01.02.2022, 11:07

“Dikili’de İskan faaliyetlerini başlatan Kaptan İsmail Bey”

OSMANLI ARŞİV BELGELERİNDE DİKİLİ - 1

2008 yılında “Dikili ve Köylerindeki Türk Anıtları” isimli tezimin kabulünden sonraki yaz İstanbul'da 'Osmanlı Arşivleri'nde çalışmayı devam ettirmek amacıyla bir süre Dikili ve özellikle de Çandarlı ile ilgili bir dizi araştırmada bulundum. 290 adet belge derleyip İzmir'e geri döndüm. Belirli aralıklarla Dikili'nin yerel genç tarihçisi hocamız Murat Solmaz ile belgeler üzerine çalışmalarda bulunduk. Pek çok konuda bize yol gösteren belgelerin, kendisinin de ricasıyla Ajans Bakırçay’da belirli bir tema altında yayınlamasına karar verdik.

Gazetenin her sayısında görebileceğiniz Dikili ve Çandarlı'nın tarihini aydınlatabilecek bu yazıları siz okuyucularımızla paylaşacağız. Bu noktada makalelerimizin ilkini “Çandarlı Liman Reisi Kaptan İsmail Bey” temasıyla sizlerle paylaşmak istedik.

Kaptan İsmail Bey Dikili'ye Atanmadan Önceki Bir Belge

Dikili'nin tarihinde önemli bir yere sahip olan İsmail Bey'in Padişah tarafından 1867 (H. 1283/1284) yılında Dikili liman reisliğine atandığı biliniyor. Kendisinin atandığı o tarihte 1862/1863 (H. 1278) tarihli bir belgede Dikili, bugün Altınova olan Ayazmend'e bağlı bir köy şeklinde geçiyor. İsmail Bey'in atandığı bu tarihlerde yine burasının köy olması mümkün. Çünkü 1880 (H. 1297) tarihli bir belge, doğrudan Dikili'nin nahiye yapılması hakkındadır. Bu belgede Dikili'nin artık Bergama'nın iskelesi şeklini alan bir nahiye olduğu bilgisi vardır. Şimdi ilk belgeye odaklanırsak, İsmail Bey gelmeden önce buranın bir köy olduğu, onun gelmesinden 13 yıl sonra ise Dikili'nin nahiye dönüştürüldüğü görülüyor.

Nahiye olmasından sora artık Dikili daha yoğun bir şekilde Osmanlı Arşivinde görülmeye başlanıyor ve bu tarihten sonra hızlı bir imar faaliyeti gündeme geliyor. İlk telgraf binası 1881 (H. 1297) yılında inşa ediliyor. Bu tarihten üç yıl sonra 1884 (H. 1301) tarihli belgede ise hükümet konağı, hapishane, iskele, yol ve çeşitli imar çalışmalarının yapılması konusu geçiyor. Buna mukabil aynı yıla ait bir diğer belgede iskele inşasına ait çalışmalara başlanması ve bununla ilgili bir mimari proje hazırlanmasıyla ilgili...

Kaptan İsmail Bey Camisi

1884 (H. 1301) tarihli belgenin tam anlamıyla faaliyete geçmesi yine belgelere göre yıl yıl çeşitli yapıların inşasıyla devam ediyor. Burada bir virgül koymak gerekiyor. Çünkü Kaptan İsmail Bey kendi adını verdiği camiyi 1884/1885 (H. 1302) yılında inşa ettiriyor. Caminin inşasına ait belgelere rastlanmaması yapının acilen inşa ettirilmiş olabileceğini gösteriyor. Yapı yakından incelendiğinde, dört parça mermer levha üzerinde gayet estetik bir kitabe grubu görülüyor. Kitabelerde özellikle vurgu yapılan konu bu cami ile nahiyenin İslamlaştırıldığıdır. Bu eserden sonra 1885/1886 (H. 1303) yılında Gümrük İdaresi Binası, 1886/1887 (H. 1304) 'te hükümet konağının inşasının gündeme gelmesi görülüyor.

1886/1887 (H. 1304)'de iki belge Kaptan İsmail Bey'in büyük bir ihtimalle bu faaliyetlerine istinaden bir ödüle layık görüldüğü anlatıyor. Belgelere göre İsmail Kaptan, Sultan II. Abdülhamid tarafından 4. ve 5. rütbelerden Mecidiye madalyasıyla onurlandırılmaya layık görülmüştür. Büyük bir ihtimalle caminin ve gümrük binasının inşası sonrası faaliyetlerinin Sultan tarafından takdir edilmesini sağlamıştır.

Bu yazımızda kısaca Kaptan İsmail Bey hakkında bilgi vererek Osmanlı Arşivlerinden elde ettiğimiz belgeler ışığında imar sürecini kısaca anlattık. Bir dahiki konumuz İsmail Bey'in devam ettirdiği faaliyetleri veya bu özetlediğimiz yapıları detaylandırmak olacaktır.

Son Not: İsmail Bey Camisi ile bağlantılı olarak 1887/1888 (H. 1305) tarihli bir grup belgede caminin minaresinin ve mektebin yapımı ile bu yapılara eklenecek kitabelerin yapımları anlatılmaktadır. 

-------------------------------------------------

Osmanlı Arşivleri'nde Dikili ve çevresi (Bergama - Çandarlı)

Bu çalışma; Ajans Bakırçay Gazetesi bünyesinde kurulan ‘Tarih Araştırmaları Çalışma Gurubu’ tarafından yapılmaktadır.

Proje Koordinatörleri: Tarihçi-Yazar Murat Solmaz - Gazeteci Oben Ulu

Belgelerin sunumu: Sanat Tarihçisi Dr.Çağlayan Hergül

Osmanlı Arşivleri Belgeleri Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı'ndan edinilmiştir...

Çalışma Bergama Ticaret Odası tarafından desteklenmektedir...

-------------------------------------------------

YASAL UYARI:

© Copyrigth ajansbakircay.com tüm hakları saklıdır. ajansbakircay.com sitesinde yer alan bütün tasarım ve düzenlemelerin telif hakları; 5846 numaralı telif hakları yasası ile korunmaktadır. Bunlar ajansbakircay.com'un yazılı izni olmaksızın ticari olarak herhangi bir şekilde kopyalanamaz, dağıtılamaz, değiştirilemez, yayınlanamaz. İzinsiz ve kaynak belirtilmeksizin kopyalama ve kullanımı yapılamaz.

-------------------------------------------------

Yorumlar (8)
ALPER YURTÖZVERİ 5 ay önce
Çok etkileyici ve taktire değer bir çalışma olmuş.Emeğimize sağlık. Kesinlikle eleştiri değil ancak Daha çok ilgi çekip okunması amacıyla o dönemki tarihi fotoğraflarlada desteklenmeli diye düşünüyorum. Başarılar.
Serkan 5 ay önce
Güzel çalışma
MURAT ALTAY 5 ay önce
Hatta kaptan ismail beyin mezarı cami minaresinin yanındakücük bir mezarlık vardır ön tarafta dır belki orda 20 den fazla tarih büyüklerimizin mezarı vardır 45 yıl önceleri her cuma namazından sonra o mezarın önünde dua ederdik Yerel yönetimlerden ricam o camiye ve o kücücük mezarlıga sahip cıkılması saygılarımla
mehmet Gülümser 6 ay önce
Dikili kentinin adının belgelerde de Dikili olarak mı geçiyor. Yoksa Dikelya olarak mı. Bilgi verebilir misiniz
Murat Solmaz 5 ay önce
Dikelya diye bir adlandırma hiç bir zaman olmamıştır. Tarihi belgelerde Dikili ismi geçmektedir.
Levent Ören 6 ay önce
Güzel ve akademik bir çalışma.
Büyük bir ilgi ile takipçisi olacağım.
https://ww.hepsiburada.com/mekteb-i-sult-n-den-yuzelliliklerin-esigine-midillili-mehmed-z-ver-bey-hayati-edeb-sahsiyeti-yazilari-abdulhakim-tugluk-pm-HBC000000AR6J 6 ay önce
Ayazmend Kazası sınırları içinde 16.ve 17.yylarda Dikili adı yok.Zaten bölgeye ait iki Mufassal tahrir defteri var.TT 152. ve 166. Nolu defterlerde Dikili yok.Dikili ve çevresi 16.yy'da Ayazmend Kazasının Boğazhisar Nahiyesinde yer alıyor. Boğazhisar Nahoyesinin 16.yy'da 45 köyü var.1800 yılların başından sonra belge yoğunluğu var Dikili hakkında.19.yy'da oldukça hareketli bir islelesi var.Ancak çevredeki Çepni Türkmenleri ile Rumlar arasında pek çok sorun yaşandığını okuduğum belgelerden hatırlıyorum.
Çağlayan Hergül 5 ay önce
Merhaba. Bahsettiğiniz konularda aynı fikirdeyiz. İsminizi de yazarsanız konuyla ilgili sizle de görüşmek isteriz. Ya da bizimle iletişime geçerseniz seviniriz. Teşekkür ederiz.
banner17
Günün Karikatürü Tümü
Günün Anketi Tümü
Bergama İl Olmalı mı?
Bergama İl Olmalı mı?
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 38 81
2. Fenerbahçe 38 73
3. Konyaspor 38 68
4. Başakşehir 38 65
5. Alanyaspor 38 64
6. Beşiktaş 38 59
7. Antalyaspor 38 59
8. Karagümrük 38 57
9. Adana Demirspor 38 55
10. Sivasspor 38 54
11. Kasımpaşa 38 53
12. Hatayspor 38 53
13. Galatasaray 38 52
14. Kayserispor 38 47
15. Gaziantep FK 38 46
16. Giresunspor 38 45
17. Rizespor 38 36
18. Altay 38 34
19. Göztepe 38 28
20. Ö.K Yeni Malatya 38 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 36 70
2. Ümraniye 36 70
3. Bandırmaspor 36 62
4. İstanbulspor 36 60
5. Erzurumspor 36 58
6. Eyüpspor 36 57
7. Samsunspor 36 51
8. Boluspor 36 50
9. Manisa Futbol Kulübü 36 49
10. Tuzlaspor 36 49
11. Denizlispor 36 49
12. Keçiörengücü 36 48
13. Gençlerbirliği 36 48
14. Altınordu 36 45
15. Adanaspor 36 45
16. Kocaelispor 36 44
17. Bursaspor 36 44
18. Menemen Belediyespor 36 38
19. Balıkesirspor 36 12
Takımlar O P
1. M.City 38 93
2. Liverpool 38 92
3. Chelsea 38 74
4. Tottenham 38 71
5. Arsenal 38 69
6. M. United 38 58
7. West Ham United 38 56
8. Leicester City 38 52
9. Brighton 38 51
10. Wolverhampton Wanderers 38 51
11. Newcastle 38 49
12. Crystal Palace 38 48
13. Brentford 38 46
14. Aston Villa 38 45
15. Southampton 38 40
16. Everton 38 39
17. Leeds United 38 38
18. Burnley 38 35
19. Watford 38 23
20. Norwich City 38 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 86
2. Barcelona 38 73
3. Atletico Madrid 38 71
4. Sevilla 38 70
5. Real Betis 38 65
6. Real Sociedad 38 62
7. Villarreal 38 59
8. Athletic Bilbao 38 55
9. Valencia 38 48
10. Osasuna 38 47
11. Celta Vigo 38 46
12. Rayo Vallecano 38 42
13. Elche 38 42
14. Espanyol 38 42
15. Getafe 38 39
16. Mallorca 38 39
17. Cadiz 38 39
18. Granada 38 38
19. Levante 38 35
20. Deportivo Alaves 38 31

Gelişmelerden Haberdar Olun

@