Aydınoğulları Beyliği’ne başkentlik yapan turizm cenneti: Birgi

Sadece Aydınoğullarına mı?

Öncesinde de; Friglere, Lidyalılara, Ahameniş İmparatorluğuna, Pergamon Krallığına ve Romalılara da ev sahipliği yapmış.

Önceleri köy iken 2012 yılında kabul edilen ve 30 Mart 2014 tarihinde yürürlüğe giren 6360 sayılı yasa ile mahalle statüsü alan Birgi, 2022 yılında da DünyaTurizm Örgütü tarafından dünyanın en iyi 32 turizm köyünden biri seçilmiş. Bugün de belgeselcilerin ve sinemacıların gözbebeği.

Örneğin; Tatar Ramazan, Yeşil Deniz, Unutursam Fısılda, Görevimiz Tehlike’nin bazı sahneleri bu köyde çekildi.

***

Şirince, Alaçatı, Birgi, Bademler, Doğanbey İzmir’in herhalde en çok turist çeken küçük yerleşim merkezlerinden. Her birinin ayrı bir özelliği var zira.

9 günlük bayram tatilinde yine doldu boşaldı bu köyler.

Özellikle de Şirince, Alaçatı ve Birgi…

Tarihi Birgi köyünde görülesi öyle yapılar var ki çoğu ilçede bu denli çok tarihi yapıyı bulamazsınız.

Çakırağa Konağı, Aydınoğlu Mehmet Bey Camisi, (Ulu Cami) Aydınoğlu Hamamı, İmam-ı Birgivi Türbesi, Sandıkoğlu Konağı, Birgivi Mehmet Efendi Medresesi, Karaoğlu Camisi, Birgi Surları, Demirli Mağaza, Küp Uçuran, Ümmü Sultan Türbesi, Gazi Umur Bey Heykeli, Kerim Ağa Konağı gibi.

Çakırağa Konağı, 1761 yılında Şerif Ali Ağa tarafından başlatılmış. 20 yüzyılın ortalarına kadar konut olarak kullanılmış. Daha sonra Kültür Bakanlığı’na devredilmiş. 1995’te de ziyarete açılmış.

Ulu Cami, çinilerle kaplı minaresiyle ilgi odağı. Minare üzerinde yer alan kırmızı ve firuze renkli sırlı tuğlalardan yapılmış zigzaglı örgü ve baklava desenleri, bugün yapılan hangi camilerde vardır acaba dedirtiyor insana. Çivi kullanılmayan ahşap işçiliğiyle de dikkat çekiyor. Minberi görülmeye değer… Mihrabı da çok gösterişli… Merkezi Orta  Asya olan ve Türk mavisi olarak bilinen  turkuaz ve patlıcan moru renkli çinilerle yapılan bu mihrap, geometrik şekillerle  ve yıldız figürleriyle bezeli.Ceviz ağacından yapılan ve göz kamaştıran ahşap işçiliğiyle herkesi hayran bırakan bu minberi, kündekari tekniğiyle yapılmış. Çivi ve tutkal kullanılmamış demek istiyoruz. Minberde üç bin parça bulunuyor. Sanatkâr, bu minberi on yılda tamamlayabilmiş.

Karaoğlu Camisi’nin giriş kapısı Osmanlı oymacılık sanatının en güzel örneklerinden kabul ediliyor.

İmam-ı Birgivi, zamanında burada müderrislik yapmış. Medresenin açık revakını üç taraftan çevreleyen yedi hücresi ve hücrelerinde ocak, pencere ve nişleri bulunuyor. Günümüzde bu mekân, el sanatları tanıtımı ile satışının yapıldığı bir yer olarak kullanılıyor. Derviş Ağa Medresesi de çukurluk alana inşa edildiğinden Çukur Medrese olarak biniyor. Medresenin cephelerinde ve kubbelerinde moloz taş ve tuğla karışımı yapı malzemesi kullanılmış.

1309 doğumlu Aydınoğlu Gazi Umur Bey, Aydınoğulları Beyliği’nin ikinci ve en ünlü beyi. Denizci olarak ün kazanmış bir asker ve devlet adamı. Eray Okkan’ın tasarladığı 3 metrelik görkemli heykeli 17 Şubat 2008’de açıldı.

Hatuniye Türbesi olarak da bilinen, Aydınoğlu Mehmet Bey’in kız kardeşi Sultan Şah Hatun mezarının bulunduğu türbe (Ümmü Sultan Şah Türbesi) beyliğin bilinen en eski yapılarından… 1310 yılında tamamlanmış. Tüm cephelerinde moloz taş ve tuğla karışımı malzeme kullanılmış. Türbenin içinde tek bir taş sanduka bulunuyor. Türbenin altıgen planlı yapısının benzerleri Selçuk mimarisinde yoktur. Üst örtüsünün kubbeli olması gibi bir özellikle birlikte bu plan, beylikler dönemi mimarisini Selçuklulardan ayıran bir ayrıntı oluyor.

Birgi, Sanat Tarihi öğrencileri için eşsiz bir laboratuvar, eşsiz bir dini turizm merkezi gibi.

Kendinizi Semerkant, Buhara, Şiraz ya da Isfahan’da hissedebilirsiniz burada.

Sokaklarında dolaşıyorken taş - ahşap karışımı konaklarına göz atmak yerine içeri girin, sorun, öğrenin ve ekonominiz uygunsa konaklayın bu köyde.

Manzara, yiyecek içecek ve göreceğiniz ilgi, belleklerinizden eminim çıkmayacak yıllarca. Kesintisiz bir yaşamı olan Birgi’ye yolunuz düşecek olursa bilgi edinmek adına Hamdi Halis Hoca ile eski belediye başkanı Cumhur Şener’in kapısını çalabilirsiniz.

Bozdağ’ın eteklerinde kurulmuş, Ödemiş ilçesine bağlı olan Birgi; M.Ö. 2000 öncesine uzanan kültürel mirasıyla (bazı kaynaklara göre de M.Ö. 3 bin), gözleri okşayan konakları, ahşap pencereli taş evlerle süslü sokakları ve asırlık çınar ağaçlarıyla İzmir’in favori köylerinden… İzmir merkeze 110 kilometre uzaklıkta. Ödemiş’e ise 9 kilometre…

Aydınoğulları Beyliği 1308’de kurulmuş. Başkentlik yaptığı dönemde Birgi, bilim ve kültürde o dönemin en önde gelen şehirlerinden biri.

Birgi’nin antik dönemdeki adı Dioshieron. Yani, Zeus’un Kutsal Yeri. Ortaçağ’da ise adı Christopolis. Yani İsa’nın şehri. 5. Yüzyılda önce piskoposluk, ardından başpiskoposluk merkezi olmuş. Bir ara adı kale ya da burç anlamına gelen Pyrgion olarak değiştirilmiş, Türklerin eline geçince de Birgi olmuş.

17. yüzyıla kadar da önemini sürdürüyor.

1867’de Ödemiş’e bağlı bir kaza olan Birgi, 1889’da belediyelik oluyor. 1922’de en büyük felaketi yaşıyor. İşgalci Yunan askerlerinin ateşe verdiği Birgi’de çok sayıda tarihi konak kül oluyor. Sonraki zamanlarda ise göç vererek önemini yitiriyor.

Birgi, sadece görmeye değil, yaşamaya da değer bir köyümüz…