Bir 17 Nisan Anısı...

Tarihle pek aram yoktur ama 17 Nisan 1971 benim aklımdan çıkacak gibi değildir.

Gazi Eğitim Enstitüsü’nde öğrenciliğimin son yılıydı ve okulu bitirmeme iki ay kalmıştı. Son yılım olmasaydı, pek çok arkadaşım gibi belki benim de mezun olma şansım olmayabilirdi.

12 Mart Muhtırası’nın verilmesinin üzerinden kırk gün bile geçmemiş, ülkenin nasıl bir karanlık döneme girdiği henüz tam anlaşılamamıştı.

Köy Enstitülerinin kuruluş yıldönümü nedeniyle Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde bir anma toplantısı vardı. Biraz geç kalmış olmalıyım ki toplantı salonuna vardığımda içeri girmek mümkün değildi. Salon hıncahınç doluydu. Ancak salon girişinde ve içeriyi sıkıntılı da olsa görebilecek bir yer bulmuştum. 12 Mart darbesinden hemen sonra ve sıcağı sıcağına yapılan bu anma toplantısında neler konuşulacağını merak etmemek elde değildi. Ses yükselticisinden Köy Enstitüleri marşı -ziraat marşı- çalınıyor, kalabalık eşlik ediyordu.

“Sürer, eker, biçeriz güvenip ötesine

Milletin her kazancı, milletin kesesine,

Toplandık baş çiftçinin, Atatürk’ün sesine

Toprakla savaş için ziraat cephesine.

-

Biz ulusal varlığın temeliyiz, köküyüz,

Biz yurdun öz sahibi, efendisi köylüyüz.”

***

Salonda duygusallık o boyutta idi ki, kimi izleyicilerin gözlerinden akan yaşlar, yanaklarından süzülüyordu.

Konuşmacılar izleyici kalabalığın karşısında yerlerini almışlardı. Kimler yoktu ki... Anılarım arasında en önemli yere sahip bir gündü. Bir daha asla göremeyeceğim ve düşüncelerini dinlemekte ne kadar şanslı olduğumu hala düşündüğüm, dönemin en ünlü ve değerli hocaları, gazetecileri karşımdaydı.

İlk mecliste yaşanmışlıkların tanıklığının izlerini taşıyan ve ilerlemiş yaşına karşın pırıl pırıl bir beyinle, hocaların hocası Hıfzı Veldet Velidedeoğlu, bembeyaz saçları, ama kendi deyimi ile ak saçlı delikanlı Muammer Aksoy, olanca çelebiliği ve beyefendiliği ile Cavit Orhan Tütengil, saldırıların odağındaki gazeteci İlhami Soysal, Nermin Abadan, Fehmi Yavuz...

Böylesi konuşmacıları dinlemek yaşamda karşınıza çıkacak bir şans değil de nedir? Köy Enstitüleri üzerine konuşmalarını büyük bir keyifle ve soluksuz dinledik elbette.

Ve biri daha vardı konuşmacılar arasında. 12 Mart'ın bir bakanı, Selahattin Babüroğlu…

Anma toplantısı süresince izleyici gençlerin protestolarının hedefi olan bir bakan. Kem küm ederek 12 Mart muhtırasını savunmaya çalışıyordu. Belki kendi bile bilmiyordu hangi kötülüklerin ortağı olacağını. Ama kısa süre sonra 12 Mart olanca kötülüğü ile demokrasi güçlerinin üzerine saldıracak, yükselen emek ve demokrasi mücadelesine en büyük zararları verecek, 12 Eylül’lerin de yoluna kırmızı halılar döşeyecekti.

Kısa süre sonra Muammer Aksoy, Bahri Savcı, Cavit Orhan Tütengil ve anımsayamadığım birçok yüz akı hocalar ve aydınlar ile Ankara Yıldırım Bölge nizamiyesinde karşılaşır olduk. Çünkü arkadaşları Mümtaz Soysal, bizim arkadaşlarımızla erkekler tarafında, Sevgi Soysal, Behice Boran da kız arkadaşlarımızla kadınlar tarafında 12 Mart'ın tutsakları arasındaydılar.

Elbette hiçbir şey bununla kalmadı. Sonra, bazılarını vurulmuş, kaldırımda yatarken üzeri gazete kâğıtları ile örtülü gördük. Bazılarını evlerinin önünde kurşunladılar. Bazılarına bombalı paketler yolladılar.

Kimilerini araçlarına koydukları bombalarla parçaladılar.

Zaman kötülüklerle dolu akmaya devam etti.

Ülkemizin yüz akı hocaları, gazetecileri, yazarları birer birer ya katledildiler, ya hapsedildiler ya da açlığa mahkûm edildiler. Ama Köy Enstitüleri’nin ışıklı yolunu karartamadılar.

Biz yine de devam edeceğiz Köy Enstitüleri’nin kuruluş yıl dönümlerini kutlamaya ve devam edeceğiz aydınlanma savaşımına.