Cahil Mutluluğu

Çay ocağını çalıştırıyordu. Bu yüzden her gün birkaç kez yanıma uğrardı. Her geldiğinde beni ya bilgisayarda yazı yazarken ya da kitap okurken görürdü. Bir gün dayanamayıp yıllardır aklını kurcalayan, inancıyla ilgili sorularla karşıma çıktı. Kendimce bir yanıt verebilirdim, ama belirli bir yaşa kadar yerleşik inanç ve geleneklerle gelmiş bir insan, kim bilir söylediklerimi nasıl anlayabilir, sözlerime nasıl tepki verebilirdi. Bu yüzden benim anlatabileceğim sınırlı bilgiler yerine, kitaplığımdan okuyabileceği birkaç kitap getirmeyi, sonra da okuduklarını tartışmayı önerdim. Sevinerek kabul etti. Ertesi gün ilgisini çekeceğini umduğum birkaç kitap verdim. O günden sonra her uğradığında okuduklarını benimle paylaşmaya, doğru bildiklerini tartışmaya başladı. Özellikle sorularına yanıt buldukça, huzursuzluğunun daha çok arttığını görüyordum.

O anların birinde Melih Cevdet Anday’ın Rahatı Kaçan Ağaç şiirindeki şu dizeleri anımsamıştım: “Ona bir kitap vereceğim / Rahatını kaçırmak için”

Verdiğim kitaplar gerçekten rahatını kaçırmıştı. Buna karşın yıllardır gözlerindeki perdeyi aralamayı başardığım için her gelişinde bana teşekkür ediyordu. Okumak, onların üstünde düşünmek, sorgulamak artık onun için bir alışkanlığa dönüşmüş, yeni arayışların peşine düşmüştü.

Yanılmıyorsam, cehaletin mutluluk olduğunu ilk kez Sokrates söylemişti. Daha sonra birçok düşünür farklı sözlerle de olsa benzer düşünceleri savunmuşlar. Yaşadıkça bilmenin, araştırmanın, sorgulamanın çoğu kez bizi huzursuz ettiğini görebiliyoruz. Kendi payıma alacakaranlıkta mutlu dolaşmaktansa, aydınlıkta biraz huzursuz olmayı yeğlerim. Belki de çoğunluğun safında yer almadığım için!

On sekizinci yüzyılda yaşamış İngiliz şair Thomas Gray’in söylediklerine katılmasam da bir şiirinde şöyle diyor: “Cehaletin esenlik getirdiği yerde / Zeki olmak budalalık”

Aslında şair bu dizeleriyle topluma bir ayna tutuyor. Özellikle geri kalmış ülkelerde, totaliter rejimlerde düşünen, sorgulayan insan, her türlü olumsuzlukla karşı karşıya kalabiliyor. Dışarıdan gelen baskılar bir yana, kendi içinde doğru bildiklerinden kuşkuya düşebilir, inançları sarsılabilir, güven duygusu aşınabilir. Sanırım her bir neden, mutsuzluğunu arttırmak için de yeterli olacaktır.

Amerika’da tarih dersleri vermiş olan yazar James C. Davis’in, İnsanın Hikâyesi kitabında okudum: Bir komutan devrimi halka duyurmak için Bolivya’ya geldiğinde, karşısındaki yerlilere özgürlükten, eşitlikten, yurttaşlıktan söz etmiş. Onu dinleyen yerlilerden bir coşku beklerken, hiçbir tepki vermediklerini gören komutan, umutsuzluk içinde onlara ne istediklerini sormuş. Bunun üzerine yerliler bir ağızdan bağırmışlar: “Konyak istiyoruz Senyör!”

Ülkeler, dönemler farklı olsa da, cahil insanların düşünce ve davranışları nedense hiç değişmiyor. Kısacası, günlük çıkarları dışında hiçbir şey onları ilgilendirmiyor. İnsanlar bilgilenmediği, bilinçlenmediği sürece, bu durumun değişebileceğini ummak için sanırım aşırı iyimser olmamız gerekiyor!