Dikili'ye dokunan kaptan

Kaptan İsmail Bey

Dikili, ilk yerleşimleriyle tarih öncesine kadar uzanan bir tarihe sahiptir. Ancak modern çağda varlığı çok da eskiye gitmez. Makaron Çiftliği ve çevresinde, Çandarlı’da Osmanlı Tarihi’nden izlerin 16. Yüzyıla kadar uzandığı görülürken, Dikili merkezinde köy statüsünde bir yerleşim vardır. Dikili’nin bu kaderini baştan aşağıya değiştiren kişi 19. yüzyılda Kaptan İsmail Bey olmuştur.

Dikili, idari olarak Karesi Sancağı’nın Ayazmend Kazası’na  (Günümüzde Altınova) bağlıydı. Rumların ağırlıklı olduğu nüfusuyla ve küçük bir iskelesi ile dikkatleri çekiyordu. Dikili’ye 1867 tarihinde Kaptan İsmail Bey atandıktan sonra göreve başlar başlamaz limanın geliştirilmesi ve Rumların tekelinde olan ticaretin kontrol altına alınması meselesi ile ilgilendi. Tanzimat ve Islahat Fermanı’nın getirdiği siyasi atmosfer  bir çok kıyı kentinde olduğu gibi Dikili’de Rum nüfusun limanlara hakim olmasında ve hatta tekel oluşturmasında etkili oldu. Osmanlı Hükümeti, yer yer bu durumu dengelemek için bazı tedbirler alıyor, kıyı kasabalarının tamamen Rum yerleşimi olmasını engellemek istiyordu.

Dikili’nin Nahiye olduğu 1880 tarihine kadar Deniz Binbaşısı İsmail Bey’in yaptığı çalışmalar önemlidir. İsmailler Köyü’nde bulunan Türk nüfusu ile birlikte çeşitli Osmanlı Coğrafyalarından (Balkanlar-Kafkaslar) göç eden Türkler’in yer aldığı bir Türk Mahallesi oluşturdu. Bahriyyun adını alan bu yeni mahalle ile Dikili, Nahiye olma özelliklerini tamamladı. Sürecin devamında Dikili’nin ilk Nahiye Müdürlüğü’nü de yapacak olan Mehmet Emin Bey’in de girişimleri ile Dikili, 1880 tarihinde Bergama’ya bağlı bir Nahiye oldu.

Kaptan İsmail Bey, çalışmalarına daha da hız verdi. Bayındırlık faaliyetleri içinde göçmenlere konutlar yaptırıldı.1881’de ilk telgrafhane,1884’de Hükümet Konağı, 1884-1885 tarihleri arasında yapılan ve ibadete açılan Bahriyyun Cami,1885-1886’da Gümrük İdaresi Binası,  1903 yılında açılan Mekteb-i İbdidai ve kız çocuklarının eğitim göreceği okulla birlikte Dikili daha da gelişti. 1886/1887 (H. 1304)'de iki belge Kaptan İsmail Bey'in büyük bir ihtimalle bu faaliyetlerine istinaden bir ödüle layık görüldüğü anlatıyor. Belgelere göre İsmail Kaptan, Sultan II. Abdülhamid tarafından 4. ve 5. rütbelerden Mecidiye madalyasıyla onurlandırılmaya layık görülmüştür. Büyük bir ihtimalle caminin ve gümrük binasının inşası sonrası faaliyetlerinin Sultan tarafından takdir edilmesini sağlamıştır.

Kaptan İsmail Bey, Dikili’de bir Pazar yeri kurmak istiyordu. Bu konunun gündeme geldiği dönemde rahatsızlanmış ve İstanbul’a tedaviye gitmiştir. Tam olarak iyeleşemese de Dikili’ye geri dönmüştür. Bahriyyun Camii’nin yanındaki evine geri döndü. Hastalığı yeniden nüksetti ve 1899’da hayatını kaybetti. Mezarı Bahriyyun Camii’nin bahçesindedir. O günkü kitabesi kaybolduğundan dolayı yeni bir kitabe dikilmiştir. Bu yeni kitabede; 'Dikili’de Türk Mahallesi ile bu cami ve okulun, eski liman dairesinin oradaki mescid ve çeşmenin banisi.1899’da vefat eden Liman Reisi Kaptan İsmail Bey burada medfundur. Ruhuna Fatiha' yazmaktadır. Dikili’de ilerleyen yıllarda belediye başkanlığı da yapan Hüseyin Güvenli’nin eşi Fitnat Hanım, Kaptan İsmail Bey’in torunudur.

Kaptan İsmail Bey’in adı Cumhuriyet’in ilk yıllarında unutulmadı. 1939 yılında yaşanan depremle birlikte kamu binaları zarar gören Dikili’de eğitim-öğretim de aksamıştır. Ancak Kızılay’ın yaptırdığı barakalardan iki tanesi okul olarak düzenlendi. Kaptan İsmail Bey’in adı verildi. Ali Çetinakaya ve Atatürk İlkokulu açılıncaya kadar Kaptan İsmail Bey’in adı okulda yaşatıldı. Ancak günümüzde Dikili’ye çok büyük hizmetlerde bulunmuş, hatta Dikili’yi adeta var eden Kaptan İsmail Bey’in adının bir caddede, parkta, meydanda veya kamu binasında yaşatılmasının eksikliği hissedilmektedir.