05.10.2022, 11:00

Ah be Karakız...

(Sarı altını unut kırmızı elmaslar Bakırçay Ovası'nda)

Bakırçay Ovası'nın "Kırmızı Elmasları"

Birkaç gündür bir yandan Afad bir yandan da meteoroloji, ha bire "aman dikkat edin" diyerek Kuzey Ege’nin kuvvetli yağışlı geçeceğini bildiriliyor. Geçen yıl rüzgârın ve yağmurun Dikili’de verdiği zararı gören eşim "gel vazgeç bugün oraya gitmekten" dedi. Ben de ona "bu yağışlar birkaç gün daha sürerse ve orada ki durumu kaçırırsam üzülürüm" dedim.

Karar vermiştim bir kere, her ne surette olursa olsun Bakırçay Ovası'na gidip domatesin yolculuğunu izleyecektim. Bu benim aylar öncesinden hayalim idi ve bunu mutlaka gerçekleştirmeliydim; çünkü haftaya kesimler bitebilirdi.

Sabah kahvaltısından sonra balkonumdan Bergama ve Kozak Yaylası'nın üzerinden geçen bulutların hareketlerini izlemeye başladım. Hava beklenenin aksine değişkenlik gösteriyordu. Bulutlar hafif dağıldı ve Manisa’ya doğru yol aldılar. İçim içime sığmıyor. Tamam, yağmur yağsa da bana bugünkü eylemim için izin verecek gibi.

Eşime dedim ki; "kararımı verdim öğleye doğru ben bugünkü programımı gerçekleştireceğim". Hedefim, güneş altında kurutulmuş domatesin Bakırçay Ovası'ndaki işleniş serüveniydi. Bu haber için git gel 150 kilometre yapmak değer mi derseniz? Yazım dünyasının içinde zevkine yazılar yazıyorsanız değer diyorum. Tüm yazılarım bu duygularla yazılmadı mı? Sagalassos, Knidos, Aigai, Darkale, Truva müzesi ve Antakya gibi.

Nihayet yola koyuldum. Önce Bergama’yı geçip İvrindi - Bölcek yol ayrımından dönerek Bakırçay Ovası'na giriş yaptım. Ovanın büyük bölümünde yıllardır pamuk ekimi yapılıyor; ancak son 15-20 yıldır bu bereketli Bakırçay Ovası'nda esas adı San Marzeno olan İtalyan domates çeşidinin ekimi yapılmaktadır. Bu tür domatesler hem kurutmalık hem de salçada kullanılan çeşididir. Bundan dolayı yol boyunca pek çok salça fabrikaları görülüyor. Hedefim gün kurusu domates ama salça konusunda da bilgi sahibi olmak istedim. Bölgedeki bir salça fabrikasının önünde durdum. Kimseyi tanımıyorum. Fabrikanın ana giriş kapısında beyaz önlüklü bir hanım gördüm. Selam verip üretim konusunda bilgi sahibi olmak isterim dedim. Kendileri İşletmenin kalite kontrol müdürüymüş.

Eren Hanım sağ olsun bizi sevgiyle tesislerine kabul etti ve salça üretiminin her aşamasını tek tek anlatarak bizi bu konuda bilgilendirdi. Bu bilgiler ışığında yazımın senaryosu kafamda ağır ağır şekilleniyordu. Kendilerine teşekkür edip, Bölcek köyüne doğru yol aldım.

Köye girmeden önce ileride naylon çadırlar görünce o tarafa yöneldim. Bunlar orada domates işinde çalışan işçilerin ardı ardına konakladıkları geçici barınaklar olmalıydı. Yanılmamıştım, birkaç adım daha atınca, üç dört ailenin her barınağın önünde çocuklarıyla birlikte oturduklarını gördüm. Onları rahatsız etmemek için yanlarına gidip o anı fotoğraflamadım. Yan tarafa geçince büyük dut ağacının altında sohbet eden birkaç kişiyle karşılaştım. Selam verip yanlarına oturduk. Önce havadan sudan konuştuk, sonra da epey zamandır ilgimi çeken domates kurutma işiyle ilgili bilgi sahibi olmak istediğimi söyledim. Tam isabet olmuş. O büyük dut ağacının altında oturanlar bu işin erbabıymışlar. Domates borsası da bu ağacın altında gerçekleşiyormuş.

İlk başta biraz çekingen duran Tunay Çoban, sohbetimiz koyulaşınca gönlünü bize açtı. Hem çiftçi olarak hem gün kurusu domates üreticisi olarak bu işin tüm detaylarını anlattı. "Abi bizler epey zamandır bu işle uğraşıyoruz. Biz çiftçiler bu işten şimdiye kadar hiç para kazanamadık. Geçen yıl 60 kuruştan domates sattık. Konjonktür, şu sıralar ilk defa para kazanmamızı sağladı. Ben, çiftçiliğim yanında bu kurutma işini de yapanlardan biriyim. Bereketli Bergama Ovası'nda üretilen domatesin nefaseti tadı bambaşkadır.

Bu nefaset, vitaminleriyle birlikte gün kurusu domatese olduğu gibi geçer. Domates, yüksek oranda likopen içerdiğinden kalp sağlığına da çok iyi gelmektedir. Bundan dolayı pazarda beğeni görür. Bakınız, kurutma işinde her 12 kilodan bir kilo kuru domates elde ediyoruz.

Bugün hava yağışlı ve ha yağdı ha yağacak. Sergideki domatesler bu yağıştan oldukça etkilenecek ve çürümeyi önlemek için tekrardan ilaçlamamız ya da tuzlamamız gerekecek. Ağustos sıcağında sergideki kesik domatesler altı ila sekiz gün arasında kurumak zorunda. Eğer yağmur nedeniyle çürüme olursa 17-18 kilodan bir kilo kuru domates elde ederiz, bu da bize zarar yazar. Yani işimiz çok zor. Her yıl zararla kar arasında gidip geliyoruz. Mesela şu an domates tarlada bekliyor, yağış nedeniyle, biz bugün kesim yapamıyoruz; ancak komşumuz yapmaya devam ediyor" dedi. Ona verdiği bilgiler için teşekkür edip, kalktık geçtik öteki sergi alanına.

İki genç bizi karşıladı. "Size komşunuzdan selam getirdik. İzin verirseniz bu elmas gibi kıpkırmızı domateslerin nasıl kesildiğini görmek istiyoruz" dedim. Büyük bir tarlada bembeyaz örtüler üzerinde kurumaya bırakılmış domatesler alabildiğince gözümüzün önünde durmaktalar. Uç kısımda bir öbek insan, domates kesimi yapıyor. Önce onlara da selamımızı verip sonra da kolay gelsin dedik; ama domates kesen işçiler hiçbir şey anlamadılar. İmdadımıza onların dilinden anlayan Urfalı çeribaşı yetişti.

Bu işte çalışanların Urfalı olduklarını daha önceden de duymuştum! Evet, bu insanlar Urfa’dan gelmişler; ancak Urfalı değil Suriyeli göçmenlermiş. Bir büyük aile, anne baba çoluk çocuk hep beraber domates kesiyorlar; ama bizim bildiğimiz gibi bir tahtanın üzerinde değil aksine avuç içlerinde. Kesim için, işçilerin ellerinde plastik bir eldiven var ve onun üzerine de siyah bir şamriyel parçası geçirmişler. Sağ elleriyle öbekten aldıkları domatesi sol el avucuna bırakıyor, sağ elindeki keskin bıçakla tek darbeyle ortadan ikiye ayırıp sergiye kuruması için bırakıyorlar. Bu o kadar hızlı yapılıyor ki videoya da alsanız göremezsiniz. Artık uzmanlaşmışlar. Büyükler günde 120 kasa, küçükler 80 kasa domates doğruyorlarmış.

Kırmızı Elmaslar Arasında Bir Kara Kız

Birkaç daha adım atınca diğer grubun içinde 9-10 yaşında bir kız çocuğu gördüm. "Aman Allahım olamaz" dedim. Ayağında bir terlik üstünde bir tişört ve pantolon ve de başında renkli bir yazma bulunmakta. Kapkara kaşlar, hafif yanık bir ten, simsiyah saçlar. Ön dişleri sağlamken bir sonraki çürümüş. O yoğunluğun içinde o kara gözleriyle objektifime gülümseyerek capcanlı bir bakışı vardı ki boğazım düğümlendi. Bir ana kuzusu karşımda durmaktaydı. Ne diyeceğimi bilemedim. Sadece sustum.

Her şeye rağmen bu yavrucak etrafa gülümseyebiliyordu. Belki iki hafta sonra iş bitecek, sonra ailecek işsizler. İşsiz, aşsız kalmak ne kadar kötü bir şey! Bu yavrunun nezdinde bu aile ve buna benzer milyonlarca göçmen ne yapıyor acaba diye düşünüyorum? Kafamda bin bir düşünce gelip geçti. Suriye nere Urfa nere Bergama nere? Bin kilometre öteden, kısa süreliğine de olsa gelip hiç bilmedikleri bir yerde ekmeklerinin peşindeler. İki aydır naylon çadırlar içine doluşup gündüzleri gün boyunca kavurucu sıcakta domates kesimi yapıyorlarmış. Yaptıklar iş bu yaz sıcağının altında hakikaten dayanılır gibi değil. Kendi kendime içimden ardı ardına şu soruları sordum! Bu garip insanlar, ülkelerinden bir gece de neden terk ettirildi? Bu insanları buraya getirtenler, acaba köşklerinde rahat uyuyorlar mı?

Bana göre, bu oyunu oynayanların dünyada yatacak yeri yok, hem de hiç olmasın diyorum. Göçmen sorunu nasıl çözülür bilmem ama ilerde çözülmesi gerekiyor. Çünkü ülkemizin toplumsal yapısı değişirken bir yandan da bu kadersiz ve şansız insanlar, buralarda zorluklar içinde yaşamaktalar. Oysaki onlar yurtlarında kendi dillerini konuştukları akrabalarıyla birlikte kalsalardı sıcacık evlerinde daha mutlu olacaklardı. Bu zorlukları yaşamak bir kader mi? Niye kader olsun ki? Şimdi bu kara kızımız okuluna gitmeliydi, geleceğe umutla bakmalıydı. Bu günleri neden yaşıyordu?

Bu yazımda domatesle ilgili toplayacağım diğer tüm bilgileri de sizlerle paylaşacaktım. Kaça gidiyor, kaç günde kuruyor, kaça satılıyor? Avrupa’dan kimler alıyor, tüm bunları bir kenara attım. Hani bir kızgınlık anında dellenipte masanın üzerindekileri, elinizin tersiyle kırıp döküp dağıtırsınız ya işte bende, beynimdekilerimi, bu yavrucak Kara Kızı gördükten sonra hepsini attım.

  

Bana göre; o domatesler, yöre insanımız için kırmızı elmas değerinde gibiydiler; fakat bugün bu hazinenin arasında bir Karakız dünyamı altüst etti. Dualarım senin gibi bu duruma düşmüş tüm insanlarımız için ve tanımadığım adını dahi bilmediğim bu Kara Kız için de diliyorum. Bu arada yağmur olanca hızıyla başladı. Biz otomobile geçtik onlarda yakındaki barınaklarına doluştular. Kısa da olsa göreceğimi görmüş arzuladığım bilgilere ulaşmıştım. Dönüş yolunda ya bu kızın ismi ne ola ki diye düşündüm. Ona neden sormadığıma hayıflandım. Onun adını Zehra koymak geldi içimden. Bu ismin anlamını daha sonra sözlüğe baktım. Ay yüzlü, ay gibi parlak, ziynet anlamları taşıdığını yazıyordu. Sen de bizim bir yavrumuz olarak o kırmızı elmas değerindeki domatesler arasında ay yüzlü ziynet gibisin be Karakız.

Seni ailenle birlikte bırakıyorum ama dualarımı sizler için de eksik etmiyorum.

Tanrım, sizlerin ve sizin gibi dara düşenlerin yardımcısı olsun.

Yorumlar (14)
Erol Engel 1 yıl önce
Emeğinize yüreğinize sağlık Mehmet hocam, kara kızımızı okuyunca hüzünlendim. Sevgiler selamlar.
m. gülümser 1 yıl önce
Erol bey ,teşekkür ederim
Atila Ataş 1 yıl önce
Yüreğinize sağlık hocam. Altı da üstü de tükenmez hazinelerle dolu bu coğrafyanın gözyaşı ve acı kaderi olmuş sanki … duygularımıza tercüman oldunuz , sevgiler saygılar sunuyorum…
Necla 1 yıl önce
Hocam, yazılarınız bir harika... Ajans Bakırçay'da yayınlanan tüm yazılarınızı okudum. Yenisini merakla bekliyorum.
Erol 1 yıl önce
Araştırma harika, yüreğinize, kaleminize sağlık
Cengiz Ovacık 1 yıl önce
Bu yıl Domates Avrupa süpermarket ve pazarlarında 3-6 euro arası değişen fiyatlar gösterdi ve hala öyle.Kuru domatesler şatafatlı yani ilginç minik kavanozlarda oldukça pahalı satılıyor İtalyan dağıtımcılar bu işin uzmanı olmuş .Bu domateslerden harika reçel yapardı annem ve güneşte yoğunlaştırılırdı.Melek kalpli çocuklar neyazıkki dünyanın heryerinde ailesinin kaderini yaşıyor ve herdurumda mutlu olmaya çalışıyorlar aile sevgisiyle.Güzel araştırma yazınız harika olmuş Bakırçay ovasının lezzetli ürünleriyle kaleminize sağlık
Zühal kayalarlıoğulları. 1 yıl önce
Kaleminize sağlık Mehmet bey.
Coğrafya kadermidir. Bu insanları yerlerinden yurtlarından edenlerin ayıbı.
Kartal 1 yıl önce
Harika bir yazı, çok duygulandım
Sabri Kayhan 1 yıl önce
Kaleminize sağlık...
Bütün Yorumları Görmek İçin Tıklayın
17
parçalı bulutlu
banner17
Günün Karikatürü Tümü
Günün Anketi Tümü
Bergama İl Olmalı mı?
Bergama İl Olmalı mı?
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 27 72
2. Fenerbahçe 27 70
3. Trabzonspor 27 46
4. Beşiktaş 27 46
5. Kasımpasa 28 40
6. Sivasspor 28 38
7. Başakşehir 27 36
8. Rizespor 27 36
9. Antalyaspor 27 35
10. Kayserispor 27 35
11. Samsunspor 27 33
12. A.Demirspor 27 32
13. Ankaragücü 28 30
14. Alanyaspor 27 30
15. Karagümrük 27 29
16. Hatayspor 27 29
17. Gaziantep FK 27 28
18. Konyaspor 27 28
19. Pendikspor 27 26
20. İstanbulspor 28 13
Takımlar O P
1. Eyüpspor 25 61
2. Göztepe 24 49
3. Kocaelispor 24 44
4. Bodrumspor 25 42
5. Sakaryaspor 24 40
6. Boluspor 24 39
7. Bandırmaspor 24 39
8. Ahlatçı Çorum FK 24 38
9. Gençlerbirliği 24 33
10. Keçiörengücü 25 31
11. Erzurumspor 24 30
12. Ümraniye 25 30
13. Manisa FK 24 28
14. Tuzlaspor 25 24
15. Şanlıurfaspor 24 23
16. Adanaspor 24 23
17. Altay 25 15
18. Giresunspor 24 7
Takımlar O P
1. Liverpool 26 60
2. M.City 26 59
3. Arsenal 26 58
4. Aston Villa 26 52
5. Tottenham 25 47
6. M. United 26 44
7. Brighton 26 39
8. West Ham United 26 39
9. Wolves 26 38
10. Newcastle 26 37
11. Chelsea 25 35
12. Fulham 26 32
13. Crystal Palace 26 28
14. Bournemouth 25 28
15. Everton 26 25
16. Brentford 26 25
17. Nottingham Forest 26 24
18. Luton Town 25 20
19. Burnley 26 13
20. Sheffield United 26 13
Takımlar O P
1. Real Madrid 26 65
2. Girona 26 59
3. Barcelona 26 57
4. Atletico Madrid 26 52
5. Athletic Bilbao 26 49
6. Real Betis 26 42
7. Real Sociedad 26 40
8. Las Palmas 26 36
9. Valencia 25 36
10. Getafe 26 34
11. Osasuna 26 33
12. Deportivo Alaves 26 29
13. Villarreal 26 29
14. Rayo Vallecano 26 25
15. Sevilla 26 24
16. Celta Vigo 27 24
17. Mallorca 26 24
18. Cadiz 26 18
19. Granada 25 14
20. Almeria 27 9

Gelişmelerden Haberdar Olun

@