellikle spor elçileri aracılığıyla Türkiye-Brezilya ilişkilerinin yarım yüzyıla uzanan bir geçmişi vardır. Son zamanlarda Kolombiyalı sanatçıların kentimizdeki duvar resmi etkinliklerine bakıldığında bu uzak ülkeyle de sıcak ilişkilerin geliştirildiği açıktır. Fransa-İzmir ilişkilerinin öteden beri iyi olduğunu söylemeye bile gerek yok. Elbette, konumuz bu ülkelerin adlarının kentimize yaraşıp yaraşmadığı değil.

Brezilya’nın, Kolombiya’nın ya da Fransa’nın adı İzmir’de yaşatılacaksa bunun yolu ad değişikliğinden geçmemelidir. Hele hele değiştirilecek ad Dr.Mustafa Enver’se hiç kabul edilir gibi değildir. Oysa, her geçen gün azmanlaşan kentlerimizde ve elbette İzmir’de bu adların verilebileceği sayısız cadde, sokak ve hatta meydan bulunmaktadır. Bugün yoksa bile yakın gelecekte olacaktır.

Anıtsal kişilik Dr.Mustafa Enver’in adının Dr.Behçet Uz’un belediye başkanlığı döneminde açtığı ilk yoldan silinmesi hem şehircilik anlayışına hem de değerbilirliğe sığmaz.

Bu hatadan dönülmesi ivedi gereklilik olduğu gibi kentlinin öncelikli beklentisidir.

Yazının sonunda bir teşekkürü dile getirmeyi unutmak istemem.

Son dönemde İzmir Büyükşehir Belediyesi hekimleri onurlandıran tutumuyla öne çıktı.

Karantina Meydanı’nda salgındaki çabaları nedeniyle hekimleri ve sağlık çalışanlarını simgeleyen şükran anıtı, Nadir Nadi Caddesi’ndeki Benzinci Kör Hafız anıtı ve İzmir Ticaret Odası yanındaki Tıbbiyeli Hikmet heykeli İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin hekimleri onurlandıran anıtlar olarak tarih sahnesindeki yerlerini aldı.

Her türlü övgüye değer bir değil, iki değil üç anıt yapan belediyenin Mustafa Enver adını silmiş olmasına inanası gelmiyor insanın.

Son bir söz. Kentlerdeki mekânların adları sıkça ve kolaylıkla değiştirilmemeli.

Böyle bir değişiklik akla getirilse ve tasarlansa bile “halk oylaması” kamu vicdanının yaralanmaması bakımından seçilecek yöntem olmalıdır.

Dr. Mustafa Enver Bey’in adını taşıyan caddenin gündelik konuşmadaki söylenişi