24.10.2021, 12:31

'Bob’s your uncle' ya da 'Kayınbaba'

Olaylar ve kişiler süreç içinde unutulur gider. Bu sosyolojik olgu her toplumsal grup ve faninin yaşadığı kaçınılmaz bir gerçektir.. Unutulma; görece bir kavram olan 'önem', 'önemli' kapsamında, yaşantımızda büyük yer tutan, vazgeçemediğimizi sandığımız kişi ve olayları da içerir. Kimini onutmak; uzun ve özlem dolu dramatik surecin sonucunda olurken, kimi kişilerin yaşantımızdaki varlığı; ucu kırık kursun kalemle zoraki çizdirilmiş silik bir çizgi gibi kendini hiç göstermez. Bizim için var olmadıkları gibi yoklukları da yoktur. Toplum, her gün karşısında gördüğü kişiyi, işkâl ettiği makam üzerinden değerlendirirken, toplum hafızasına kazılı, yazılı olmayan tarihsel birikimleri gösterge kullanarak; o kişiyi yargılar. Toplum sağduyusu, değişik yönlerden 'tarttığı' kişinin; üzerinde oturduğu makamı sırtlayabilecek, gerek ekinsen, gerekse politik yetkinlik açısından yeterli kıratta görmediğinde, sizin ve benim gibi sıradan insanlar olarak ilgili kişiye hiç bir şekilde kişisel husumet gütmeden 'Bu kim?', 'Buraya, bu makama gelebilmek için ne tür özellikleri var?', 'Bu ünvanı kazanması için taşıması gereken liyakatlere sahip midir?' Gibi soruları dillendirerek sorgulamaya başlar. Bu sorgulamanın yanıtları olumsuz ya da en hafifinden zihinlerde küşkü uyandıracak bir şekil aldığında, analizler devreye girer. Yapılan çözümlemelerde; söz konusu kişinin aslında o yerin adamı olmadığı anlaşıldığında; 'Peki; o zaman nasıl olmuşta orada?', 'Onun orada olmasını sağlayan zat ya da unsurlar neler?' İlave soruları çıtlattırılmaya başlar. Sorulara verilebilecek bütün yanıtlar – dolar dolaşır – sayfalar uzunluğunda açıklamaları, ağızlar dolusu sözleri bir tek tümceye indirgeyen özetinde özeti bir deyime evrilir. Artık o aşamadan sonra olayın kaynağı 'tarihsel vaka' ve 'kahramanı' hiç bir anlam ifade etmez. Onlar belki de hiç bir zaman anımsanmıyacak şekilde tarihin tozlu sayfalarında hiçliğin derin sularında boğulurlar.

Deyimler; dünyadaki bütün dillerin, karmaşık olayları açıklamak için kullandığı kestirmesinden en dahiane çözümlerdir.

‘Bob’s your uncle’(1) İngilizce’de buna verilebilecek en meşhur örnektir. Bizde ki; 'Dayın kim? Neyi bildiğin değil kimi bildiğin önemli', 'İşler tıkırında' söylemlerine denk düşer.

Başbakan Robert Gascogne – Cecil(2) en gözde yeğenini (Arthur Balfour) iktidarda olduğu dönemlerde değişik üst düzey kamu görevlerine atar. Arthur Balfour görevlendirildiği kamu hizmetlerinde  hiçte başarılı performans sergiliyemiyecektir. Atandığı görevlerde 'Buraya nasıl gelmiş', 'Nasıl bu göreve tayin olmuş' sorularıyla insanların sorguladıkları bir kişilik olur.   

Arthur Balfour’un atandığı görevlerden biride 'İrlanda Bakanlığıdır' Bir gün bakanlar kurulu sonrası kabine arkadaşlarıyla yaptığı  ayaküstü sohbette 'Amcam Bob’ un dediği' gibi bir tümce kurması, 'Bob’s your uncle'a evrilmiş; üzerinden yüzyılı aşan zaman geçmesine rağmen bizlere en kestirmesinden; kayırmacılığı, benim adamım, yeğenim, bizden biri, dayım saptamalarını en kestirme şekilde günümüze kadar taşıyan bir deyim olarak gelmiştir.(3)

W. Shakespeare İngiliz dilinin tartışmasız en büyük yazarı kabul edilir. W.S’nin İngiliz diline bilinen katkıları yazdığı tiyatro oyunları ve şiirlerdir (sonnet). W.S’in İngiliz diline bilinen bu katkıları yanında pek bilinmeyen katkısı; İngilizceye kazandırdığı yüzlerce yeni kelime ve özellikle deyimlerdir. W.S in dile eklediği yeni kelime ve deyimler 'eğitim dilinde' halen zengin bir şekilde kullanılır.

Ben artık Türkçe’nin de kendi W.S’ni yaratması gerektiğini düşünüyorum. Türkçeye yüzlerce yeni kelime ve özellikle deyimler kazandıracak yerli bir W.S lazım. Ben, ürettiğim ilk deyimle bu rol’e soyunuyorum.  Bu yazı aracılıyla Türkçeye eklediğim deyim; 'Kayınpeder Lider'. 'Bob’s your uncle'ın yerini tutar mı?... Bence tutar. Bu yeni deyimin bazı yöresel söyleniş farklılıkları tabi ki olacaktır. Örnek olarak; Tophaneli bitirim ağzı 'Oğlum sana iş mi yok, kayınpeder lider' gibi.

N. Kazım Öztürk

Bob senin amcan.

(2) Robert Gascogne – Cecil 1885 -1892 ve 1895 -1902 yılları arasında başbakanlık yapmıştır.

(3) İngilizcede kullanılan Nepotısm kelimesi Nephew (yiğen) kelimesinden türetilmiş her türlü gücünü kullanarak, yakınlarına, çıkar sağlamak anlamına gelen bir kelimedir.

Yorumlar (8)
Bigalı 1 ay önce
Tebrikler
Çandarlıdan 1 ay önce
Yüreğine sağlık
Ahmet Usta 1 ay önce
Güzel yazı
Erkan mutlı 3 hafta önce
Takipçinizim hocam, emeğinize yüreğinize sağlık
Bekir Hoca 1 ay önce
Tamamen katılıyorum ve destekliyorum.
Saime 1 ay önce
Teşekkürler...
Devrim KAZANCI çandarlı 1 ay önce
Takipcinizim hocam güzel tespit ve deyim.
MELİKE BULUT 2 hafta önce
Bu yazı kayinpeder liderden daha çok faydalı daha çok iz bırakanlar.
banner17
Günün Karikatürü Tümü
Günün Anketi Tümü
Bergama İl Olmalı mı?
Bergama İl Olmalı mı?
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 15 39
2. Fenerbahçe 15 27
3. Konyaspor 14 26
4. Hatayspor 15 26
5. Başakşehir 15 25
6. Alanyaspor 15 24
7. Galatasaray 15 23
8. Karagümrük 15 22
9. Beşiktaş 15 21
10. Adana Demirspor 15 20
11. Sivasspor 15 19
12. Giresunspor 15 19
13. Kayserispor 15 19
14. Altay 15 18
15. Antalyaspor 15 18
16. Gaziantep FK 14 18
17. Öznur Kablo Yeni Malatya 14 13
18. Göztepe 14 11
19. Kasımpaşa 15 11
20. Rizespor 15 10
Takımlar O P
1. Erzurumspor 13 28
2. Ümraniye 14 27
3. Ankaragücü 14 27
4. Eyüpspor 14 27
5. Bandırmaspor 14 25
6. Samsunspor 14 22
7. Tuzlaspor 13 21
8. İstanbulspor 14 20
9. Kocaelispor 14 20
10. Gençlerbirliği 14 20
11. Boluspor 14 19
12. Adanaspor 15 19
13. Bursaspor 14 17
14. Menemenspor 13 17
15. Manisa FK 15 17
16. Denizlispor 14 15
17. Ankara Keçiörengücü 13 13
18. Altınordu 15 13
19. Balıkesirspor 13 7
Takımlar O P
1. Man City 15 35
2. Liverpool 15 34
3. Chelsea 15 33
4. West Ham 15 27
5. Tottenham 14 25
6. M. United 15 24
7. Arsenal 14 23
8. Wolverhampton 15 21
9. Brighton 15 20
10. Aston Villa 15 19
11. Leicester City 15 19
12. Brentford 15 17
13. Crystal Palace 15 16
14. Leeds United 15 16
15. Southampton 15 16
16. Everton 14 15
17. Watford 15 13
18. Burnley 14 10
19. Newcastle 15 10
20. Norwich City 15 10
Takımlar O P
1. Real Madrid 16 39
2. Sevilla 15 31
3. Real Betis 16 30
4. Atletico Madrid 15 29
5. Real Sociedad 16 29
6. Rayo Vallecano 16 27
7. Barcelona 15 23
8. Valencia 16 22
9. Osasuna 16 21
10. Athletic Bilbao 15 20
11. Espanyol 16 20
12. Mallorca 16 19
13. Villarreal 15 16
14. Celta de Vigo 16 16
15. Granada 15 15
16. Elche 16 15
17. Deportivo Alaves 15 14
18. Cádiz 16 12
19. Getafe 15 10
20. Levante 16 8

Gelişmelerden Haberdar Olun

@