Nazım Hikmet Parkı'nın şifreleri
Gazeteci yaşadığı çağın tanığıdır. Kalemini toplumu aydınlatan bir meşale gibi kullanır, tarihi olayları zamanın ruhuna göre yorumlar.
Bende bu bölgede bir gazeteci ve tarih araştırmacısı olarak bu yazımda 2012 yılında Dikili’de açılmış bir parkı, tam da ölüm yıldönümünde Nazım Hikmet Parkı’nı anlatacağım.
Hikayesi olan, anıları ve anlamları olan bir parkın hikayesi…
…dünyanın en büyük Nazım Hikmet Parkı ve Büstü…
***
Osman Özgüven’in sosyal belediyecilik uygulamalarının ülke genelinde tartışılmaya, konuşulmaya başladığı zamanlardı. Belediyeye ait sağlık merkezinde halk ücretsiz tedavi ediliyor, belediye ekmek fırınından ucuza ekmek dağıtılıyor, sudan ücret alınmıyor, şehir içinde vatandaşlara ve öğrencilere ücretsiz ulaşım sağlanıyordu. Öğrencilere burs ve ücretsiz kurslar veriliyordu. Halkın barınma ihtiyaçlarına yönelik çalışmalar yapılıyordu.
Halka hizmetten ekonomik ‘kâr’ beklenmiyor, ‘belediyeler ticarethane değildir’ sözü ile uyumlu hizmet anlayışı sürdürülüyordu. En büyük ‘kâr’ halkın refahıydı. Yoksullukla mücadelenin en önemli örneklerinin sergilendiği ilçenin bütün sokaklarında kültürel etkinlikler de zirve yapmıştı.
…ranta karşı Nazım Hikmet…
Osman başkan ve ekibi tamda böyle bir atmosferde Dikili’nin yaklaşık 40 km uzunluğundaki kumsallının en başında bulunan ve Antur adıyla bilinen eski bir tesisi yıkma kararı aldı. Bu tesisin yıkılması cesur bir karardı. Ogünlerde yıkım kararıyla ilgili oldukça rahatsız edildiğini de ileri sürmüştü. Ancak aldırış etmedi ve dediğini yaptı. Ona göre bu kumsal şeridi ranta çok açık ve savunmasızdı. Kendisinden sonra da ranta açılmamalı ve halkın kullanımında olmalıydı. Buraya park yapmaya karar verdi. Ranta karşı çözümün adı da Nazım Hikmet Parkı olacaktı…
2012 Yılında görkemli bir açılış yapıldı. Türkiye’nin her yerinden Nazım dostları kente geldi. Genco Erkal, Rutkay Aziz ve Tarık Akan ile birlikte Nazım Hikmet Vakfı yöneticileri de açılışa ve düzenlenen panele katıldı. Aynı gün Yaşar Kemal’e ‘Nazım Hikmet Barış Ödülü’ verildi. Mezarından toprak getirilerek çınar ağacının altına konuldu. Osman başkan, bir nevi Nazım’ın ‘Vasiyet’ şiirini sembolik olarak yerine getiriyordu.
Osman başkan büyük bir Nazım hayranıydı. 1980’li yıllarda 12 Eylül karanlığında Nazım’ın yasaklı olduğu dönemde Dikili’de yapılan barış festivallerinde de Nazım hiç unutulmamıştı. Türkiye’nin en büyük Nazım anmaları bu festivallerde yapıldı. Nazım Hikmet ismi Dikili ile bu şekilde bütünleşmiş, tüm Nazım dostları Dikili’de toplanır olmuştu. Bu sebeple Osman başkan için bu parkın açılması çok önemliydi. İdeolojik açıdan kendisinin ve Nazım’ın savunduğu bütün değerlerin birleşimiydi. Bir sefer ranta karşı bir anlayışla yapılmıştı. Önündeki plajıyla birlikte halkın kolay ulaşabileceği bir alan olmuştu.
Duvar Gazetesi yazarlarından gazeteci Özgür Duygu Durgun park ile ilgili yaptığı haberde ilginç saptamalarda bulunmuş;
Yıllarca sürgün hayatı yaşayan büyük şair, fiziksel olarak memleketini bir daha hiç göremeden bu dünyadan ayrıldı ancak adı bugün ülkenin çeşitli noktalarında yer alan 17 park ve hatıra ormanında yaşamaya devam ediyor. Google harita verilerine göre Türkiye’de Nâzım Hikmet adı en çok verilen yeşil alan ve park İzmir’in Karabağlar, Buca, Konak, Bayraklı, Gaziemir ve Dikili ilçelerinde bulunuyor. İstanbul’da ise Ataşehir, Esenyurt, Kadıköy ve Bakırköy’de toplam dört parkın adı usta şairin anısını yaşatıyor. Ankara’da Yenimahalle ve Çankaya, Bursa’da Nilüfer ve Mudanya’da, Kocaeli İzmit’te ve Muğla’da birer Nâzım Hikmet Parkı var. "Yaşamak bir ağaç gibi tek ve hür ve bir orman gibi kardeşçesine” dizeleriyle ölümsüzleşen şairin adına kurulmuş tek Hatıra Ormanı ise Dersim’de bulunuyor. Türkiye haritasında Ankara’dan Dersim’e dek olan bölgede tek bir il veya ilçede ise Nâzım Hikmet adına bir kamusal alana rastlanmıyor. Çoğunlukla yerel yönetimler tarafından açılan ve Nâzım Hikmet’in adının verildiği parkların en büyüğü ise İzmir’in Dikili ilçesinde bulunuyor.
NAZIM HİKMET PARKI’NIN BİLİNMEYENLERİ
Şimdi gelelim bu parkın şifrelerine ve bilinmeyenlerine:
* Dikili Nazım Hikmet Parkı, Dikili Emek, Demokrasi ve Barış Festivali altında “Barış ve Nâzım Hikmet Günleri” temasıyla 1 Eylül 2012 Dünya Barış Günü’nde açıldı.
* Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü Öğretim Üyesi ve Bölüm Başkan Yardımcısı Prof.Dr. Erhan Küçükerbaş ve 28 bölüm öğrencisi çevre düzenleme çalışmalarına proje desteği sağlamıştır. Grup 11 adet alternatif proje üretmiştir.
* Proje, peyzaj düzenlemeleri ve yeşillendirme çalışmaları, parkın oluşturulmasında büyük emeği olan Yüksek Ziraat mühendisi Behzat Kocavardar ve Peyzaj Mimarı Aydan Eren Evren tarafından yürütülmüştür.
* Parkın tamamı belediyenin kendi öz kaynakları ve çalışanlarının gayretleriyle yapılmıştır.
* 21.565 m²’lik alana sahip olup dünyanın en büyük Nazım Hikmet Parkı’dır.
* Parkın ortasında bulunan büst, dünyanın en büyük Nazım Hikmet Büstü'dür.
* Nazım Hikmet büstünün heykeltıraşı Sercihan Aliağaoğlu’dur.
* Büstün önünde sağda Nazım Hikmet’in vasiyetinde yazdığı üzere bir çınar ağacı yerleştirilmiştir. Çınar ağacının dibine Nazım Hikmet’in mezarından getirilen toprak dökülmüştür.
* Yine büstün sağ tarafındaki yeşillik alana Osman Özgüven, Yunanistan Sol Parti’den Trigazis Panos, eski Midilli Belediye Başkanları Stratis Pallis, eski Ayaparaskevi Belediye Başkanları Apostolos Komninakas ve Aleksandros Evangelinos tarafından barışın simgesi olarak Yunanistan’dan getirilen zeytin ağacı dikilmiştir.
* Parkın üzerindeki tesisten dolayı Antur adıyla anılan plajın ticari tanımını kaldırmak için, parkın önündeki plaja Dikili’nin ilk antik adlarından Malena ismi verilmiştir.
* Parkın çeşitli yerlerine Kozak’tan özel getirilen granit taşlar yerleştirilmiştir.
* Parkın girişine ve 2 bölgeye aşkı temsil etmesi için ikiz palmiye ağaçları yerleştirilmiştir.
* Açıldığı yıl Dikili Nazım Hikmet Barış Ödülü usta edebiyatçı Yaşar Kemal'e verilmiştir. Yaşar Kemal rahatsızlığından dolayı törene katılmamış, ödülü kendisine ulaştırılmak üzere YKY Genel Yayın Yönetmeni Raşit Çavaş'a verilmiştir. Yaşar Kemal katılamadığı törene Dikililere hitaben mektup göndermiştir.
* Büstün sağ tarafındaki yeşil alana üzerinde barışın simgesi ve Yaşar Kemal’in resmi olan mermer tabaka konulmuştur.
* Açılışa; Tarık Akan, Rutkay Aziz, Genco Erkal, Melike Demirağ, Kıymet Coşkun, Orhan Alkaya, Haydar Ergülen, Altan Gördüm, Halim Yazıcı, Ahmet Telli, Namık Kuyumcu, Nevzat Çelik, Tuğrul Keskin, YKY Genel Yayın Yönetmeni Raşit Çabaş, Fikri Sağlar, Ercan Karakaş, Yakup Kepenek, Hakkı Ülkü, Birgül Ayman Güler, Mehmet Gönenç, Gökhan Günaydın, Mustafa Moroğlu, Kamil Okyay Sındır, Yunanistan Sol Parti’den Trigazis Panos, eski Midilli Belediye Başkanları Stratis Pallis, eski Ayaparaskevi Belediye Başkanları Apostolos Komninakas ve Aleksandros Evangelinos katılmışlardır.
* Büstün açılışında Nazım Hikmet'in mücadele arkadaşları Vedat Türkali, Şahap Bakırsan, İbrahim Balaban, Rasih Nuri İleri, Fevzi Kavuk, Cemal Kıral, Mustafa Fahri Oktay'dan gönderilen mesajlar okunmuştur.
* Barış işaretinin kullanımının 50'nci yılı anısına bu simgelerin olduğu 'barış çeşmesi' yapılmıştır.
* Yine parkın son köşesine dönemin meclis üyelerinden Erdoğan Doğan'ın girişimleriyle 'Engelli Plajı' yapılmıştır.
* Parkın giriş bölümüne Gezi Parkı eylemlerinde hayatını kaybeden (20 yaşındaki Mehmet Ayvalıtaş, 26 yaşındaki Ethem Sarısülük, 19 yaşındaki Ali İsmail Korkmaz, 22 yaşındaki Ahmet Atakan, 21 yaşındaki Hasan Ferit Gedik, 15 yaşındaki Berkin Elvan, 22 yaşındaki Abdullah Cömert ve 18 yaşındaki Medeni Yıldırım) anısına 8 adet dikey, bir adet yatay kütük dikilmiştir...
(Not: Gezi Anıtı Osman Özgüven'in başkanlığı sona erdikten sonra bu alandan kaldırılmıştır)
* Büstün ön yüzüne şairin “Otuzumda asılmamı istediler, kırk sekizimde barış madalyasının bana verilmesini” ile yan yüzünde barış ve özgürlüğün şairi Yannis Ritsos’un Nâzım için kaleme aldığı “Bir Ad ve Müzik Evrene Dönüşünce”’ şiirinden “Özgürlük ki adlarından biridir senin; o senin en güzel adın” dizeleri yer almıştır.
* Ayrıca aynı gün Yunanistan SYRİZA (Radikal Sol Koalisyon Partisi) Genel Başkanı Alexis Tsipras (2015-2019 yılları arasında Yunanistan başbakanlığı görevini yürütmüştür) tarafından gönderilen barış mesajı da açılış günü okunmuştur.
Tsipras Dikili mesajında, "Nazım Hikmet eğer bugün yaşasaydı şiddetli jeopolitik çalkantılar içinde bulunan ve sürekli emperyalist müdahalelere maruz kalan yorgun coğrafyamızda halka her zaman barışı savunma çağrısında bulunurdu. Yabancı ordu ve üsler olmadan Kıbrıslı Rum ve Türklerin adil birlikteliği temelinde Kıbrıs'ın yeniden birleşmesini desteklerdi" sözlerine yer vermiştir.
* Alanın bir bölümüne de İlçemizin tarihi kimliği açısından önemi olan Dikilili ünlü Kral Hermias ve yine bu topraklarda yaşamış Dikilili Kral Hermias’ın kız kardeşi ile evlenmiş Aristoteles’in adı verilmesi kararlaştırılmıştır. Ancak belediye başkanının görev süresi dolunca düzenleme yapılamamıştır.
* Malena Rekreasyon alanına ayrıca grup izleme alanları, güneş saati yapılırken Orhan Veli, Neyzen Tevfik gibi büyük yazarların, şairlerin adlarında yaşatılacağı alanlar ve büstleri yine belediye başkanının görev süresi dolunca yapılamamıştır.
FOTO: Panos Trigazıs - Osman Özgüven
FOTO: Kozak'tan getirilen granit taşlar
FOTO: Stratis Pallis - Osman Özgüven - Aleksandros Evangelinos
-------