Önlemlerin gevşetilmesi yeni dalgalara yol açabilir

100 yıl önceki İspanyol Gribi deneyiminden Covid-19 pandemisine dersler: "Önlemlerin gevşetilmesi yeni dalgalara yol açabilir"

TARİH 04.05.2020, 12:55 05.05.2020, 11:32
Önlemlerin gevşetilmesi yeni dalgalara yol açabilir

1918'de, devam eden Birinci Dünya Savaşı ile birlikte önce Avrupa sonra dünyanın bir çok ülkesini saran İspanyol Gribi salgını iki yıl boyunca üç büyük dalga halinde sürdü ve 50 milyon insanın yaşamına büyük sosyal ve ekonomik yıkıma maloldu.

İspanyol Gribi pandemisi deneyimi, tıptaki ilerlemeler ve gelişen küresel işbirliği gibi farklılıklara rağmen, 100 yıl sonra bile koronavirüs salgınıyla mücadele açısından çok değerli dersler barındırıyor. 

"Koruyucu Tıp ve Hijyen" adlı bilimsel derginin 2010, Nisan sayısında yayımlanan bir araştırma bu derslere ışık tutuyor.

Veriler, 1918 yılının Mart ayında baş gösteren salgının ilk altı ay içinde ciddiyetinin tam anlaşılamamasına ve dünyanın dört bir yanına yayılmasına rağmen, Ağustos ayından itibaren uygulanan önlemlerle Aralık ayı civarında kontrol altına alındığını gösteriyor. Ancak, önlemlerin zamansız gevşetildiği ülkelerde virüs üçüncü bir dalga halinde yeniden yayılarak binlerce insanın daha ölümüne sebep oluyor ve 1920 yılına kadar devam ediyor.

Birinci, ikinci ve üçüncü dalga: Nasıl başladı?

İspanyol Gribi adıyla anılmasına rağmen tarihte kayıt altına alınmış ilk vaka, 1918 yılı 4 Mart günü ABD'de Kansas'da yaşanıyor. Fuston kampında aşçı Albert Gitchel ateş, baş ağrısı ve öksürük şikâyetiyle revire çıkıyor. Takip eden üç hafta içinde bu kamptaki 1.100 asker hastaneye kaldırılıyor ve daha binlercesi hastalığı ayakta geçiriyor. Hastalık Avrupa'da Birinci Dünya Savaşı muharebelerinin devam ettiği Fransa, İngiltere, İtalya ve savaşa girmese de İspanya'da hızla yayılıyor.

1918 ilkbaharında Fransız birliklerinin dörtte üçü, İngiliz askerlerinin yarıdan fazlası grip geçiriyor. Mayıs ayında grip Kuzey Afrika'da, daha sonra Hindistan'ın Bombay kentinde görülüyor, Haziran ayında Çin, Temmuz'da Avustralya'daki ilk vakalar bildiriliyor.

Fakat ilk dalga diye nitelenen bu dönemde hastalığın belirtileri hafif ve süresi kısa olduğu gibi öldürücülük oranı da normal mevsim griplerinden çok farklı değil. Belki de bu yüzden hiç bir ülkede ciddi önlemler alınmıyor. Ne var ki Ağustos ayına gelindiğinde İspanyol Gribi ölümcül bir ikinci dalga olarak yeniden şahlanıyor, ABD, Avrupa ve Afrika limanları ve daha sonra Avrupa içindeki askeri hareketlilikler üzerinden yeniden yayılıyor.

Altı haftaya yakın devam eden bu ikinci dalga Kuzey Amerika, Orta ve Güney Amerika'ya, Eylül'de Batı ve Güney Afrika'ya ve Avrupa'nın önemli bir kısmına yayılıyor. Buradan Rusya'ya ve onun üzerinden Asya'nın kuzeyine ulaşıyor ve Kasım ayında Çin'de ikinci dalgaya yol açıyor.

Hastalığın çok sayıda ölüme yol açması bir çok ülkede sıkı karantina, hijyen ve izleme önlemlerinin alınmasını beraberinde getiriyor ve 1918'in Aralık ayına gelindiğinde dünyanın hemen hemen tamamında grip salgını durdurulmuş görünüyor.

Ta ki Avustralya 1919 yılında güney yarımküre yaz mevsimini sürerken karantina önlemlerini kaldırıncaya kadar. Salgın yeniden canlanıyor ve buradan yine dünyaya yayılmaya başlıyor. Ocak sonunda savaş sonrası görüşmelerin sürdürüldüğü New York ve Paris yeniden salgınla boğuşmaya başlıyor. Bu son dalga sırasında daha az sayıda kişi hastalansa da, hastalığın aynı derecede öldürücü olduğu gözleniyor. 1919 Mayıs ayında tam pandeminin son bulduğu ilan edilmişken, önlemlerin gevşemesiyle birlikte Japonya'da salgın yeniden baş gösteriyor ve 1920 yılına kadar sürüyor.

Hastalık hakkında çok az bilgi var

İspanyol Gribi de Koronavirüs gibi farklı yaş gruplarını farklı etkiliyordu ama en ölümcül etkileri çocuklar ve yaşlılar üzerinde görüldü. Savaş zamanı birçok ülkede hükümetlerin ölüm ve vaka sayılarını açıklamayı reddetmesi nedeniyle hastalığın yaygınlığı ve öldürücülüğünün boyutları tam olarak anlaşılamadı.

İspanyol Gribi'ne bir virüsün yol açtığı bile tam olarak 1930 yılında tanımlanabildi ve ilk virüsün laboratuvar ortamında ayrıştırılabilmesi 1933'ü buldu. Hastalığın adının İspanyol Gribi olarak kalması bile yanlış bilgiye dayalı. İspanya Birinci Dünya Savaşı'nda tarafsız kaldığı için pandemiyle ilgili haberlerin basında serbestçe duyurulabildiği sayılı ülkelerden biriydi.

Gazetelerin birinci sayfalarında listeler halinde salgında ölenlerin isimleri duyuruluyordu. Bu nedenle dünyanın birçok yerinde hastalığın İspanya'da başladığı varsayılmıştı.

Aşı yokluğunda anahtar: Kamu sağlığı önlemleri

Koronavirüs salgınında olduğu gibi İspanyol Gribi pandemisinde de aşının ve bilinen bir tedavinin olmadığı ortamda salgını durdurmanın anahtarı önleyici tedbirlerin sıkı bir şekilde uygulanmasındaydı.

Pandemiye karşı ilk resmi önlemler hastalığın ilk ortaya çıkışından 6 ay sonra 1918 yılı Ağustos ayında uygulanmaya başlandı. Birçok Avrupa ülkesinde şüpheli vakaların bildirilmesi zorunluluğu getirildi, okullar, yatılı okullar ve kışlalar gözlem altına alındı.

Ekim ayına gelindiğinde Avrupa'da birçok ülke bu önlemleri iyice sıkılaştırmış ve yenilerini eklemişti. İnanların toplu bulunduğu mekânlar kapatılıyor, toplantılar yasaklanıyordu. Birçok ülkede kiliselerdeki Pazar ayinleri ya yasaklandı ya da çok kısa sürelerle sınırlandırıldı. Taşıma araçları, dükkânlar ve çevresinde toplanan kalabalıklara müdahale edildi. Sokaklar ile atölyeler, tiyatro ve sinemalar, kiliseler gibi kamusal alanların dezenfekte edilmesine başlandı.

Sağlık yetkilileri ekonomik durumu daha kötü olanlara bedava sabun ve temiz su dağıtımına giriştiler, insan atıkları ve çöplerin temizlenmesi konusuna titizlik gösterildi, gıda ürünleri denetime tabi tutuldu, sokaklara tükürmek yasaklandı, suyun iyileştirici etkilerini anlatan bildiriler dağıtıldı.

En çok etkilenen yerlerde cenaze törenleri iptal edildi.

Bu önlemlerin ne kadarı hangi ölçüde etkili oldu tam olarak ölçmek zor ama bunlara bilhassa şüpheli vakaların tespit edilerek izlenmesinin önemli olduğu düşünülüyor. İki yıla yakın bir süreyle dünyanın dört bir yanında milyonlarca insanın ölümüne yol açan bi pandemi, yeni virüslerle karşı karşıya gelinen bugünün dünyasına birçok kıymetli ders bıraktı.

Sağlık eğitimi, izolasyon, hijyen, vakaların izlenmesi gibi stratejilerin grip türlerinin yayılmasını engelleme konusundaki etkileri hep bu dersler arasında. İspanyol gribinin dalgalar halinde iki yıl devam edebilmesi ise bu önlemlerin zamanından önce gevşetilmesinin ağır maliyetini gösteriyor.

(BBC)

Yorumlar (0)
banner19
24°
az bulutlu
Günün Anketi Tümü
Bergama İl Olmalı mı?
Bergama İl Olmalı mı?
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 26 53
2. Başakşehir 26 53
3. Galatasaray 26 50
4. Sivasspor 26 49
5. Beşiktaş 26 44
6. Alanyaspor 26 43
7. Fenerbahçe 26 40
8. Göztepe 26 37
9. Gaziantep FK 26 32
10. Denizlispor 26 31
11. Antalyaspor 26 30
12. Gençlerbirliği 26 28
13. Kasımpaşa 26 26
14. Konyaspor 26 26
15. Malatyaspor 26 25
16. Çaykur Rizespor 26 25
17. Ankaragücü 26 23
18. Kayserispor 26 22
Takımlar O P
1. Hatayspor 28 53
2. Erzurum BB 28 47
3. Bursaspor 28 46
4. Adana Demirspor 28 45
5. Akhisar Bld.Spor 28 45
6. Fatih Karagümrük 28 43
7. Altay 28 43
8. Ümraniye 28 40
9. Giresunspor 27 38
10. Keçiörengücü 28 35
11. Balıkesirspor 28 35
12. Menemen Belediyespor 28 35
13. İstanbulspor 27 33
14. Altınordu 28 31
15. Boluspor 28 25
16. Osmanlıspor 28 24
17. Adanaspor 28 20
18. Eskişehirspor 28 17
Takımlar O P
1. Liverpool 29 82
2. Man City 28 57
3. Leicester City 29 53
4. Chelsea 29 48
5. M. United 29 45
6. Wolverhampton 29 43
7. Sheffield United 28 43
8. Tottenham 29 41
9. Arsenal 28 40
10. Burnley 29 39
11. Crystal Palace 29 39
12. Everton 29 37
13. Newcastle 29 35
14. Southampton 29 34
15. Brighton 29 29
16. West Ham 29 27
17. Watford 29 27
18. Bournemouth 29 27
19. Aston Villa 28 25
20. Norwich City 29 21
Takımlar O P
1. Barcelona 27 58
2. Real Madrid 27 56
3. Sevilla 27 47
4. Real Sociedad 27 46
5. Getafe 27 46
6. Atletico Madrid 27 45
7. Valencia 27 42
8. Villarreal 27 38
9. Granada 27 38
10. Athletic Bilbao 27 37
11. Osasuna 27 34
12. Real Betis 27 33
13. Levante 27 33
14. Deportivo Alaves 27 32
15. Real Valladolid 27 29
16. Eibar 27 27
17. Celta de Vigo 27 26
18. Mallorca 27 25
19. Leganés 27 23
20. Espanyol 27 20