15.09.2023, 08:26

 “Antik Antakya: Yitik Kent”

Mozaikler ve Princeton Üniversitesi Belgeleri (1932-1939)

  1. Giriş ve Amaç

Günümüzde yaşanan, büyük yıkım ve acılara yol açan 6 Şubat 2023 deprem gerçeği karşısında, yaralar sarılırken, yıkımlar onarılırken, “Antik Antakya: Yitik Kent” gerçeği de unutulmamalıdır (Fotoğraf 1).

Yeniden yapılandırmada, “Antik Antakya: Yitik Kent” kalıntılarının, bulunup gün yüzüne çıkarılması için gereken planlamanın yapılmasına önem verilmelidir.

Antik Antakya ile Efes Antik kentinin kuruluşu eş zamanlı olarak İÖ 300 yıldır.

Antik Antakya (Antioc, Antiokia), İÖ 22 Mayıs 300’de yeni bir kent olarak, Büyük İskenderin generallerinden I. Seleucus Nikator tarafından kurulmuştur.

Antik Efes (Efesus) ise Büyük İskender'in generallerinden Lisimahos tarafından İÖ 300 yıllarında liman kenti olarak kurulmuştur.

O nedenle, güncel olarak “Antik Efes” kenti gibi, “Antik Antakya’nın da bulunması gereklidir.

Antakya bölgesinin turizm çekim merkezi olma özellikleri, Efes’ten daha az değildir.

Antik Antakya: Yitik Kent

“Antik Antakya: Yitik Kent” in konusu, kültürel, tarihsel ve sosyal boyutu yanı sıra büyük bir ekonomik konu olup, “Antik Antakya: Yitik Kent’in”’ gün yüzüne çıkarılması, bütün dünya “inanç-tarih-kültür” turizminin yönünü, Antakya’ya yöneltecek ve topluma büyük bir “refah” kapısı açacaktır.

Fotoğraf 1. Dr. Christine Kondoleon tarafından yazılan kitap. Antakya: Kayıp Antik Kent. Princeton: Princeton Üniversitesi. 2000;253.

Antakya ve çevresi bulunduğu görkemli coğrafyanın olağanüstü özellikleri, dağları, verimli ovaları, denizleri, ılıman iklimi, ipek ve baharat yolunun Akdeniz’e ulaştığı en yakın bölge olması nedeniyle (Fotoğraf 2), eski çağlardan beri insanların önemli bir “yaşam alanı”, “inanç merkezi” ve “kültürel çeşitliliğin gelişme çevresi” olmuştur.

Fotoğraf 2. Hatay İli Fiziki Coğrafya haritası. https://www.harita.gov.tr/urun/hatay-fiziki-il-haritasi/398

Antakya, Habib Neccar Dağı “Silpius/Silpios Dağı” etekleri ile Asi Irmağı (Orontes) arasında uzanan yamaçta yer almaktadır.

Tarihin akışı içinde, büyük bir varsıllık ve değişik kültürlerin toplandığı merkez olarak gelişen Antakya ve çevresi (Hatay); Hititler, Seukoslar, Rormalılar, Persler, Selçuklular, vb antik uygarlık “kalıtlarının” ve sanat yapıtlarının en güzel örneklerinin (Görkemli yapılar, yollar, köprüler, suyolları, tapınaklar, hipodromlar, hamamlar, villalar, mozaikler, vb) ortaya çıktığı bir yer olmuştur.

Demir A. Çağlar İçinde Antakya. Akbank Kültür ve Sanat Kitapları, İstanbul, 1996;365. ISBN 975-7880-08-6.

Kondoleon C. Antioch The Lost Ancient City. Princeton: Princeton University. 2000;253.

Tekin M. (1993). Hatay Tarihi, Hatay Kültür Turizm ve Sanat Vakfı. Antakya, 1993. ISBN 975-95607-1-2.

“Doğunun Kraliçesi” Antakya

Roma döneminde Antakya “Doğunun Kraliçesi” olarak tanınmış ve Suriye eyaletinin merkezi olmuştur.

Roma İmparatorları, ordularını burada toplamış ve savaşlara burada hazırlanmışlardır.

Antakya, Helenistik Doğu'nun en önemli siyasi ve kültürel merkezlerinden, Roma İmparatorluğu'nun da büyük merkezlerinden birisidir.

Asi Irmağı üzerindeki Roma Diocletianus Köprüsü İS 305 yılında Diocletianus tarafından yapılmıştır. Antakya’da görülen tüm büyük depremlerde ayakta kalan köprü 1972 yılında insan eli ile yıkılmıştır.

Canda MŞ. Diocletianus’tan günümüze. Enflasyonun etkisi ve Antakya Roma Taş Köprüsünün Hazin Sonu. Ajans Bakırçay, 2.6.2023.

Canda MŞ. Doğunun Kraliçesi Antik Antakya Nerede ? Ajans Bakırçay,  4.3.2023.

Antakya Tike heykeli

Heykeltıraş Eutychides, İÖ 3. yüzyılın başlarında, ünlü Antakya Tike heykelini (Vatikan’da) ayaklarının altında Asi ırmağı (Orontes), elinde bir demet buğday başağı, bir kayanın üzerinde otururken betimlemiştir. Başında Antakya surlarını simgeleyen taç bulunmaktadır (Fotoğraf 3).

Fotoğraf 3. Tike heykeli Antakya’yı simgelemektedir. https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-15274/tike/

Miate L. Tike [Tyche]. (Çev: Songur S). World History Encyclopedia (20.11.2022). worldhistory.org/trans/tr/1-15274/tike/

Deprem Bölgesi Antakya (6 Şubat 2023)

Antakya ve çevresi bu görkemli tarih ve coğrafyasına karşın, dünyaca tanınmış ve çok önemli bir deprem bölgesinin üzerinde bulunmaktadır.

Tarih içerisinde, Antakya, Defne (Romalı tüccarların, yöneticilerin villalarının bulunduğu yaşam alanı), Çevlik (Seulocia Pieriaria liman kenti)‘te kurulan tüm uygarlıklar depremlerle yıkılmış, yeniden aynı yerde kurulmuştur.

Bu nedenle, güncel olarak yaşanan depremlerin etkilerinin ve yeniden yapılanmanın, bölgenin bu gerçekleri dikkate alınarak ve toplumun bilgilendirilerek yapılmalıdır. 

Antakya, 6 Şubat 2023 Depremi

Antakya’da, 6 Şubat 2023 gecesi 7.7 ve 7.6 büyüklüğündeki “Kahramanmaraş merkezli” depremler ile 20 Şubat gecesi 6.4 ve 5.8 büyüklüğünde “Defne merkezli” depremlerin, toplumda beklenmedik biçimde, çok büyük yıkıma yol açtığı görülmüştür.

Asi Irmağı ve Ölü Deniz Fay Zonu

Asi Irmağı yatağını içine alan Ölü Deniz Fay Zonu üzerinde bulunan Antakya’da, 6 Şubat 2023’den önce, tarihte birçok kez büyük depremler olmuş, son büyük deprem 13 Ağustos 1822 günü görülmüştür.

13 Ağustos 1822, Önceki Büyük Deprem

Yaklaşık 7.0 büyüklüğündeki bu depremde;  Antakya, Halep ve çevre illeri içine alan büyük yıkımlar olmuş ve canlar yitirilmiştir. Yaklaşık, 20.000 kişi depremde yaşamını yitirirken, deprem sonrası gelişen bulaşıcı hastalıklarda da pek çok can yitirilmiştir.

Ekin Ü. 1822 Halep-Antakya Depremi ve Bölgeye Etkileri. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi. 2007; 0(17): 29 - 50.

Sbeinati MR. Darawcheh R, Mouty M. "The historical earthquakes of Syria: an analysis of large and moderate earthquakes from 1365 BC to 1900 AD.  Annals of Geophysics 2005; 48 (3): 347-435.

Antakya ve çevresindeki tarihsel dönemlerden gelen, katmanlar biçimindeki uygarlık kalıntıları ve izleri, antik dünya kültür varlığının korunması ve dünya tarihi ile ilgili bilgilerin aydınlanması açısından, Türkiye’ye büyük değer ve saygınlık katmaktadır.

Yeni Yapılaşma, Deprem Zonu Dışında Olmalı

Antakya çevresinde (Antiokheia, Daphne, Antik Seleucia Pieria), katmanlar biçiminde antik uygarlık kalıntılarının bulunduğu yerler, aynı zamanda deprem zonu içinde yer aldığından, yapılaşmanın dışında bırakılmalıdır.

Yeni yapılaşma ve kentleşme, depreme daha dayanıklı zeminlerin olduğu yerlerde, deprem zonu dışında kalan yerlerde, dağların yamaçlarında, kapsamlı bilimsel yöntemlerle yapılmalıdır.

Antik Antakya (Antioch, Antiokheia) Kentinin Kalıntıları, Efes Antik Kenti Gibi Ortaya Çıkarılmalı

Antik Antakya (Antiokheia) antik kentinin kalıntıları günümüzde, sırasıyla Maşuklu, Küçük Dalyan ve Antakya belediyelerinin sınırlarında yer almakta ve yoğun olarak güncel yerleşimin içerisinde bulunmaktadır.

Pamir H, Yamaç İ. Antiokheia ad Orontes Suyolları. Adalya 2012; 15(1):33-64.

Pamir H. Antakya kentiçi kurtarma kazıları. Çağlar Boyu Hatay ve Çevresi Arkeolojisi Uluslararası Sempozyumu (21-24 May 2013)  Mustafa Kemal Üniversitesi Yayınları No:52, 2013;101-114.

Osmanlı Devletinin Son Dönemleri, Gelişmeler

Antakya’nın antik önemi ve zenginliğinin anlaşılması için Osmanlı Devletinin son dönemlerindeki gelişmeleri beklemek gerekmiştir.

Antik dönem ile ilgili yazılı kaynakları, örneğin “Homeros (İlyada, Odesa), Malalas (Chronographia), Libanius (Mektuplar), Ammianus Marcellinus (Res Gestae, Roma Tarihi), vb” yazarları inceleyen batılı bilim insanları, entelektüeller, diğer yerlerde olduğu gibi, Antakya ve çevresi ile ilgili olarak kendi amaçları doğrultusunda çalışmışlardır.

Bu dönemlerde, Anadolu, Mezopotamya, Orta-Doğu ve Doğu Akdeniz bölgesinde, yerel yönetimlerin eğitimlerinin yetersiz, “bilişlerinin” eksik ve zayıflığından yararlanan batılılar;

  • “Yetersiz” ve “vahşi” koşullarda, bilimden uzaklaşarak, arkeolojik kazı ve araştırmalar yapmışlar,
  • Buluntuları “yağmalamış” ve “talan” etmişler,
  • Kazı yerlerini ortadan kaldırmılar,
  • Çoğunu yurtdışına götürmüşlerdir.

“Fransız Manda Yönetimi” ve Princeton Üniversitesi Sanat ve Arkeoloji Bölümü

Birinci Dünya Savaşı sonrası, Hatay’ın Suriye ile birlikte, “Fransız Manda Yönetimi” altında bulunduğu dönemde;

  • ABD Princeton Üniversitesi Sanat ve Arkeoloji Bölümü;
  • Fransızların önerisi ile
  • “Suriye Eski Eserler Dairesi” ile anlaşarak,
  • 1932 -1939 yıllarında,
  • Hatay’da arkeolojik kazı çalışmaları yapmış,
  • Yerel halkın da yardımı ile çok önemli buluntuları yurtdışına götürmüşlerdir.

Committee for the Excavation of Antioch-On-The-Orontes 1932–1939.

Morey, CR. The Excavation of Antioch-on-the-Orontes. Proceedings of the American Philosophical Society, 1936;76(5), 637–651. http://www.jstor.org/stable/984752

Amacımız, Princeton Üniversitesi 1932-1939 yıllarına ait kaynaklarının ışığında;

  1. Deprem bölgesi olan Antakya’da yeni yapılaşmanın, antik Antakya dışındaki sağlam zeminlere yapılması
  2. Antik Antakya’dan yurt dışına giden arkeolojik varlıkların (mozaiklerin) saptanması,
  3. “Yitik Kent” Antik Antakya’nın saptanması, koruma altına alınması ve kurtarma çalışmalarının yapılmasının önemini vurgulamaktır.

II. Antakya’da durum (26 Ekim 1918 - 29 Haziran 1939) ve Hatay’ın Türkiye’ye Katılması

1932 yılında, Antakya merkezi ve Suriye’nin İskenderun Sancağı adı verilen bölge, Fransız Manda yönetimi altında bulunmaktadır.

29 Ekim 1923’de Cumhuriyet’in ilanı ile Türkiye kurulmuş ve Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk, Hatay’ın Türkiye’ye katılımını sağlamak için çalışmaktadır.

Mustafa Kemal Atatürk, Cumhurbaşkanlığı görevinde bulunduğu süre içerisinde (29 Ekim 1923 - 10 Kasım 1938), Hatay’ın Türkiye’ye katılması için sürekli çalışmıştır (Fotoğraf 4). 

Fotoğraf 4. Mustafa Kemal Atatürk, Cumhurbaşkanı olduktan sonraki dönemde de (29 Ekim 1923 - 10 Kasım 1938), Hatay’ın Türkiye’ye katılması için sürekli çalışmıştır.

Bu dönemde, Tayfur Ata Sökmen liderliğinde Hataylılar da, Ankara Hükumeti ile “anlayış birliği” içinde çalışmıştır.

26 Ekim 1918 Katma, Hatay için dönüm noktası

30 Ekim 1918 günlü Mondros ateşkesinden önce, Mustafa Kemal Paşa 26 Ekim 1918 günü, “Toros Tünellerine ulaşma amacındaki” İngilizler ve Faysalcı Arap saldırısını, Reyhanlı ve Amik Ovası’na çok uzak olmayan, Katma (Racu, Afrin)’da durdurmayı başarmış, böylece Mondros Ateşkesi öncesinde, Türkler bu bölgede (Sancak Bölgesi) varlıklarını perçinlemişlerdir.

Mustafa Kemal Paşa’nın 26 Ekim 1918 günü, “elde kalan askerler” ve yerel halkın da desteği ile Afrin, Katma’da gösterdiği unutulmaz başarı (zafer), Hatay’ın geleceği açısından çok önemli ve belirleyici bir aşama olmuştur.

Atatürk, bu sırada, özellikle yerel halktan gördüğü desteği, bölge halkından olup, kendisinin yanında yer alanları hiç unutmamıştır.

Atatürk’ün Şapka Reformu (25 Kasım 1925) ve Antakya

Bundan sonraki aşamada, Hatay’da, Türkiye’ye katılmayı isteyenler ve coşkulu halk kesimleri Atatürk’ün şapka reformu (25 Kasım 1925) doğrultusunda “Şapka” giymeye başlamış, bilişleri zayıf, varlıkları güçlü olan bazı kesimler, Suriye’yi ve Fransız Manda Yönetimi altında yaşamayı isteyenler ise “Fes” giymeye devam etmişlerdir.

1925 yılına bakıldığında Hatay, Misak‐ı Milli sınırları içinde olmasına karşın Türkiye’den ayrı kalsa da Türkiye’de gerçekleşen reformları, geniş halk kesimleri, yakından izlemiş ve desteklemiştir.

Bu bağlamda 1925 yılında Sancak’ta ilk kez şapka giyen ve geleceği Türkiye’de gören toplum önderleri arasında; Vedi Münir (Karabay), Miskizade Nafi, Türkmenzade Abdulgani, Abbuş Sürmeli, Selim Çelenk, Dr. Abdurrahman Melek adları sayılmaktadır.

Bu dönemde, “Şapka” giyilmesi, Türklerin siyasal ve toplumsal duruşunun bir simgesi olmuştur.

Halk kesimleri, yaktığı türkülerde bunu söylemiştir (Aliye Eser Canda):

“- Ben istemem mor fesi”

“- Olursa Şapka olsun”

“- Mustafa Kemal rütbesi”

Tayfur Ata Sökmen

Hatay Devletinin kurulmasından sonra, Tayfur Ata Sökmen (Fotoğraf 5), Atatürk tarafından, “bizim güvenilir adamımız budur” denilerek, Hatay Devleti Cumhurbaşkanı (2 Eylül 1938-29 Haziran 1939) olmuştur.

Fotoğraf 5. Tayfur Ata Sökmen. Hatay Devleti Cumhurbaşkanı (2 Eylül 1938-29 Haziran 1939).

Bu koşullar altında, Hatay’ın Türkiye’ye katılması için, değişik bölgelerde Hataylılar ve Atatürk çalışırken, uluslararası durumu dikkatle gözlerken, “Yitik kentAntik Antakya’nın antik varlıklarını ele geçirmek için fırsat kollayanlar da boş durmuyor, çalışıyorlardı.

Antik Antakya’nın antik varlıklarını ele geçirmek isteyenler ve çalışmaları

Fransızların önerisi ile Princeton Üniversitesi’nin liderliğinde 1932-1939 dönemindeki kazılar bu koşullar altında, hızla ve yarışırcasına yapılmıştır.

O kadar hızlanmışlardır ki; Defne’de her gün bir villanın yer mozaikleri çıkarılmaya başlanmıştır.

“Bu mozaiklerin çıkarıldığı yapıları, villaları bütünüyle, yerinde, olduğu gibi koruma altına alınmasını hiç düşünmemişlerdir.”

“Bulunan mozaikler, çoğunlukla “elitlerin” “neşe ve eğlence” içinde yaşadığı konutlarındaki taban mozaiklerdir.”

Zeytin ağaçları sökülerek, altındaki konutların taban mozaiği çıkarılmış,

yapılar dikkate alınmamış,

sonra yeniden zeytin ağacı dikilmiştir.

Leverenz C. Antioch Mosaics at the Baltimore Museum of Art (BMA). Mapping the history of the BMA's Antioch Mosaics by exploring their history, excavation, patronage, transportation, and current home. April 24, 2021. https://storymaps.arcgis.com/stories/e79b5001977d40a4845f14bedfa1bf51

Prof. Dr. Charles Rufus Morey’in,

  • Fransız Manda Yönetimi yanı sıra,
  • Yerel toplum liderleri (fesli) ve

– Çevre “emekçi” halkımızla iyi ilişkiler kurarak, desteğini sağlayarak, çalışmaları yürüttüğü bu dönemde,

Yerel halkımızın;

  • Antik uygarlıklar (Antik Antakya: Yitik Kent),
  • Eğitim, Kültür,
  • Bilgi, Bilinç ve
  • Ufuk çizgisini anlamak bakımlarından önemli olan fotoğraflarının da
  • Princeton Üniversitesi’nin arşivinde olduğu görülmüştür (Fotoğraf 6-15).

“Özellikle Defne “Daphne” mozaiklerinin kazılması, köylülerin bildirdiği alanlarla sınırlı olsa bile, sınırsız sonuçlar verecek ve büyük önem taşıyacaktır.”

“Bu kazılar arkeolojik vicdanı ilgilendiren bir soruyu gündeme getiriyor: Ait olduğu yapıyı derinlemesine incelemeden, bir mozaiği ortaya çıkarabilir miyiz?”

“Bir mozaiğin, parçalanma ya da yok olma ile karşı karşıya olduğu durumlarda ne yapılmalıdır.”

Ayrıca, tüm bu veriler incelendiğinde, Hatay’ın Türkiye’ye katılımının gecikmesinde, “Antik Antakya: Yitik kent” mozaiklerinin çıkarılması ve götürülmesi ile ilgili yaşanan bu durumun da etkisi olduğu açıkça görülmektedir.

“Öncelik mozaiklerin çıkarılmasına verilmiş olduğu, bu nedenle, mozaiklerin içinden çıkarıldığı yapıların ve bu yapı kalıntılarının korunması yoluna gidilmediği anlaşılmaktadır.”

“Zeytinliklerin yitirilmemesi ve sağladığı getirisi düşünülse bile, Antik Antakya Kalıntıların açığa çıkarılması ve yerinde korunmasının getirisinin daha çok ve daha değerli olduğu, dönemin “entelektüelleri” tarafından anlaşılamamıştır.”

Fotoğraf 6. Antakya halkının “ileri gelenleri” ile Princeton Üniversitesi Antakya Kazı ekibi bir arada (7 Mayıs 1936).

İlk sıra: Shükri Abdul Malak, Suraya Bey Barrakat, Shakib Bey Barrakat, Muhammed Bey Adali, C.R. Morey, Hajji Rashid Agha Kusieri, Nafieh Bey Adali, Doctor Abdul Rahman Malak

İkinci sıra: Samaan Totah, William Gad, Apostolos Athanassiou, Richard Stillwell, W.A. Campbell, Reis Mahmud Kriem, Hal Noble, Jean Lassus, Reis Barbari Mahmud Isa, Adib Ishak

Visual Resources: Department of Art and Archaeology Princeton University, [email protected],  © Item Type, Album Photograph, Image Number 6008, Date of Photograph 7/5/1936 Antioch Album Photographs 2023 Trustees of Princeton University http://vrc.princeton.edu/researchphotographs/s/antioch/item/26655#?c=&m=&s=&cv=&xywh=-277%2C-1%2C1576%2C752

Fotoğraf 7. Princeton Kazı ekibinin üyeleri ve Antakya’nın “ileri gelenleri” birlikte.

İlk sıra: Muhammed Yusuf, Hayder Vezzen, Raşid Bereket, Nasip Arsuzi, Richard Stillwell, Halil Zaravend, Necmeddin Vecihi Paşa, Mahmud Tuhani, Charles Rufus Morey, Zeki Arsuzi, Fadıl Gabusi, Süleyman Hindi.

İkinci sıra: Mustafa Yusuf, Jean Lassus, Edib İshak, Apostolos Athanassiou, WH Noble, Berberi Mahmud İsa, Joseph Numani, William A. Campbell, İbrahim Ağa Tuhani, Süleyman Vezzen, Samaan Tota, Ali Ağa Tuhani. 5 7. 1936,

Visual Resources: Department of Art and Archaeology Princeton University, [email protected],

© Item Type, Album Photograph, Image Number 6008, Date of Photograph 7/5/1936. Antioch Album Photographs 2023 Trustees of Princeton University http://vrc.princeton.edu/researchphotographs/s/antioch/item/26655#?c=&m=&s=&cv=&xywh=-277%2C-1%2C1576%2C752

Fotoğraf 8. Princeton Kazı ekibinin üyeleri, Prof. Dr. Charles Rufus Morey ile birlikte, akşam yemekte (1932).

Fotoğraf 9. Antakya Kazı Ekibi Başkanı Prof. Dr. Charles Rufus Morey, hizmet aracında ve şöför Süleyman Tenekeci.

Fotoğraf 10. Yerel işçiler ve çıkarılan mozaikler. İşçilerin giysileri, yerel köylülerin giymiş olduğu, “külah”, “aba” ve “şalvar” .

Fotoğraf 11. William Campbell, Menander Evi'nde, Zeytinli bahçe, Defne, 1938 (Foto: Kidder Smith 8176).

Fotoğraf 12. Antakya mozaiklerinin çıkarılıp, götürülmesi amacı ile 1932-1939 döneminde yapılan kazılar, uygulanan teknoloji.

Antioch: The Lost Ancient City - Conserving the Antioch Mosaics. https://worcesterart.org/exhibitions/past/cons.html

Fotoğraf 13. Payandalı duvarın genel görünümü, insan gücü ve teknoloji, sektör 11-M, 3 Mart 1932.

The Excavatin of Antioch-on-the Orontes. https://vrc.princeton.edu/researchphotographs/s/antioch/page/introduction.

Fotoğraf 14. Antakya’da, çıkarılan mozaiklerin depolandığı alan.

Footğraf 15. “Psyches” “Psişikler” Kayığı Evi Mozaikleri: Antakya'da Kimliğin Yeniden İncelenmesi.

Molacek EM, Rogers DK. The Mosaics of the House of the Boat of Psyches: Reexamining Identity at Antioch.

In book: A Quaint and Curious Volume: Essays in Honor of John J. Dobbins (pp.168-196) Publisher: Archaeopress2021;168–196. https://www.researchgate.net/publication/358151531_The_Mosaics_of_the_House_of_the_Boat_of_Psyches_Reexamining_Identity_at_Antioch

  1. Tarihsel ve Antik Dönem Bilgilerinin Önemi

Uygar dünyada, antik dünya ile ilgili bilgilere;

  • Eğitim sistemlerinde yer vermiş olan çağdaş toplumların,
  • Antik dünya tarihi ve kültürü ile ilgilenmiş olanların,
  • Antik döneme ilişkin bilimsel yazıları, çalışmaları inceleyerek bilgilenmiş olması ve
  • Bu alanda araştırma yapmaları çok doğal bir gelişmedir.

O nedenle, eğitim ve kültürel alanda geri kalmış toplumların, bu açıklarını kapatmak ve çağdaş dünyaya ulaşmak için çalışması gerekir.

Antik Değerler, Toplumun “Refahını” Yükseltir

Özellikle, Türkiye gibi, “kavimler köprüsü” adı verilen Anadolu toprakları üzerinde yer alan, “antik değerleri” pek çok ve pek önemli olan ülkelerin, kültürel gelişimleri yanı sıra, bu durumdan, “topumun refahını” arttıracak ölçüde yarar sağlaması da önemlidir.

Sanat ve Arkeoloji Fakülteleri, Sanat ve Arkeoloji Üniversiteleri

Bu nedenle üniversitelerimizde Sanat ve Arkeoloji bölümleri yanı sıra, daha geniş açıdan konuya katkı sağlamak için Sanat ve Arkeoloji Fakülteleri, Sanat ve Arkeoloji Üniversiteleri kurmak gerekir.

Örneğin, Antakya ile ilgili tarihsel bilgileri bulup, okuyup, öğrenmiş olanlar, Princeton Üniversitesi Sanat ve Arkeoloji Bölümü‘nün Antakya’da 1932-1939’da yaptığı “Arkeolojik kazı çalışmalarını” kendileri yapabilirler.

Geçmiş uygarlıkların,

  • Bizlere “emanet” olan kalıntıları,
  • Üretildiği topraklarda kalır,
  • Halk kendi değerini korur,
  • Onları çıkarıp götürenlerle işbirliği yapmaz,
  • Ayrıca topluma “refah” olarak yansır.

Çünkü bu antik uygarlık merkezleri, önemli “turistik çekim merkezlerini” oluşturur.

Antakya’daki Depremler ve Antik Uygarlıklar ve Antik Yazarlar

Antik uygarlıkların araştırılması ve coğrafyadaki yerinin saptanmasında, güncel olarak yeni teknolojiler çok önem taşısa da, antik dönem yazarlarının ortaya koymuş oldukları yazılı kaynaklar çok değerlidir.

  • Homeros (İÖ 9.yy),
  • Johannes Malalas (490- 570),
  • Dio Cassius (155-235),
  • Marcus Junianus Justinus (2. yüzyıl),
  • Ammianus Marcellinus (330-400),
  • Libanius (314–390),
  • Johannes Chrysostomos (349-407),
  • Philostratus (170-245),
  • Procopius, (500-565)
  • Evagrius (536-594),
  • Theophanes (6. yüzyıl),
  • Psuedo Dionysius (5.-6. yy), ayrıntılı bilgiler vermektedir.

Downey G. A History of Antioch in Syria from Seleucus to the Arab Conquest. Princeton, 1961; 793

Antioch on the Orontes. 1932-1939 yılı kazıları, beş cilt, Princeton Üniversitesi,

Pamir H. Antakya’da Yaşanan Yıkıcı Depremler. Aktüel Arkeoloji Dergisi 2023,91.

  1. Princeton Üniversitesi Sanat ve Arkeoloji Bölümü’nün Hatay’a İlgisi 

Antakya ve çevresinde ilk arkeolojik araştırmaları,  Cumhuriyet öncesi dönemde başlamıştır (1899, 1904, 1909).

Antakya Kazı çalışmalarının başlatılması için, Princeton Üniversitesinden 2 öğretim üyesi öncülük yapmıştır:

  1. Prof. Dr. Howard Crosby Butler,
  2. Prof. Dr. Charles Rufus Morey.
  1. Prof. Dr. Howard Crosby Butler (7 Mart 1872 Croton Falls, NY - 13 Ağustos 1922 Neuilly, Paris) (Fotoğraf 16);
  • 1899, 1904, 1909 yıllarında, ABD Princeton Üniversitesi adına,
  • Suriye (Osmanlı Devleti) arkeolojik “araştırma, keşif” gezilerini yönetmiştir.
  • Prof. Dr. Howard Crosby Butler 1910'dan 1914'e dek, Ege Bölgesinde, Lidya’nın başkenti Sardes (Sard) arkeolojik kazılarını yönetmiş, önemli sonuçlar elde etmiş, bulguları kitap olarak yayınlamıştır (Fotoğraf 16-18).

  • Sardes Antik Kenti kazılarından çıkan bazı buluntular, New York Metropolitan Müzesi’nde sergilenmektedir.
  • Eylül 1922’de, Butler, İzmir’den gemi ile New York Metropolitan Müzesi’ne 56 sandık, antik buluntu gönderir.
  • Haziran 1924’de, İstanbul Müzeler Müdürü Halil Edhem Eldem’in çabası ile Butler’in Sardes’ten kaçırdığı dolu sandıkların 53’ü Türkiye’ye iade edilmiştir.

Uçar M. SARDES'DEN ÇIKAN ESERLER NE OLDU? https://www.tarihistan.org/sardes-den-cikan-eserler-ne-oldu/26761/

Ftoğraf 16. Howard Crosby Butler (7 Mart 1872 Croton Falls, NY - 13 Ağustos 1922 Neuilly, Paris) Amerikalı arkeoloji uzm.

Fotoğraf 17. Sartta, Prof. Dr. Howard Crosby Butler (https://sardisexpedition.org/tr/essays/about-sardis-expedition)

SARDIS

PUBLICATIONS OF THE AMERICAN SOCIETY FOR THE EXCAVATION OF SARDIS                             VOLUME I

THE EXCAVATIONS                                PART I

1910-1914

BY

HOWARD CROSBY BUTLER

LATE E. J. BRILL LTD, PUBLISHERS AND PRINTERS, LEYDEN — 1922.

Fotoğraf 18. Howard Crosby Butler, Ege Bölgesi’nde (Sardes) 1910-1914’de yaptığı kazı bulgularını yayınlamıştır, Leyden, 1922.

Reynolds Francis J, ed. Butler, Howard Crosby. Collier's New Encyclopedia. New York: P. F. Collier & Son Company, 1921.

https://kucukdunya.com/sardes-antik-kenti-lidyanin-baskenti/

Crace, J. Publications of an American Archæological Expedition to Syria in 1899–1900. Part II: Architecture and other Arts. By Howard Crosby Butler, A.M. 4to; pp. 433, with 600 illustrations. (Issued by “ The Century” Company, New York City.). Journal of the Royal Asiatic Society 1905;37(2), 402-405. doi:10.1017/S0035869X00033335

2)   Prof. Dr. Charles Rufus Morey (20 Kasım 1877 - 28 Ağustos 1955)

  

Fotoğraf 18. Prof. Dr. Charles Rufus Morey (20 Kasım 1877 - 28 Ağustos 1955).

Fotoğraf 19. Antakya mozaikleri kitabı. Morey CR. The Mosaics of Antioch. Longmans, NY, 1938;48.

Lee RW. Charles Rufus Morey, 1877-1955. The Art Bulletin 1955;37(4), iii–vii. http://www.jstor.org/stable/3047617

Princeton Üniversitesi Sanat ve Arkeoloji bölümü Başkanı olan Prof. Dr. Charles Rufus Morey, Antik Antakya ile 1927 yılından başlayarak, Fransız yetkililer ve Suriye Fransız Manda yönetimi ile görüşerek, Antik Antakya kazılarının gerçekleşmesini sağlamıştır (Fotoğraf 15,16).

  • Prof. Dr. Charles Rufus Morey, ortaçağ Hıristiyan sanatını kataloglamasıyla tanınmıştır.
  • Prof. Dr. Charles Rufus Morey, Antakya Mozaikleri (1938) kitabını yazmıştır (Fotoğraf 16).

Prof. Dr. Charles Rufus Morey’in, Antakya’da 1932-1939 yıllarında gerçekleştirdiği kazıların, uygulanan bilimsel yöntemlerin, bilimsel kaygının ve antik uygarlık kalıntılarına gösterilen saygının, arkeoloji, tarih ve etik açılardan incelenmesi gereklidir.

  1. Antakya (Orontes Antakyası) Kazı Komitesi 1932-1939

https://vrc. princeton.edu/archives/collections/show/7

  1. 1927 yılında; Princeton Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Bölümü (Prof. Dr. Howard Crosby Butler'ın 1922'deki ölümünden) sonraki birkaç yıl içinde;
  2. Fransız yetkililerle, o zamanlar Suriye Fransız mandasının bir parçası olan antik ve orta çağdan kalma Antakya bölgesinde, arkeolojik kazı yapılması için resmi olmayan görüşmelere başladı.
  3. 1928 yılında; Prof. Dr. Charles Rufus Morey (Princeton Sanat ve Arkeoloji Bölümü Başkanı), Geç Antik Çağ ve Ortaçağ sanatı konusunda bilim adamı (Fotoğraf 8), Antakya'nın kazı ve “keşfini“ resmen önerdi.
  4. Prof. Dr. Charles Rufus Morey, projenin Butler'ın “Suriye keşif gezilerinin” doğal bir uzantısı ve aynı zamanda Princeton'ın Geç Antik ve Orta Çağ dönemlerine olan ilgisiyle de tutarlı olduğuna inanıyordu.
  5. 1928 yılında; Charles Rufus Morey, Princeton Sanat ve Arkeoloji Bölümü Başkanı olarak, Suriye'nin kuzeyinde Türkiye sınırına yakın antik ve Orta Çağ kenti Antakya'nın “keşfini” ve kazılmasını (Antakya, Defne, Çevlik) önermiş ve başlatılmasını sağlamıştır.
  6. 1930'larda Antakya, Defne ve Çevlik’de (Seleucia Pieria) yapılan kazılar sırasında arkeologlar 300 den çok mozaik yer ve duvar döşemesini gün yüzüne çıkarmıştır.
  7. Mermer heykeller, mozaikler, madeni para ve heykelciklere dek çok sayıda yapıt ortaya çıkmıştır.
  8. 1 Ocak 1931; Kazı yapma fırsatı

- Suriye Eski Eserler Dairesi'nin kazı iznini kesinleştirdiği ve Princeton'a 1 Ocak 1931'den başlayarak 6 yıllık bir dönem için kazı hakkı verildiği, 1930' yılında gelmiştir.

  1. Aralık 1931; Antakya (Orontes) Kazı Komitesi kurulmuştur; üyeleri arasında
  • Princeton yönetiminde (liderliğinde),
  • Worcester Sanat Müzesi,
  • Baltimore Sanat Müzesi,
  • Fogg Sanat Müzesi,
  • Dumbarton Oaks temsilcilerinden

-  Musées Nationaux de France (Louvre) bulunmaktadır.

  1. 4 Mart 1932; Alan çalışması, Princeton Arkeoloji ve Sanat Bölümü öğretim üyesi

- Prof. Dr. George W. Elderkin'in genel yönetimi altında başlamıştır.

  1. Personel oluşumu:
  • Clarence Fisher (Kudüs Amerikan Doğu Araştırmaları Okulu) alan direktörü,

- William A. Campbell (Wellesley Koleji) alan direktör yardımcısı, Jean Lassus (Şam Fransız Enstitüsü).

  1. 1933-1936 yılları arasında Antakya ve Daphne’de dört kampanya yürütüldü.
  2. Temmuz 1936; İlk kazı izni süresi Temmuz 1936'da dolduğunda, Antakya Kazı Komitesi iznin en çok 6 yıl süreyle yenilenmesini istedi.
  3. Suriye Eski Eserler Dairesi Başkanlığı, bu isteği kabul etti, kurumlar desteği ile kazıların devamını sağladı.
  4. 1937 yılı; Kazı izninin yenilenmesi ile 1937 yılında, liman kenti Seleucla Piereria (Çevlik) surlarının içinde de kazı yapılma izni alındı.
  5. Eylül 1939; Kampanyanın son kazıları 1939 yılının Eylül ayında gerçekleştirildi.
  6. “Zamanın daraldığı” yönündeki görüş etkin durumdaydı.
  7. Hâlâ Buhranın “II. Dünya Savaşının” olası etkilerini dikkate alan, kazının ilk destekçileri (sponsorları), kazıları finanse etmekte kararsızlardı.
  8. Avrupa'da ve Orta Doğu'da olası savaş yaklaşıyordu.
  9. En acil kriz, Antakya'nın da bulunduğu Hatay ilinin Suriye'den, eski eserlerin ihracatını düzenleyen katı yasalara sahip bir ülke olan Türkiye'ye ayrılmasıydı.
  10. Sonuç olarak, William Campbell (alan direktörü), Suriye Eski Eserler Dairesi ile görüşerek alınan ilk izinlerde belirtildiği gibi, kazılan objelerden komitenin payını almakta oldukça zorlandı.
  11. Sonuçta, 300 mozaik ve diğer tüm buluntular, Türk hükümeti de dahil olmak üzere çeşitli paydaşlar (aboneler) arasında pay oranına göre paylaştırıldı.
  12. İkinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle çalışmalar nihayet askıya alındı.

Shari T. Kenfield. Archaeological Archives, Department of Art and Archaeology, Princeton University.  Anabases 2010;11; 219-226. https://journals.openedition.org/anabases/893?lang=en https://doi.org/10.4000/anabases.893

Moss C, Pamir H, Kenfield ST. Asi’deki Antakya, Mozaikler Şehrinde İlk Araştırmalar, KÜY, İstanbul, 2014;272.

Morey CR. The Mosaics of Antioch. Longmans, NY, 1938;48. (Charles Rufus Morey (1877-1955)". Oxford University Press. Archived from the original on 2018-06-13. Retrieved 2018-06-12.)

More CR (1877-1955). Dictionary of Art Historians. Archived from the original on Jan 17, 2019. Retrieved March 11, 2009.

  1. “Antik Antakya, görkemli ve ihmal  (istismar) edilmiş antik kenttir.”

Prof. Dr. Charles Rufus Morey liderliğinde başlayan Antakya kazı çalışmaları sonunda,

bölgede geleneksel olarak yapılmakta olan, etkileyici ve görkemli mozaikleri ortaya çıkarmasına karşın,

bunların bulundukları yerde ve “doğal” koşullarında koruma altına alınmasını düşünmedi.

Görkemli Mozaikler, villaları, hamamları, kamu yapılarını, tapınakları ve diğer yerleri süslüyordu.

Özellikle Defne’de “villalarda” , hamam ve tapınaklarında bulunan mozaikler, Efes Antik kentinde son yılarda bulunan “Yamaç Evleri” anımsatmaktadır.

 “Diğer yandan, 1932 ile 1939 yılları arasında yapılan kazılarda;

Libanios ve Malalas'ın yazılı metinlerinde adı geçen anıtların yeri bulunamadı:

  • Saray ve
  • Hipodrom (Antakya’da sonradan bulundu),
  • Valens Forumu,
  • Konstantin Altın Kilisesi ve
  • Justinianus'un Yuvarlak Meryem Ana Kilisesi.”

Toprak tortu onları o kadar derin kaplamıştı ki, geri getirilmesi olanaksızdı.”

 “Keşif ekibinin bulduğu şey, Antakya'nın yüksek kesimlerinde ve Defne’de ev ve villaların zeminlerini süsleyen yaklaşık 300 mozaik döşemeydi.”

“ Sığ bir şekilde gömülen bu mozaikler, dünya çapındaki müzelere satılacak ilgi çekici öğeler olduğundan kazıların devam etmesine yardımcı oldu.”

“ Aradan geçen elli yıl içinde mozaiklerle ilgili ara sıra makaleler yayınlandı,

  • ancak hiç kimse mozaiklerin orijinal bağlamlarındaki anlamını ya da
  • aslında Antakya'nın İS ilk 600 yılın kültürel üretimi içindeki yerini
  • yeniden düşünmeye çalışmadı.”

 “Eğer Antik Antakya metrelerce çamurla kaplanmışsa;

  • onun "Yitik Antik Kent" olarak kaderini belirleyen şey bilimsel ihmaldi.”

“Antik Antakya, görkemli ve ihmal edilmiş antik kenttir.”

Clarke J (Reviewer). Antioch: The Lost Ancient City. Christine Kondoleon, Antioch: The Lost Ancient City. Princeton: Princeton University Press, 2000. xiii, 253 pages: illustrations (some color), maps. ISBN 0691049327 $29.95.https://bmcr.brynmawr.edu/2001/2001.01.07

  1. “Efes Yamaç Evleri”, Antik kent Antakya ve Defne Villaları nerede?

Güncel olarak Efes Antik kentinde ortaya çıkarılan “Efes Yamaç Evleri” (Fotoğraf 20,21), Antakya, Defne’de bulunan yüzlerce antik villanın benzerleri olup, mozaikler çıkarılırken konutlar yeterince korunamamıştır.

Bu konuda verilerin toplanması gerekir.

Belediyelerin bilimsel kurumlarla, daha çok işbirliği yapmasında yarar vardır.

Günümüzde, yer uygunluğu olan bazı villaların, tapınakların (örneğin Defne Apollon Tapınağı) saptanıp, Efes Yamaç Evleri gibi rekontrüksiyon yapılabilir.

Böyle durumda, Antik Antakya, Defne ve Çevlik Türkiye dışında, dünyaca çok önemli bir turizm merkezi durumuna gelebilir.

Fotoğraf 20. Efes Yamaç Evleri. Evlerin tabanlarında mozaik kaplama, mermer taban, duvarlarda freskler,  kullanılmıştır (Foto: Murat Öcal). https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/izmir/gezilecekyer/efes-yamac-evler

Fotoğraf 21. Efes Yamaç Evleri. Tabanlarında mozaik kaplama, mermer, duvarlarda freskler (rekonstüriksiyon) (Foto Murat Öcal). https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/izmir/gezilecekyer/efes-yamac-evler

Bu kazıların, o günün koşullarında yapılmasının Türkiye ve dünya uygarlık kalıtları açısından ne getirip ne götürdüğünü, uygar dünya, entelektüeller, ayrıca bilim insanlarının araştırması gereklidir.

  1. Princeton Arkeoloji ve Sanat Bölümü Antakya Kazı Komitesi

Antakya kazı komitesinin üyeleri aşağıda belirtilmiştir (Tablo I).

Diğer çalışanlar yerel halktan sağlanmış, günün koşularındaki olanaklar ve teknoloji ile insan gücüne dayalı, kazma kürek gibi araçlarla kazılar hızla yapılmıştır (Fotoğraf 22-23).

Tablo I. Princeton Üniversitesi Antakya Kazı Komitesi Ekibi (1932-1939).

Adı, Soyadı

Kurumu

Görevi

  1.  Prof. Dr. Charles Rufus Morey

Princeton Arkeoloji ve Sanat Bölümü Başkan

Kazı Başkanı

  1. Prof. Dr. George W. Elderkin

Princeton Arkeoloji ve Sanat Bölümü

Genel Yönetmen

  1. Clarence Fisher

Amerikan Doğu Araştırmaları Okulu, Kudüs

Alan direktörü

  1. William A. Campbell,

Wellesley Koleji

Alan direktör Yardımcısı

  1. Jean Lassus,

Fransız Enstitüsü, Şam.

-

Fotoğraf 22. Princeton Üniversitesi Antakya Kazı ekibinin kimi üyeleri birarada (1938, Narlıca).

Reis Mahmud Kriem, Jean Lassus, Louisa Dresser, William A. Campbell, Fedeel Saba.

Item Type, Album Photograph, Image Number 6000. Picture from Album. Note on back reads: 1938 Narlidja. Sector; Toprak-en-Narlidja (Narlıca). Item sets, Antioch Album Photographs. The excavation Antioch-on-the- Orontes.

http://vrc.princeton.edu/researchphotographs/s/antioch/item/26646#?c=&m=&s=&cv=&xywh=-332%2C17%2C1704%2C813

Fotoğraf 23. Antakya Albüm Fotoğrafları. No:6226. Richard Stillwell en sağda. Görsel Kaynaklar Koleksiyonu Princeton Üniversitesi Sanat ve Arkeoloji Bölümü. İletişim: [email protected] © 2023 Princeton Üniversitesi Mütevelli Heyeti. (The Excavation of Antioch-on-the Orontes).

https://vrc. princeton.edu/researchphotographs/s/antioch/item/27039#?c=&m=&s=&cv=&xywh=-140%2C-10%2C1289%2C749

  1. Antakya Mozaikleri İle İlgili Bazı Önemli Notlar

“Antioch on the Orentes” Kazısı: 1932-1939

“Committee for the Excavation of Antioch-On-The-Orontes 1932–1939”

https://researchphotographs.princeton.edu/antioch/

George W. Elderkin, ed., Antioch-on-the-Orontes I: The Excavations of 1932 (Princeton, 1934);

Richard Stillwell, ed., Antioch-on-the-Orontes II: The Excavations of 1933-1936 (Princeton, 1938);

Richard Stillwell, ed., Antioch-on-the-Orontes III: The Excavations of 1937-1939 (Princeton, 1941).

    1. Mozaiklerin Çıkarılması ve Dağıtımı
  • Antakya mozaikleri, İS 3. yüzyılda oluşturulan 300'den çok mozaik tabandan oluşan bir gruptur ve
  • 1932 ile 1939 yılları arasında çıkarılmıştır.
  • 5 müze ve kurumdan oluşan bir grup tarafından Antakya'da yapılan arkeolojik kazılarda bulunmuştur.
  • Mozaiklerin yaklaşık yarısı Antakya'daki Hatay Arkeoloji Müzesi'nde,

Diğerleri de;

  • Worcester Sanat Müzesi,
  • Boston Güzel Sanatlar Müzesi,
  • Baltimore Sanat Müzesi (BMA),
  • Harvard Üniversitesi Sanat Müzesi (Dumbarton Oaks) ve
  • Princeton Üniversitesi Sanat Müzesi'nde bulunuyor.

Taşınırken, sağlam bir destek oluşturmak için, mozaiklerin arkasına büyük miktarda beton dökülmüştür.

Arkeologlar, çoğu zaman odaları ayırıp, mozaiklerin farklı bölümlerini değişik müzelere göndermişlerdir.

Örneğin, 2000 yılında Worcester Sanat Müzesi'ndeki bir sergi için

  • Paris,
  • Baltimore,
  • Princeton ve
  • Wellesley'den mozaikler derlenerek tek bir odanın zemini yeniden birleştirilmiştir.

Kazı sonrası, mozaik çıkarılan çukurlar yeniden dolduruldu ve Üzerlerine (önceden olduğu gibi) zeytinlikler dikildi.

Antioch mosaics. From Wikipedia, the free encyclopedia.

https://en.wikipedia.org/wiki/Antioch_mosaics

  1. Mozaiklerin “ünitelerini” parçalara ayrılarak değişik müzelere verilmesi, “sanki ganimetmiş gibi davranılması”, hatta bunu yaparken acı çektikleri söylenebilir.

Barsanti C. The Fate of the Antioch Mosaic Pavements: Some Reflections. JMR 5, 2012:5;25-42.

  1. Hatay, bağımsızlığını elde edince (Hatay Devleti: 2 Eylül-1938-29 Haziran 1939), sömürgeciliğe tepkili kesimin eleştiri okları bölgedeki yabancı (ABD) arkeologlara dönmüştür.

Aydin M, Erhan C (Eds.). Turkish-American Relations: Past, Present and Future (1st ed.). Routledge. 2004;59-64.

https://doi.org/10.4324/9780203502020

  1. Antakya Mozaikleri;
  • “1932-1939 kazısında 300 mozaik çıkarıldığı ve yarısının Hatay Arkeoloji Müzesi'ne verildiği bildirilmiştir.”
  • “Hatay Arkeoloji Müzesi’nin çevrimiçi envanterinde, bu kazıdan gelmiş olabilecek 79 parça mozaik vardır.“
  • “Antakya'da mozaikler çıkartılmaya devam ettiğinden bunların tümü o kazıdan kalmamış olabilir.”
  • Yurt dışındaki müzelerin envanterinde 83 parça mozaiğe ulaşabildim, katalog numaralarıyla ile listeledim.”

Ekşişeyler, Kültür: Dini Bir Sahne ve Gündelik Yaşamdan Kesitlerin Olduğu 6. Yüzyıldan Günümüze Antakya Mozaikleri

https://eksiseyler.com/dini-bir-sahne-ve-gundelik-yasamdan-kesitlerin-oldugu-6-yuzyildan-gunumuze-antakya-mozaikleri

  1. Arkeolojik yapıtlar, elbette bütün insanlığın ortak kalıtıdır, üretildiği topraklarda sergilenmesi, gelecek kuşaklara aktarılması, korunmaları ve araştırılmalarını kolaylaştırır. Bu konu, uluslararası hukukun da konusudur.”

Ekşişeyler, Kültür: Dini Bir Sahne ve Gündelik Yaşamdan Kesitlerin Olduğu 6. Yüzyıldan Günümüze Antakya Mozaikleri

https://eksiseyler.com/dini-bir-sahne-ve-gundelik-yasamdan-kesitlerin-oldugu-6-yuzyildan-gunumuze-antakya-mozaikleri

  1. Mozaiklerin Sanatsal Değeri ve Özellikleri
  • Antakya mozaiklerinde, değişik sanatsal üsluplar bir arada görülür.
  • Antik Yunan, Roma ile erken Hıristiyanlık sanatı arasındaki bağlantı görülür.
  • Bazı mozaikler inanılmaz ölçüde büyüktür;
  • ABD’deki en büyük Antakya mozaiği olan "Worcester Avı": 6,26 m x 7,11 m ölçülerindedir.
  • Mozaiklerin tasarımı gerçekçi görüntüsü ve geometrik desenlere dek çeşitlilik gösterir.
  • Mozaiklerin, çok iyi mozaik uzmanları tarafından yapıldığı sanılmaktadır.

Antioch mosaics. https://en.wikipedia.org/wiki/Antioch_mosaics. From Wikipedia, the free encyclopedia

  1. Antakya mozaikleri nasıl koruma altına alındı? 

1930'lu yıllardaki kazılarda mozaiklere demir takviye çubuklu beton destek uygulanmış ve eksik alanlar da birçok yerde orijinal mozaik yüzeyinin üzerine uzanan betonla doldurulmuştur.

– Mozaikler Amerika ve Avrupa koleksiyonlarına ulaştığında daha çok restorasyon yapıldı.

– Bazı durumlarda beton kaldırıldı ve eksik yerler, eski ya da modern taş materyel ile dolduruldu.

– Diğer örneklerde, sıva dolguları üzerine ya da doğrudan 1930'ların betonu üzerine boyanarak uygulama yapıldı.

Mozaik renklerini görselleştirmek amacıyla çeşitli vernikler de uygulandı.

Antioch: The Lost Ancient City - Conserving the Antioch Mosaics. https://worcesterart.org/exhibitions/past/cons.html

  1. Doro Levi:

Kazıda ortaya çıkarılan 300’den fazla mozaik taban kaplaması bütün olarak D. Levi tarafından yayınlanmıştır.

Levi D. Antioch Mosaic Pavements, (Antakya Mozaik Kaplamaları). 2. Cilt, L'Erma di Bretschneider, 1971 24 May 2010;650.

Hopkins C. Antioch Mosaic Pavements. Journal of Near Eastern Studies, 1948:7(2);91–97. http://www.jstor.org/stable/542673

  1. Hatay’da, Antakya dışındaki yerlerde de bazı mozaikler bulunmuştur (İncirli Köyü, 08.04.1996)

Çelik Ö. İncirli Köyü Martyrium Mozaikleri ve Hatay Mozaikleri Arasındaki Yeri JMR 14, 2021;14: 53-77.

  1. 1932-1939 döneminde Princeton Üniversitesi Sanat ve Arkeoloji Bölümü’ne göre, 300’den çok mozaik çıkarılmış, yarısından çoğu yurt dışına götürülmüştür.

“Bu mozaiklerin çıkarıldığı yerde, az sayıda da olsa, yapı ve villalar ile birlikte koruma altına alınmış olsaydı, güncel durum nasıl olurdu ?” sorusunu da sormalıyız.

  1. Apolausis (Zevk, Sefa) Hamamı (Soteria-Sağlık mozaiği)

Antakya’nın, Reyhanlı çıkışındaki Narlıca Köyünde 1938 yılında yapılan kazıda bulunmuş mozaiklerdir (Fotoğraf 24-27).

Fotoğraf 23. Apolausis (Zevk, Sefa) Hamamı (Soteria-Sağlık mozaiği) (İS 400). Hayvanlarla süslü zemini gösteren kazı fotoğrafı, Antakya, 1938. Hatay Arkeoloji Müzesi'ndedir (env. no. 977, kazı no. 5287-M82A)..

(Antioch Expedition Archives, Department of Art and Archaeology, Princeton University, no. 4092) .

https://www.getty.edu/publications/romanmosaics/catalogue/excavations-antioch/

Fotoğraf 24.  Apolausis Hamamı, Soteria mozaiği  (Sağlık). Üzüm yiyen bir tavşanın yanında gagalayan kuşları... https://artifactsdiscovery.com/details/4476/

Fotoğraf 25. Apolausis Hamamı. Soteria mozaiği (Sağlık). Apolausis Hamamı Hatay Arkeoloji Müzesi (İS 400) Narlıca, Antakya.  (http://www.hatay.gov.tr/arkeoloji-müzesi)

Fotoğraf 26. Apolausis Hamamı, Soteria mozaiğini gösteren kazı fotoğrafı, Antakya, 1938.

Antioch Expedition Archives, Department of Art and Archaeology, Princeton University, no. 3955. https://www.getty.edu/publications/romanmosaics/catalogue/excavations-antioch/

Fotoğraf 27. Apolausis Hamamı. Apolausis mozaiğini gösteren kazı fotoğrafı, Narlıca, Antakya, 1938.

Antioch Expedition Archives, Department of Art and Archaeology, Princeton University, no. 4082.

https://www.getty.edu/publications/romanmosaics/catalogue/excavations-antioch/ Antakya, Narlıca;

  1. Worcester Sanat Müzesi
  • Worcester'ın tüm Antakya mozaikleri bir zamanlar “elit kesimin” yemek odalarının, resepsiyon alanlarının, mezarlıkların, hamamların ve revakların zeminlerini kaplıyordu (Fotoğraf 28-31).
  • Birçoğunun ağırlığı 1000 poundun üzerindedir ve çeşitli sevkiyatlarla (1933, 1936 ve 1939) Müzeye getirilmiş ve Müzenin Rönesans Avlusunun içine ve çevresine yerleştirilmiştir.
  • Müzenin olağanüstü görkemli Av mozaiği yaklaşık 500 metrekarelik bir alanı kaplıyor,
  • İS 526 depreminde yıkılan bir Roma evinin parçasıydı.
  • Her biri bir tondan daha ağır, 5 parça olarak, Antakya’dan ABD’ye getirilen bu mozaik,
  • Rönesans Sarayı'nın zemininde yeniden tek parça olarak birleştirilmiştir.
  • Müzede, Antakya halkının, Roma mozaiklerini nasıl oluşturdukları ve son dönemdeki mozaikleri koruma çalışmaları da görülmektedir.

Fotoğraf 28. Worcester Sanat Müzesi (Worcester Art Museum, WAM). Batı Yarımküre'deki en iyi mozaik koleksiyonlarından birine sahiptir. 1898 yılında kurulmuştur (Salisbury Street 55, Worcester, Massachusetts)

Antioch: The Lost Ancient City - Worcester's Mosaics. https://worcesterart.org/exhibitions/past/wm.html

Antioch: The Lost Ancient City - Conserving the Antioch Mosaics. https://worcesterart.org/exhibitions/past/cons.html

Fotoğraf 29. Massachusetts'teki Worcester Sanat Müzesi'nin lobisindeki "Av Sahnesi Mozaiği)". (Princeton ve Harvard'dan lisansüstü öğrencileri) "Seleukoslardan Geç Antik Çağ'a Antakya" semineri.

Kurs bu dönem Princeton Profesörü AnneMarie Luijendijk ve Harvard İlahiyat Okulu Profesörü Laura Nasrallah tarafından ortaklaşa veriliyor. Fotoğraf: Julie Clack, İletişim Ofisihttps://www.princeton.edu/news/2018/11/01/uncovering-antioch

Fotoğraf 30.  Av Mozaiği. ABD’deki en büyük Antakya mozaiği olan "Worcester Avı", 6,26 m x 7,11 m ölçülerindedir.

Worcester Sanat Müzesi'ndeki Antakya mozaikleri, Worcester, Massachusetts, ABD. Müze fotoğraf çekimine izin vermekte ve fotoğrafların kullanımını kısıtlamamaktadır. https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Worcester_Hunt_Mosaic#/media/File:Mosaics,_Worcester_Art_Museum_-_IMG_7443.JPG

Fotoğraf 31. Tavus Kuşu: Worcester Sanat Müzesi'ndeki Antakya mozaiklerinden birisi.

Antioch mosaics. From Wikipedia, the free encyclopedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Antioch_mosaics

  1. Baltimore Sanat Müzesi (Baltimore Museum of Art) (BMA)

BMA, kazılardan elde edilen mozaiklerin bir kısmını aldı; toplam 34 panodan oluşan bu mozaiklerin 28'i müzenin güneşli atriyum avlusunda sergileniyor (Fotoğraf 32-34).

Leverenz C. Antioch Mosaics at the Baltimore Museum of Art (BMA) Mapping the history of the BMA's Antioch Mosaics by exploring their history, excavation, patronage, transportation, and current home. April 24, 2021. https://storymaps.arcgis.com/stories/e79b5001977d40a4845f14bedfa1bf51

Fotoğraf 32. Baltimore Sanat Müzesi. 1914 yılında kurulmuştur. Baltimore, Maryland. https://artbma.org/about/

Türkiye'nin güneydoğusunda, Suriye sınırına yakın, bugün Antakya olarak bilinen bu antik kentin kazılarına katılımı (1932-1939) sonucu ortaya çıkan Antakya mozaiklerinden oluşan bir koleksiyonu sergiliyor.

Fotoğraf 33. Antakya Mozaiği. Baltimore Sanat Müzesi. https://www.hisour.com/antioch-mosaics-baltimore-museum-of-art-45384/

Fotoğraf 34. Realistic Imagery, Bust of Tethys Baltimore Museum of Art. Antioch mosaics.

https://en.wikipedia.org/wiki/Antioch_mosaics

Baltimore Sanat Müzesi Koleksiyonunda Antakya Mozaikleri

Müzenin güneşli Antakya Avlusu'nda ("Antakya Mozaikleri") şu anda 24 pano sergileniyor.

Aşağıda listelenen Baltimore Sanat Müzesi koleksiyonundaki mozaiklerin tam envanterinin de gösterdiği gibi, sergilenmeyen çok sayıda mozaik daha var.

Mozaik listesi erişim numarasına göre düzenlenmiştir.

– Dans Eden Maenad (Atrium Evi), 1933.52.1

– Dans Eden Satir (Atrium Evi), 1933.52.2

– Deniz Arka Planında Tethys Büstü, 1937.118

– Aslan ve Kambur Öküz, 1937.119

– Kaplan ve Yaban Domuzu, 1937.120

– Leopar ve Keçi, 1937.121

– Dişi Aslan, Geyik ve Ayı, 1937.122

– Deniz Thiaos, 1937.123

– Tethys ve Okeanos, 1937.126

– Opora, Agros ve Linos Akşam Yemeği, 1937.127

– Erotların Seyyar Satıcısı, 1937.128

– Avrupa ve Boğa, 1937.129

– Koç Başlı Bordür, 1937.130

– Geometrik Panel, 1937.131

– Menderes Bordürü, 1937.132

– Kuş Rinceau, 1937.133

– Kuş Rinceau, 1937.135

– Yürüyen Aslan (Parça), 1937.136

– Yürüyen Aslan, 1937.139

– Aslan Paneli Bölümü, 1937.142

– Sekizgenli Büst, 1937.143

– Baklavaların Yıldızı Paneli, 1937.144

– Kurdeleli Papağanlar, 1937.147

– Geometrik Panel, 1937.148

– Kesişen Sekizgen Panel, 1937.145

– Yıldızlar ve Kareler Paneli, 1937. 146

– Galatea, 1938.470

– Nergis, 1938.710

– Bacchus'lu Madalyon, 1938.711

– Geometrik Panel, 1940.166e

Antioch Mosaics at the Baltimore Museum of Art (BMA). Antioch Mosaics in the Collection of the Baltimore Museum of Arthttps://storymaps.arcgis.com/stories/e79b5001977d40a4845f14bedfa1bf51

Antioch Court, The Baltimore Museum of Art. Digital Maryland, Maryland State Library Resource Center, Enoch Pratt Free Library, collections.digitalmaryland.org/digital/collection/basc/id/11/. Accessed 27 June 2020.

Antioch Mosaics. The Baltimore Museum of Art, artbma.org/collections/antioch.html. Accessed 2 July 2020.

The Baltimore Museum of Art. The Baltimore Museum of Art, artbma.org/about/index.html. Accessed 2 July 2020.

  1. Princeton Üniversitesi Sanat Müzesi

Princeton Üniversitesi Sanat Müzesi (PUAM), Princeton, New Jersey'de bulunan Princeton Üniversitesi Sanat Galerisidir. Koleksiyonculuk geçmişi 1755 yılında başlayan müze, resmi olarak 1882 yılında kuruldu ve şu anda antik çağlardan çağdaş döneme kadar 113.000'in üzerinde sanat eserine ev sahipliği yapıyor.

Princeton Üniversitesi Sanat Müzesi, kendisini üniversitenin sanat ve kültür alanlarındaki öğretim, araştırma ve hizmet hedeflerini desteklemeye ve geliştirmeye, ayrıca bölgesel topluluklara ve dünyanın dört bir yanından gelen ziyaretçilere hizmet etmeye adamıştır (Fotoğraf 35-39).

Antakya mozaikleri kazısını, 1932-1939 yılları arasında Princeton Üniversitesi Sanat ve Arkeoloji Bölümü Başkanı Prof. Dr. Charles Rufus Morey Başkanlığında bir kurul yönetmiştir.

Jones FF. (1981). Antioch Mosaics in Princeton. Record of the Art Museum, Princeton University, 1981:40(2);2–26. https://doi.org/10.2307/3774611

Fotoğraf  35. Princeton Üniversitesi Sanat müzesi. https://en.wikipedia.org/wiki/Princeton_University_Art_Museum.

Fotoğraf 36. Roma, Asi Antakyası, Menander Evi: Apollon ve Daphne, MS 3. yy sonları. Mozaik döşeme, boyut: 190 cm, 592cm. Antakya Kazı Komitesi'nin Princeton Üniversitesi'ne hediyesi. Fotoğraf: Bruce M. White. https://artmuseum.princeton.edu/story/antioch-through-ages. Princeton University Art Museum Princeton, NJ 08544

609.258.3788

Fotoğraf 37. Mozaik papel: Herakles ile Dionysos'un içki içme yarışması, M.S. 3. yüzyılın başı. y1965-216. Boyut: 526.0 x 527.0 cm, figüral alan: 229.2 x 295.5 cm Antioch mosaics. Princeton University Art Museum. https://artmuseum.princeton.edu/search/collections?mainSearch=%22Antioch+mosaics%22

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Mosaic_pavement_drinking_contest_of_Herakles_and_Dionysos.jpg#/media/File:Mosaic_pavement_drinking_contest_of_Herakles_and_Dionysos.jpg

Footğraf 38. Mozaik döşeme: Medusa başı, İS 2. Yy sonları. 1965-212. Boyut: 331.0 x 197.4 cm. Antakya, Defne. https://artmuseum.princeton.edu/collections/objects/29576

Fotoğraf 39. Mozaik döşeme: Apollon ve Daphne, İS 3. yy sonu (y1965-219), Defne.. Boyut: figürlü panel: 107,0 x 105,0 cm.

Antioch mosaics. Princeton University Art Museum. https://artmuseum.princeton.edu/search/collections?mainSearch=%22Antioch+mosaics%22

  1. Louvre Müzesi

Paris Louvre Müzesi’nde, Antakya ‘da 1932-1939 yıllarında çıkarılan mozaiklerinden bazıları bulunmaktadır. (Fotoğraf 40-41)

Fotoğraf 40. Louvre Müzesi'nin avlusu ve piramidi. 1793 yılında Louvre Müzesi kurulmuştur. https://en.wikipedia.org/wiki/Louvre#/media/File:Louvre_Museum_Wikimedia_Commons.jpg

Fotoğraf 41. Paris’in yargısı. 1932'de Antakya'da bulundu. İS 2. yy başlarından yapılmıştır. Modern Antakya'ya yakın Defne’de bulunmuştur, antik Antakya’nın en önemli mozaiklerindendir. Paris Louvre Müzesi (Ma 3443).

Mozaik, Truva Savaşı'na yol açan bir dizi olaydan biri olan Paris'in Kıyametini anlatıyor.

Ortada oturan Paris, üç tanrıçadan hangisinin (Hera, Athena, Afrodit) en güzel olduğunu belirlemesi gerekiyor.

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Judgement_Paris_Antioch_Louvre_Ma3443.jpg#/media/File:Judgement_Paris_Antioch_Louvre_Ma3443.jpg

  1. Sonuç
  • Antakya ve çevresi (Hatay), coğrafya ve tarih özellikleri açısından eşsiz bir yedir. 
  • Verimli toprakları, doğası, antik uygarlık kalıntıları, görkemli mozaikleri vb. yönünden dünyaca tanınmıştır.
  • “Uygar” ve “İleri” Ülkeler: Bilim insanı yetiştirmede ve teknoloji üretmede öne geçmiş, “uygar” ve “ileri” ülkeler, tarih boyunca, dünyada eğitim açısından “zayıf kalmış” toplumların yaşadığı “değerli coğrafyalardaki” sosyal dalgalanmaları “fırsata dönüştürerek”, antik uygarlık kalıtlarını “yağmalamaktan” geri kalmamıştır.
  • Bu açıdan, Anadolu toprakları çok büyük “yağmalara” ve “talana” uğramıştır.
  • Antakya Deprem Bölgesi: Böyle bir coğrafyada yer alan Antakya ve çevresi, aynı zamanda çok önemli bir deprem bölgesidir.
  • Yerleşim alanı Değişmemiştir: Tarih boyunca birçok depremler yaşanmış, aynı bölgede yeniden yapılaşmış, katman katman uygarlık kalıntıları üzerine yerleşmiştir.
  • Antakya, Defne, Çevlik: Tarih içerisinde, Antakya, Defne (Romalı tüccarların, yöneticilerin villalarının bulunduğu yaşam alanı), Çevlik (Seleucia Pieria liman kenti)‘te kurulan tüm uygarlıklar, depremlerle yıkılmış, yeniden aynı yerde kurulmuştur.
  • 6 Şubat 2023 Depremi: Bu nedenle, güncel olarak (6 Şubat 2023) yaşanan yıkıcı depremlerin etkilerinin ve yeniden yapılanmanın, bölgenin bu gerçekleri dikkate alınarak ve toplumu bilinçlendirerek yapılmalıdır. 
  • Asi Irmağı: Asi Irmağı yatağı çevresinde, Dere yataklarında, zemini sorunlu ve depreme dayanıksız yerlerde yeni yapılaşma yapılmamalıdır.
  • Yeni Yapılar; bilimsel gerçeklere ve deprem yönetmeliğine uygun olmalı, yapılaşma aşamasındaki denetimler (kimsenin etkisinde kalmadan) çok sıkı biçimde yapılmalıdır.
  • “Antik Antakya: Yitik Kent”: Günümüzde acıları devam eden, büyük yıkıma, can yitimine neden olan 6 Şubat 2023 deprem gerçeği karşısında, yaralar sarılırken, yıkımlar onarılırken, yeni yapılaşmaya gidilirken, “Antik Antakya: Yitik Kent” gerçeği de unutulmamalıdır.
  • Yeniden yapılandırmada, “Antik Antakya: Yitik Kent” kalıntılarının, bulunup gün yüzüne çıkarılması için gereken planlamanın yapılmasına önem verilmelidir.
  • Bölgenin antik varlığı, “dünya uygarlığının bir kalıtı” olarak en iyi biçimde ve bilimsel yöntemlerle değerlendirilmeli ve koruma altına alınmalıdır.
  • “Yüzyılın Kazısı”: Princeton Üniversitesi Sanat ve Arkeoloji Bölümü’nün 1932-1939 yılları arasında Antakya’da yapmış olduğu kazı ve çıkarılan, götürülen görkemli mozaikler, “Yüzyılın Kazısı” olarak adlandırılmış olmakla birlikte,
  • Özellikle uygulanan bilimsel ve etik yöntemler,
  • Geride kalan kazı alanın ve yapaıların korunması açılarından sorgulanması gereklidir.
  • MKÜ Arkeoloji Fakültesi: Daha önce (28 Kasım 2006-2010) görev yapmış olduğum Mustafa Kemal Üniversitesi’nde, kapsamlı ve bölgenin gereklerini karşılayacak bir Arkeoloji Fakültesi kurulması için gerekçeli hazırlık çalışmalarını yapmış, dosya hazırlatmış ve YÖK’e sunmuştum.
  • Günümüzde Hatay ilinde bulunan iki devlet üniversitesinin (MKÜ, İSTE), genç yönetici kardeşlerimizin, güncel bilgi ve gelişmelerin ışığında, bu konuyu yeniden gündeme getirmelerini, düşünmelerini, sorumluluk alarak, öncülük yapabileceklerine inanıyorum ve öneriyorum.

Kaynkalar

    1. Antioch on the Orontes. 1932-1939 yılı kazıları, 5 cilt, Princeton Üniversitesi, Antioch mosaic restoration Project. https://artmuseum.princeton.edu/story/antioch-mosaic-restoration-Princeton University Art Museum. Princeton, NJ 08544 609.258.3788project.
    2. Antioch through the Ages. https://artmuseum.princeton.edu/story/antioch-through-Princeton University Art Museum Princeton, NJ 08544 609.258.3788ages
  1. Barsanti C. The Fate of the Antioch Mosaic Pavements: Some Reflections. JMR 5, 2012:5;25-42.
  2. Crace, J. Publications of an American Archæological Expedition to Syria in 1899–1900. Part II: Architecture and other Arts. By Howard Crosby Butler, A.M. 4 to; pp. 433, with 600 illustrations. (Issued by “ The Century” Company, New York City.). Journal of the Royal Asiatic Society 1905;37(2), 402-405. doi:10.1017/S0035869X00033335
  3. Demir A. Çağlar İçinde Antakya. Akbank Kültür ve Sanat Kitapları, İstanbul, 1996;365. ISBN 975-7880-08-6.
  4. Tekin M. (1993). Hatay Tarihi, Hatay Kültür Turizm ve Sanat Vakfı. Antakya, 1993. ISBN 975-95607-1-2.
  5. Canda MŞ. Antakya, Mustafa Kemal Üniversitesi ve Deprem Gerçeği. Ajans Bakırçay, 23 Şubat 2023.
  6. Canda MŞ. Doğunun Kraliçesi Antik Antakya Nerede ? Ajans Bakırçay,  4.3.2023.
  7. Canda MŞ. Diocletianus’tan günümüze: Enflasyonun etkisi ve Antakya Roma Taş Köprüsünün Hazin Sonu. Ajans Bakırçay, 2.6.2023.
  8. Canda MŞ. Antakya Depremi, Mustafa Kemal Üniversitesi (MKÜ), Prof. Dr. M. Nafi Toksöz ve Prof. Dr. Jochen Schwarz Ajans Bakırçay, 3.5.2023.
  9. Canda MŞ. Antik Antakya (Antiokheia) Mozaikleri ve Princeton Üniversitesi Belgeleri (1932-1939). Ajans Bakırçay, 24.8.2023.
  10. Clarke J (Reviewer). Antioch: The Lost Ancient City. Christine Kondoleon, Antioch: The Lost Ancient City. Princeton: Princeton University Press, 2000. xiii, 253 pages: illustrations (some color), maps. ISBN 0691049327 $29.95.https://bmcr.brynmawr.edu/2001/2001.01.07.
  11. Çelik Ö. İncirli Köyü Martyrium Mozaikleri ve Hatay Mozaikleri Arasındaki Yeri JMR 14, 2021;14: 53-77.
  12. Downey G. A History of Antioch in Syria from Seleucus to the Arab Conquest. Princeton, 1961; 793
  13. Ekin Ü. 1822 Halep-Antakya Depremi ve Bölgeye Etkileri. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi. 2007; 0(17): 29 – 50.
  14. George W. Elderkin, ed., Antioch-on-the-Orontes I: The Excavations of 1932 (Princeton, 1934);
  15. Hopkins C. Antioch Mosaic Pavements. Journal of Near Eastern Studies, 1948:7(2);91–97. http://www.jstor.org/stable/542673
  16. Jones FF. (1981). Antioch Mosaics in Princeton. Record of the Art Museum, Princeton University, 1981:40(2);2–26. https://doi.org/10.2307/3774611
  17. Kondoleon C. Antioch: The Lost Ancient City. Princeton: Princeton University. 2000;253.
  18. Lee RW. Charles Rufus Morey, 1877-1955. The Art Bulletin 1955;37(4), iii–vii. http://www.jstor.org/stable/3047617
  19. https://vrc.princeton.edu/archives/collections/show/7
  20. Levi D. Antioch Mosaic Pavements, (Antakya Mozaik Kaplamaları). 2. Cilt, L'Erma di Bretschneider, 1971 24 May 2010;650.
  21. Leverenz C. Antioch Mosaics at the Baltimore Museum of Art (BMA) Mapping the history of the BMA's Antioch Mosaics by exploring their history, excavation, patronage, transportation, and current home. April 24, 2021. https://storymaps.arcgis.com/stories/e79b5001977d40a4845f14bedfa1bf51
  22. Morey, CR. The Excavation of Antioch-on-the-Orontes. Proceedings of the American Philosophical Society, 1936;76(5), 637–651. http://www.jstor.org/stable/984752.
  23. Morey CR. The Mosaics of Antioch. Longmans, NY, 1938;48. (Charles Rufus Morey (1877-1955)". Oxford University Press. Archived from the original on 2018-06-13. Retrieved 2018-06-12.)
  24. More, Charles Rufus (1877-1955). Dictionary of Art Historians. Archived from the original on January 17, 2019. Retrieved March 11, 2009.
  25. Molacek EM, Rogers DK. The Mosaics of the House of the Boat of Psyches: Reexamining Identity at Antioch.

In book: A Quaint and Curious Volume: Essays in Honor of John J. Dobbins (pp.168-196) Publisher: Archaeopress 2021;168–196.https://www.researchgate.net/publication/358151531_The_Mosaics_of_the_House_of_the_Boat_of_Psyches_Reexamining_Identity_at_Antioch

  1. Moss C, Pamir H, Kenfield ST. Asi’deki Antakya, Mozaikler Şehrinde İlk Araştırmalar, KÜY, İstanbul, 2014;272.
  2. Pamir H, Yamaç İ. Antiokheia ad Orontes Suyolları. Adalya 2012; 15(1):33-64.
  3. Pamir H. Antakya kentiçi kurtarma kazıları. Çağlar Boyu Hatay ve Çevresi Arkeolojisi Uluslararası Sempozyumu (21-24 May 2013)  Mustafa Kemal Üniversitesi Yayınları No:52, 2013;101-114.
  4. Pamir H. Antakya’da Yaşanan Yıkıcı Depremler. Aktüel Arkeoloji Dergisi 2023,91.
  5. Princeton University Art Museum. Antioch mosaic restoration Project. https://artmuseum.princeton.edu/story/antioch-mosaic-restoration-project
  6. Reynolds Francis J, ed. Butler, Howard Crosby. Collier's New Encyclopedia. New York: P. F. Collier & Son Company, 1921. https://kucukdunya.com/sardes-antik-kenti-lidyanin-baskenti/
  7. Shari T. Kenfield. Archaeological Archives, Department of Art and Archaeology, Princeton University.  Anabases 2010;11; 219-226. https://journals.openedition.org/anabases/893?lang=en https://doi.org/10.4000/anabases.893
  8. Sbeinati MR. Darawcheh R, Mouty M. "The historical earthquakes of Syria: an analysis of large and moderate earthquakes from 1365 BC to 1900 AD.  Annals of Geophysics 2005; 48 (3): 347-435.
  9. Stillwell R, ed, Antioch-on-the-Orontes II: The Excavations of 1933-1936 (Princeton, 1938);
  10. Stillwell R, ed, Antioch-on-the-Orontes III: The Excavations of 1937-1939 (Princeton, 1941).
  11. Uçar M. SARDES'DEN ÇIKAN ESERLER NE OLDU? https://www.tarihistan.org/sardes-den-cikan-eserler-ne-oldu/26761/

Yorumlar (7)
Yener 10 ay önce
Süper bir araştırma tebrik ederim
SEDAT ÖTLEŞ 10 ay önce
Şerefettin Hocam,
Çok kıymetli bir dökümantasyon olmuş. Özellikle bölgenin yeniden imar edileceği bu dönemde, gelecek kuşaklara ışık tutacak tarihi değerlerimizi bizlere hatırlattığınız için size en derin şükranlarımızı sunuyoruz
Ellerinize, emeğinize sağlık
Doç.Dr.Ragıp Kayar 10 ay önce
Antakya ve çevresinin antik değerini ve bu değerin eşsiz bir turistik merkez olma potansiyelini ortaya koyan zengin görselli bu makalede,Mustafa Kemal Üniversitesi eski Rektörü Prof.Dr.Şerefettin Canda hocanın derin vizyonunu hayranlıkla izledim.Umudumuz şimdiki ve gelecekteki yöneticilerin bu vizyona sahip çıkarak atacakları adamlardır..
A. Özkan 10 ay önce
Hocam emeğinize sağlık. Hatay gibi bir şehir bu yıkımla öldü eski güzel günleri bir daha gelmez diyorlar ama ben tarihe ve arkeolojiye bakarak böyle olmayacağını düşünüyorum. Kaç kere küllerinden doğan bir kent mutlaka yaralarını saracaktır. Doğunun kraliçesi hiç ölebilir mi. Efes gibi Antiokheia'nın ortaya çıkarılması önemli bir destinasyon merkezi olacak şehrin ekonomisi için de kültürü içinde can suyu olacaktır. Hazırlattığınız dosya gerçekten çok önemli. Teşekkür ederiz.
Sedat Ötleş 10 ay önce
Hocam makalenizde ilk kez öğrendiğim, ilgimi çeken pek çok husus oldu. Princeton Üniversitesinin bölgeye yönelik çalışmaları ve makalenizde yeralan pek çok görsel tarihimize ışık tutacak nitelikte
Ve özellikle Aliye Eser Canda'nın şapka devrimi sonrası mısraları dikkatimi çekti. Soyisminin Canda olması, ailenizin bir üyesi olduğunu çağrıştırdı hemen
Nihal Bulmamış 10 ay önce
Emeğinize sağlık... kaybettiğimiz güzellikler..
Alper Çağlayan 10 ay önce
Değerli Hocam,
Oldukça etkileyici ve değerli bir yazı yazmışsınız. Tebrik ediyorum.
17
parçalı bulutlu
banner17
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 38 102
2. Fenerbahçe 38 99
3. Trabzonspor 38 67
4. Başakşehir 38 61
5. Kasımpasa 38 56
6. Beşiktaş 38 56
7. Sivasspor 38 54
8. Alanyaspor 38 52
9. Rizespor 38 50
10. Antalyaspor 38 49
11. Gaziantep FK 38 44
12. A.Demirspor 38 44
13. Samsunspor 38 43
14. Kayserispor 38 42
15. Hatayspor 38 41
16. Konyaspor 38 41
17. Ankaragücü 38 40
18. Karagümrük 38 40
19. Pendikspor 38 37
20. İstanbulspor 38 16
Takımlar O P
1. Eyüpspor 34 75
2. Göztepe 34 70
3. Sakaryaspor 34 60
4. Bodrumspor 34 57
5. Ahlatçı Çorum FK 34 56
6. Kocaelispor 34 55
7. Boluspor 34 53
8. Gençlerbirliği 34 51
9. Bandırmaspor 34 50
10. Erzurumspor 34 44
11. Ümraniye 34 43
12. Manisa FK 34 40
13. Keçiörengücü 34 40
14. Adanaspor 34 39
15. Şanlıurfaspor 34 38
16. Tuzlaspor 34 38
17. Altay 34 10
18. Giresunspor 34 7
Takımlar O P
1. M.City 38 91
2. Arsenal 38 89
3. Liverpool 38 82
4. Aston Villa 38 68
5. Tottenham 38 66
6. Chelsea 38 63
7. Newcastle 38 60
8. M. United 38 60
9. West Ham United 38 52
10. Crystal Palace 38 49
11. Brighton 38 48
12. Bournemouth 38 48
13. Fulham 38 47
14. Wolves 38 46
15. Everton 38 40
16. Brentford 38 39
17. Nottingham Forest 38 32
18. Luton Town 38 26
19. Burnley 38 24
20. Sheffield United 38 16
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 95
2. Barcelona 38 85
3. Girona 38 81
4. Atletico Madrid 38 76
5. Athletic Bilbao 38 68
6. Real Sociedad 38 60
7. Real Betis 38 57
8. Villarreal 38 53
9. Valencia 38 49
10. Deportivo Alaves 38 46
11. Osasuna 38 45
12. Getafe 38 43
13. Celta Vigo 38 41
14. Sevilla 38 41
15. Mallorca 38 40
16. Las Palmas 38 40
17. Rayo Vallecano 38 38
18. Cadiz 38 33
19. Almeria 38 21
20. Granada 38 21

Gelişmelerden Haberdar Olun

@