İzlenimler, karşılaştırmalar

ABD, zengin bir ülke ama kapitalizm, zenginliğin eşit dağılımını asla sağlamıyor. Büyük kentlerde daha çok olmak üzere her kentte, elinde yazılı bir mukavva parçasıyla yol kıyısında dilenenler de çok; tüm eşyasını bir bisiklete ya da alışveriş arabasına doldurmuş, sokaklarda yaşayan evsizler de. Bunları koruma altına alan yasalar olduğunu hiç sanmıyorum. Eyaletten eyalete yasalar çok değişiyor. Sözgelimi bütün ABD’de gey evlilikleri yasal güvenceye kavuşturulmuş durumda ama kimi eyaletlerde kürtajın yasaklanması konuşuluyor. Üstelik ensest ve tecavüz kurbanlarını da kapsayacak biçimdeki bir yasak, sıklıkla gündeme getiriliyor ve yasalaşması için çalışılıyor. Kimi eyaletlerde, örneğin Teksas’ta vali tarafından imzalanmış ve yürürlüğe girmiş bile. Yasa, hamileliğin altıncı haftasından itibaren kadınların kürtaj yaptırmasını yasaklıyormuş. Oysa kadınlar ilk altı hafta içinde hamileliğin anlaşılmasının bile güç olduğunu söylüyorlar.

Amerikan tutuculuğu ülkemizde pek bilinmiyor oysa ülkenin iç kesimlerindeki eyaletlerde tutuculuk, gericilik sayılabilecek düzeyde. Bir de ırkçılık var tabii ve son yıllarda iyice tırmanışa geçmiş durumda. “Zenci” sözcüğünün kullanımı ayıplanarak / yasaklanarak sınırlanmış sözde ama kara derililer pek çok yerde beyazlarla eşit haklara hâlâ sahip değil. Özellikle polisin gözünde potansiyel suçlu olarak görüldüklerine, ekranlarımıza yansıyan haberlerden bizler de sık sık tanık oluyoruz. Ülkenin yerli halkı olan Kızılderililer ise ortalıkta pek görünmez. “Restorasyon” denen bölgelerde dışlanmış olarak yaşıyorlar çünkü. Meksika kökenliler Kaliforniya’nın hemen her şehrinde varlar ama onlar da bir alt sınıf gibi sıradan işlerde çalışıyorlar. Sözün kısası, beyaz Amerikalı kendisini her bakımdan üstün görmeyi sürdürüyor.

Gençlerin 21 yaşından önce içki satın almaları yasak ama aynı gençler 18 yaşında silah, 16 yaşında ehliyet sahibi olabiliyor. İsteyen herkes silah satın alabiliyor. Kafası bozulanın silahla önüne geleni taramasına, okul baskınlarına bu yüzden sıkça rastlanıyor. Araba, cep telefonu gibi, kişisel bir araç. Herkesin kesesine uygun araba var. Bu araba bolluğuna rağmen trafik düzenli sayılır. Yaya, her yerde öncelikli. Kaldırımdan yola adımını attığı anda sürücünün onu görmesi ve durması gerekiyor. Durmazsa ağır cezalar ödemek zorunda. Kentler arası yollarda en soldaki şerit, yalnızca içinde çok yolcu taşıyan araçlara ait. İçinde bir-iki kişi bulunan arabaların o şeritten gitmesi yasak.

Eğitim ve sağlık sistemlerinde ciddi sorunlar var. Sağlık hizmetleri olağanüstü pahalı. Eğitim alanını, ABD’yi anlattığım kitapta (Atascadero’nun Sincapları – Amerikan Kasabasında Yaşam, Everest Yayınları- 2016) soruşturmuş, birkaç çeşit okul olduğunu, isteyen herkesin, bu arada kiliselerin de okul açabildiğini öğrenmiştim. Kilise okullarında doğal olarak dini eğitim verilirmiş ama öteki okullarda din dersi olmadığı gibi, din konularına girmek, din içerikli konuşmak, propaganda yapmak kesinlikle yasakmış. Bu gidişimde torunlarımın devam ettiği devlet okulundaki kimi uygulamaları çok sevimli buldum. Örneğin pazartesi günleri, çocukların hafta sonu gevşekliğinden çıkmalarını kolaylaştırmak için olmalı, dersler biraz daha geç başlıyor.  Öğretmen ve öğrencilerden oluşan bir grup dış kapının önünde bekliyor ve “Happy Monday” yazılı pankartlarla, her öğrenciyi “Happy Monday” (Mutlu pazartesiler) diyerek karşılıyor. Böylece çocukların haftaya neşeli bir başlangıç yapmaları sağlanmaya çalışılıyor. Önceki gidişlerimde okulda velilerin de katıldığı eğlenceli, yarışmalı toplantılar yapıldığına da tanık olmuştum. Şimdi salgın nedeniyle bu tip toplantılar yapılmıyor ama okulu sevimli kılmak için çeşitli etkinlikler hâlâ düzenleniyor. Noel öncesinde pijama günü yapılmıştı örneğin, çocuklar okula pijamalarıyla gitmişlerdi. Serbest kıyafet günleri var. Öğrenciler seçtikleri temaya uygun kıyafetler giyiyorlar. Sonuncusunda torunlarımın biri 1980’lerin modasına göre giyinirken öteki 2020’nin “zoom” günlerini canlandırmıştı. Görünen bölüm özenli, görünmeyen özgür. Üstte gömlek kravat, gözde gözlük, elde kalem; altta kısa bir şort ve tokyo terlik...

Okul servisi pek kullanılmıyor. San Luis Obispo küçük bir Amerikan kasabası olduğu için ve hemen herkesin arabası olduğundan toplu ulaşım da pek yok. Okula kimi anne-babalar arabalarıyla getiriyorlar çocuklarını ama genellikle aileden bir büyük, elinden tutup yürüyerek getirip götürüyor. O yüzden San Francisco’da durak ve durakta bekleyen insanlar gördüğümde memlekete gelmişim gibi hissetmiştim kendimi.