Şerafeddin Sabuncuoğlu ve Cerrahiyetü’l Haniyye (1465)

- Kültür ve Bilim Dili Türkçe’nin Yazılı Temelleri III -

Giriş ve Amaç

Tüm dillerin kültür, iletişim, düşün, tıp ve bilim dili olarak gelişmesi, uygarlık süreçlerinin, çok yönlü ve bir arada etkileşimiyle zaman içinde oluşmuştur.

Tarih içinde, yazılı yapıtların ortaya çıkması, dillerin gelişiminde ve saygınlık kazanılmasında çok önemli bir aşama olup, değer yaratılmasının yolunu açmıştır.

Yazılı yapıtlar ile birlikte, dillerin söz varlığı ve özellikleri; “kural” kazanmaya başlamıştır.

Antik çağlardan günümüze, yazılı kaynaklara bakarsak, güncel olarak yazın, düşün, bilim ve tıp alanlarında, belirli dillerin daha yaygın olarak kullanıldığı görülmektedir.

1901-2025 döneminde, “Yazın” alanında Nobel Ödülü alan 122 yazarın dil dağılımı şöyledir:

İngilizce (29), Fransızca (16), Almanca (14), İspanyolca (11), İsveççe (7), İtalyanca, Rusça (6), Polonyaca (Leçe) (5), Norveççe (4), Danca (3), Çince, Yunanca, Macarca, Japonca (2)’dır.

Arapça, Bengalce, Çekçe, Fince, Hırvatça, İbranice, İzlandaca, Portekizce, Sırpça, Türkçe, Yidişçe dillerinde yazılmış birer (1) yapıt bulunmaktadır.

2. Dünya Savaşı sonrası, toplumsal etkileşimin artması, dijital teknolojideki gelişmeler sonucu; tıp, teknoloji ve bilim dallarında Nobel Ödülü alan bilim insanlarının yayınlarda, İngilizce baskın dildir.

Çünkü bu alanlardaki bilimsel kaynaklar, araştırmalar, dergiler, yayınlar çoğunlukla İngilizcedir.

Tıp alanında Nobel Ödülü alan bilim insanlarının %80’ninin yayınları İngilizce’dir.

Bilimcilerin, yazarların, sanatçıların, düşünürlerin; yetiştiği kurum ve ortamlarda İngilizce baskındır.

Bu nedenle, eğitim kurumları, üniversiteler, araştırma kurumları, laboratuvarlarda; yeni teknolojilere ayrılan bütçeler ve “liyakata” dayalı görevlendirme yapılması, belirleyicidir.

Dünya uygarlığına katkı yapan çoğu bilim insanı ve aydının, bu kurumlarında çalışarak, daha üretken oldukları ve İngilizce yazdıkları görülmektedir.

“Beyin göçü” denilen olayın, geri kalmış ve gelişmekte olan ülkelerdeki lider, girişimci, “entelektüel” (aydın) bilim insanlarının ileri ülkelere giderek, gelişim göstermeleri, bilinen bir gerçektir.

Türkçe’nin tıp alanındaki gelişimine bakarsak; eski çağlardan günümüze ulaşabilen, birçok yazılı kaynak, yazma ve yapıt görülmekle birlikte, şu soruyu da sormak gerekir:

Kültür, bilim ve tıp alanında, günümüze dek ulaşabilen ve Türkçe’nin yazılı temellerini oluşturan, yazıtlar, yazmalar, diğer yazılı kaynaklar, Türkçe’nin uygarlığa katkısı açısından ne ölçüde yeterlidir?

“Türkçe’nin Yazılı Temellerini” oluşturan başlıca tarihsel yapıtlara bilimsel yeterlik açısından bakarsak;

Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hacip, 1070), Divanu Lugati’t Türk (Kaşgarlı Mahmud, 1074), Muhakemetü'l Lügateyn (Ali Şir Nevai, 1499) gibi yazmalar kültürel alanda, Cerrahiyetü'l Haniyye (Amasyalı Şerafeddin Sabuncuoğlu, 1465) Tıp alanında dikkat çekicidir.

Tıp alanında, Türkçe yazılı kaynakların ortaya çıkmasında, başlıca üç aşama görülmektedir:

Cerrahiyetü'l Haniyye (Amasya, 1465)

Fatih Sultan Mehmet döneminde Amasya’da yaşayan Cerrah Şerafeddin Sabuncuoğlu (1385-1468) (Fotoğraf 1)’nun 1465 yılında, dönemin Anadolu Türkçesi ile yazmış olduğu çok değerli bir yapıttır.  

Tıp Eğitiminin Türkçeleşmesi (1866) ve Lügat-ı Tıbbiye (1873)

Kırımlı Aziz İdris (1840-1878) (Fotoğraf 2)’in öncülüğünde; Tıp eğitiminin Türkçeleşmesi (1866) amacıyla; Osmanlı Sivil Tıp Okulu açılışı (1865) ile Lügat-ı Tıbbiye (1873;648) (Dictionnaire de Medecine, PH Nysten) ve diğer tıp konuları ile ilgili Türkçe çeviri yapıtlar hazırlamıştır.

Türk Dil Kurumu (12 Temmuz 1932) ve Üniversite Reformu (31 Mayıs 1933)

Atatürk (Fotoğraf 3) ve Cumhuriyet Reformları ile dilde, yazıda, düşünde, tıp ve her alanda eğitimde yenileşmeye gidilmiştir.

Türk Dil Kurumu kurulmuş (12 Temmuz 1932) ve Üniversite Reformu (31 Mayıs 1933) yapılmıştır.

İstanbul Darülfünunu İstanbul Üniversitesi adını almış (1 Ağustos 1933), Tıp Fakültesi de burada yer almış, Cumhuriyet’in Anadolu’daki ilk Tıbbiyesi, Ankara Tıp Fakültesi, kurulmuştur (7 Temmuz 1945).

Bugün, Türkiye’de 118 Üniversiteye bağlı, çoğu Türkçe eğitim yapan 128 Tıp Fakültesi vardır (2024).

Kasıoğlu İshakoğlu S. 1933 Üniversite Reformu Hakkında Bir Bibliyografya Denemesi. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi 2004;2(4):471-491.

Fotoğraf 1. Şerafeddin Sabuncuoğlu (1385-1468), Cerrahiyetü'l Haniyye (1465).

Fotoğraf 2. Kırımlı Aziz İdris (1840-1878), Tıp eğitiminin Türkçeleşmesi (1866), Lügat-ı Tıbbiye (1873).

Fotoğraf 3. M. Kemal Atatürk (1881-1938), Türk Dil Kurumu (12 Temmuz 1932), Üniversite Reformu (1933).

Cumhuriyet’in 2. yüzyılına girdiğimiz günümüzde, geçen yüz yılda Tıp alanında, büyük emeklerle üretilen Türkçe yazılı bilimsel kaynaklar büyük önem taşımakla birlikte, bu çabaların ve çalışmaların Türkçenin geçerli olduğu topluluklara ve çağdaş dünya uygarlığına katkıları, ayrıca incelenmelidir.

Örneğin, Dünya Sağlık Örgütü ve UNESCO’nun tıp ve sağlık alanındaki, çağdaş bilimsel yenilikleri içeren yayınlarının Türkçeleştirilmesi, güncel olarak “Ortak Bilim ve Tıp Dili Türkçe” ve iletişimde aşama yapılmasını, bilginin yayılmasını, eğitim ve halk sağlığı alanında da ilerlemeyi sağlar.

Makalenin amacı:

Tarihsel süreç içerisinde, “Türkçe Tıbbın Yazılı Temelleri” açısından önemli yeri olan, Hekim ve Cerrah Amasyalı Şerafeddin Sabuncuoğlu’nun, 560 yıl önce yazmış olduğu Cerrahiyetü'l Haniyye adlı yapıtı inceleyerek, önem ve değerini belirlemek, topluma ve genç kuşaklara tanıtmaktır.

Cerrah Hekim Amasyalı Şerafeddin Sabuncuoğlu Kimdir? Kısa Yaşam Öyküsü

Amasyalı Şerafeddin Sabuncuoğlu, Amasya’da hekimler, bilginler yetiştiren bir ailenin üyesidir.

Amasyalı Şerafeddin Sabuncuoğlu (1385-1468, Amasya), dönemin ünlü hekimleri, Ali Çelebi’nin oğlu, Hacı İlyas Çelebi’nin de torunudur.

Şerafeddin Sabuncuoğlu’nun oğlu da Hekim İbrahim Sabuncuoğlu’dur.

Ertunç (Önkol) Ç, Mazı (Depeler) L. “Sabuncuoğlu Şerafeddin’in Paris Bibliotheque Nationale’de Bulunan Cerrahiyyetü’l-Haniyye İsimli Eserinin Minyatür Özellikleri”. İst, 2020;18(36):305-323.

Güncel olarak, Amasya’da Hacı İlyas Mahallesi bulunmaktadır.

Tıp eğitimine, erken yaşta başlamış, Amasya Darüşşifası'nda “Nahcuvanlı” Burhanettin Ahmet'in öğrencisi olmuştur.

Çok genç yaşta (17 yaşında) hekim olmuş, hekimlik, cerrahlık ve deneysel araştırmalar yapmıştır.

Amasya Darüşşifası'nda 14 yıl Hekimlik, Cerrahlık ve Başhekimlik yapmış, pek çok öğrenci yetiştirmiş, bir süre Candaroğlu İsfendiyar Bey (1385-1440) zamanında, Kastamonu'da çalışmıştır.

Şerafeddin Sabuncuoğlu, ilk yapıtı olan Akrabazin (Çeviri) (Farmakope/Kodeks/İlaç kitabı) ,1444 yılında Amasya’da yazmıştır.

Şerafeddin Sabuncuoğlu, 1465’de Amasya’da yazdığı Cerrahiyyetü'l-Haniyye (Büyük ölçüde çeviri) yazmasını, Fatih Sultan Mehmed'e sunmak için İstanbul'a gitmiş ilgi görememiştir (Mücerrebname).

İstanbul’dan dönüş yolunda Bolu, Gerede ve Tosya'ya uğramıştır.

Son olarak, istek üzerine, Mücerrebname’yi 85 yaşında, 1468 yılında, Amasya’da yazmıştır.

“Şerafeddin Sabuncuoğlu” Adının Geçtiği Kaynaklar Alaim-i Cerrahin (Cerrahların Belirtileri) (İbrahim b. Abdullah, 1505)

Şerafeddin Sabuncuğlu adı, ilk kez Cerrah İbrahim b. Abdullah’ın yazdığı Alaim-i Cerrahin (Cerrahların Alemetleri/Belirtileri) adlı yazmada geçmektedir (1505).

Miratü’s-Sıḥḥa (Sağlığın Aynası) (İsfahanlı Gıyas b. Muhammed)

Öğrencisi, İsfahanlı Gıyas b. Muhammed’in yazdığı, Miratü’ṣ-Sıḥḥa (Sağlığın Aynası) adlı yazmada Şerafeddin Sabuncuoğlu adını anarak, örnek aldığını bildirmiştir.

Türkçe Yazılı Kaynaklar Açısından Önemi  Türkçenin Tıp Dili Olmasına Katkıları

Amasyalı Şerafeddin Sabuncuoğlu, Amasya’da yaşamış, döneminin Tıp alanındaki bilimsel değerdeki yazmalarını Arapça ya da Farsça yerine, günün Eski Anadolu Türkçesi ile yazmış ve çığır açmıştır.

Anadolu’da Türkçe’nin tıp dili olmasının yolunu açan ve kanıtlayan, çok önemli katkıda bulunmuştur.

Cerrahiyetü'l Haniyye, bu açılardan eşsiz bilimsel ve kültürel değer taşımaktadır.

Yazılışının 560. Yılı

Özellikle, günümüzden 560 yıl önce yazmış olduğu Cerrahiyetü'l Haniyye (Amasya, 1465), “Türkçe’nin bilim ve tıp dili“ olması, dönemin bilim, teknoloji, eğitim, kültürünü yansıtması ve minyatür sanat açılarından, günümüze dek etkileri süren, çok yönlü bir başyapıt niteliğindedir.

Bilimsel Yenlikler ve Katkıları Türkçe tıp tarihinde bir ilk olarak Şerafeddin Sabuncuoğlu; deney, gözlem ve deneyime dayalı bilgileri, halkın da anlayabileceği bir dille “Eski Anadolu Türkçesi” ile yazmıştır. Cerrahi girişimleri, hekim ve hastayı, renkli minyatürlerle, doğrudan kendi çizmiştir. Kendi “Otoportresini” yapmıştır (Fotoğraf 1). Tiryaklar (Panzehir) üretmiştir (Hayvan ve bitki ürünlerinden yapılan pomatlar/merhemler). Üzerinde çalıştığı ve ilaç ürettiği konular şunlardır:

Psikiyatri, Nöroloji, Gastroenteroloji, Nefroloji, Dermatoloji, Göğüs, Toksikoloji, Göz, Üroloji, Ortopedi, Çocuk Cerrahisi, KBB, Jinekoloji, Periodontoloji, Nöroşirurji.

Yazmalar ve Cerrahiyetü’l-Haniyye, 1465

Amasyalı Şerafeddin Sabuncuoğlu’nun 3 Yazması bulunmaktadır.

Bunların en önemlisi Cerrahiyetü’l Haniyye’dir, diğerleri Akrabazin ve Mücerrebname’dir.

Cerrahiyetü’l-Haniyye, 1465

Cerrahiyetü’l-Haniyye (Fotoğraf 4), Şerafeddin Sabuncuoğlu (Fotoğraf 5)’nun en önemli yapıtı olup, 83 yaşında yazmıştır ve bu yıl yazılışının 560. yılıdır.

Renkli minyatürler içeren cerrahi bir “yazma” ortaya koymuştur.

 Ayrıca, kendi bireysel deneyim, gözlem ve düşüncelerini katmıştır.

Endülüslü Hekim Zehravi (Abulcasis)’nin (936-1013) (Fotoğraf 6) at-Tasrif adlı Arapça ansiklopedik yapıtının, cerrahi ile ilgili son bölümünden büyük oranda çeviri yapılarak, kimi katkı yaparak ve minyatürler çizerek hazırlanmıştır.

 Zehravi. Kitâbü’t-Tasrif. Paris Bibliotheque National Suppl. Arabe No: 2953.

Zehravi. Kitâbü’t-Tasrif. Ayasofya Kütüphanesi. No:1990.

Fotoğraf 4. Cerrahiyetü'l-Haniyye, 1465 yılında, Şerafeddin Sabuncuoğlu tarafından, Amasya’da yazılmıştır.

Uzel İ. Cerrahiyet’ül Haniyye I-II, 1st ed. Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1. Basım, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi 1992.

Fotoğraf 5. Şerafeddin Sabuncuoğlu, Cerrahiyetü’l Haniyye’yi yazmıştır (1465).

Fotoğraf 6. Zehravi (Abulcasis) (930-1013, Kordoba, Endülüs). At-Tasrif adlı Tıp Ansiklopedisi 13 Cilt) yazmıştır.

Cerrahiyetül-Haniyye’nin İçerdiğ Konular

– Cerrahi teknikler,

– Kırık-çıkık sağaltımı, Ortopedi,

– Tümör Cerrahisi,

– Sünnet, Üroloji,

– Hacamat,

Yanık sağaltımı, vb.

Cerrahiyetü’l-Haniyye, Türkçe yazılı bilim ve tıp tarihinin eşsiz temel kaynaklarından birisidir. 

Cerrahiyetü’l-Haniyye’nin yazım dilinin “eski Anadolu Türkçe” olması gibi, bir diğer önemli yönü de cerrahi girişim uygulanması, dağlama, cerrahi gereçler ve hekim-hasta durumunu gösteren minyatürlerdir.

Cerrahiyetü’l-Haniyye Nasıl Bulunmuştur?

Ali Canip Yöntem (Fotoğraf 7), 1927’de, Hayat Mecmuası’nda yazdığı makale ile bilim dünyasına tanıtmıştır.

“Cerrahiyetü’l-Haniye: Tababet Tarihimiz Nokta-i Nazarından Mühim Bir Eser”, Hayat Mecmuası 1927; 42: 303.

1931 yılından başlayarak, Prof. Dr. A. Süheyl Ünver (Fotoğraf 8), Cerrahiyetü’l-Haniyye (Şerafeddin Sabuncuoğlu)’nin öneminin bilim dünyasınca tanınması için bilimsel makaleler ve kitap yazmıştır.

Fotoğraf 7. Ali Canip Yöntem (1887-1967). F otoğraf 8. Ord. Prof. Dr. A. Süheyl Ünver (1898-1986).

Cerrahiyetü’l-Haniyye’nin Bilinen 3 Örnek Yazması ve Minyatürlerin Karşılaştırılması.

Paris Yazması

Şerafeddin Sabuncuoğlu. Cerrahiyetü’l Hâniyye. Paris Bibliotheque National Suppl.Turc. No: 693.

Fatih Sultan Mehmed’e 1468’de sunulmuş, II. Bayezid’in damgasını taşır. En iyi yazmadır. Daha sonra, bu yazma, Yasincizade İlmî Efendi (Tanzimat Meclisi Üyesi)‘ye ulaşmıştır. Fransız Hekim Mösyö Bergeron’a, 23 Kasım 1860’da, Yasincizade İlmî Efendi imzalamıştır. 1871 yılında Bibliothèque Nationale (Paris)’e ulaşmıştır.

Şerafeddin Sabuncuoğlu’nun doğrudan kendi el yazısı ile yazılmış ve renkli minyatürler bulunan Cerrahiyetü’l-Haniyye’nin Paris Yazması 57 bölüm içermektedir.

Cerrahi girişim ve dağlama minyatürleri ile 168 cerrahi girişim ve dağlama gerecinin renkli minyatürleri bulunmaktadır (Fotoğraf 9,10).

 

Fotoğraf 9,10. Minyatür ve cerrahi gereçler. Sabuncuoğlu Ş. Cerrahiyetü’l Hâniyye. Paris Bibliotheque National Suppl.Turc. No: 693.

https://www.tarihikadim.com/sabuncuoglu-serafeddin-ve-cerrahiyetul-haniyye/(Habibe Çalışkan)

İstanbul Millet Kütüphanesi yazması (No: 79/353)

İstanbul Millet Kütüphanesi, Ali Emiri Kitapları içinde, Müze kısmı No. 79 da kayıtlı ve 353 sayfadır.

İlk iki örnek de Sabuncuoğlu tarafından yazılmıştır.

Sabuncuoğlu Ş. Cerrahiyyetü’l Hâniyye İstanbul Millet Kütüphanesi, Ali Emiri Kitaplığı, Müze kısmı,No:79,353 s.

Fotoğraf 11. Minyatür örneği. Sabuncuoğlu Ş. Cerrahiyetü’l Hâniyye. Millet Kitaplığı. No:79/353.

https://www.tarihikadim.com/sabuncuoglu-serafeddin-ve-cerrahiyetul-haniyye/ (Habibe Çalışkan)

 İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Deontoloji AD Kütüphanesi “Prof. Dr. Besim Ömer Akalın Kütüphanesi” yazması (No:35) (TY, No: 263).

Bu yazma eksik olmasına karşın, sanat değeri yüksek minyatürler içermektedir (Fotoğraf 12-17).

(Fotoğraf 12-17). Minyatürler, çeşitli dağlama yöntemlerini gösteriyor. Sabuncuoğlu Ş. Cerrahiyetü’l Haniyye. İÜTF Deontoloji Anablim Dalı Prof. Dr. Besim Ömer Akalın Kütüphanesi. No: 63.

Konak, R. ve Ateşgöz, A. Resimli İlhaniyye Cerrahiyye-i nüshalarının Osmanlı resim sanatı açısından incelenmesi. Journal of Humanities and Tourism Research, 2021;11 (2): 359-378.

https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1884693

Akrabazin (Çeviri) (İlaç kitabı/Farmakope/Kodeks), 1444

Akrabazin, “Ẕaḫire-i Ḫarizmşahi” adlı yapıtın, ilaçlar bölümünün Türkçe çevirisidir.

İsmial B. Hasan el-Cürcani’nin Farsça yazılmış “Ẕaḫire-i Ḫarizmşahi/ Harizimşah Hazinesi“ adlı yazmasındaki “Akrabazin” bölümünü, Şerafeddin Sabuncuoğlu 1444 yılında, Türkçeye çevirmiştir.

Akrabazin, "İlaç kitabı/farmakope/Kodeks" olup, ilaç hazırlanması konusunu içeren “kitapçıktır”.

Sabuncuoğlu Ş. Akrabazin. Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesi, No: 3536, Kılıç Ali Paşa Bölümü, No:761/1.

 “Codex Cumanicus” , 1291

Şunu da belirtmek gerekir ki; Türkçe yazılmış, ilaçlarla ilgili ilk Türkçe “Kodeks” Venedikli ve Cenevizli tüccarların, Latince abece ile 1291 yılında Kırım’da ”İtalyanca, Farsça, Kıpçak Türkçesi” ile yazılmış olan, İtalyan “Codex Cumanicus” olduğu bilinmektedir.

Aynı yıllarda bölgedeki Alman misyonerler (Hıristiyan) de bir “Codex Cumanicus” daha yazmıştır.

Mücerrebname (Deneysel Sağaltım Yöntemleri Kitabı), 1468

Sabuncuoğlu Ş. Mücerrebname. Ayasofya Kütüphanesi, No:3720.

Sabuncuoğlu Ş. Mücerrebname. Süleymaniye Kütüphanesi. Fatih Kitaplığı. No3619 V.1b

Şerafeddin Sabuncuoğlu, Mücerrebname adlı yapıtını, 1468 yılında, Amasya'daki hekimlerin isteğini kırmayarak yazmıştır (Önsözünde belirttiğine göre).

Mücerrebname, yazıldığı dönemde, Şerafeddin Sabuncuoğlu’nun en tanınmış yapıtı olmuştur.

Mücerrebname, olgu sunumu yöntemiyle yazılmıştır;

a) Hayvanlar (Horozlar), b) İnsanlar, c) Kendinde denediği ilaçların (panzehir) kullanılışı açıklanmıştır.

Arı FF. Bilim dili olarak Türkçe: Mücerrebname’deki Türkçe tıp terimleri. Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 2025;10(19):123-140.

Sonuç

Amasyalı Şerafeddin Sabuncuoğlu, günümüzden 560 yıl önce, 1465 yılında, Arapça ve Farsça etkisinin sürdüğü bir dönemde, tıp dilinin Türkçeleşmesi ve toplumun bilgilenmesi çin, adım atmıştır

Amasya’da Endülüs’lü Zehravi (Abulcasis)’den büyük ölçüde çevirerek, kimi katkı yaparak yazmış olduğu, renkli minyatürlerle ve çizimlerle desteklediği Cerrahiyetü’l Haniyye; tıp alanında Türkçe’nin gelişmesine önemli etki yapmış, aşama sağlamış, geleceği belirlemiş temel yapıtlardan birisidir.

Bu nedenlerle, Amasyalı Üniversitesi’nin adı Şerafeddin Sabuncuoğlu Üniversitesi olmalıdır.

Cerrahiyetü’l Haniyye’nin başlıca özellikleri şunlardır:

 Türkçe Tıp Dilinin en önemli yazılı temellerinden birisidir,  Türkçe Tıp Terminolojisinin gelişmesine katkı yapmıştır,  Türkçe Tıp ve Cerrahi terimlerine öncülük etmiştir,  Halk dilinde geçen, hastalık ve sağlık ile ilgili sözcük ve terimleri bilimsel dile taşımıştır,  Tıp kavramlarına, Türkçe yeni terimler üretmiştir,  Türkçe bilim dili geleneğinin güçlenmesine katkı yapmıştır,  Türkçe’nin üzerinde çalışılırsa, Arapça ve Farsça ile yarışabileceğini göstermiştir,  Yeni Türkçe tıp yazmalarının yazılmasına örnek olmuştur, Minyatür sanatı açısından eşsiz değerdedir, Şerafeddin Sabuncuoğlu’nun hekimlik, cerrahlık yanı sıra sanatçı kişiliğini göstermektedir,  Tıp ve bilim dilinin Türkçeleşmesi ve bilim tarihi açısından önemi, özgün olmasıdır.

Genel Kaynaklar

Sabuncuoğlu Şerafeddin. Cerrahiyyetü’l Haniyye. Fransa: Paris Bibliothéque Nationale. Suppl., Turcs, 1932,1933;693. Blochet E. Türkçe Yazma Eserler Kataloğu. 2. Cilt. Fransız Ulusal Kütüphanesi, Yazmalar Böl, Paris, 1. C, 1932;402 +VIII, 2.C, 1933;314. Ünver SA. Beş asırlık tıbbi bir kitabımız. Cerrahname. İstanbul: İstanbul Belediyesi İstatistik ve Neşriyat Müdürlüğü; 1931. Ünver SA. Cerrahiye-i İlhaniye. Belediye Mecmuası. İstanbul, 1931, N0:79. Ünver SA. “Kitabül Cerrahiye-i İlhaniye”. Darülfünun Tıp Fakültesi Mecmuası 1932;14(9-12):-. Ünver AS. Şerefaddin Sabuncuoğlu: Cerrahiyei İlhaniye (Cerrahnâme) (Paris): 870/1865. İstanbul: Kenan Basımevi,1939. Şehsuvaroğlu, Bedii, Ayşegül E. Demirhan, Gönül Ç. Güreşsever, Türk Tıp Tarihi, Bursa 1984;53 Bayat, Ali Haydar, “Amasyalı Sabuncuoğlu Şerafeddin Bibliyografyası,” Tıp Tarihi Araştırm, 1988;2: 92-101. Uzel İ. Cerrahiyet’ül Haniyye I-II, 1st ed. Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1. Basım, Ankara: Türk Tarih Kur, 1992. Uzel, İlter, Amasyalı Hekim ve Cerrah Sabuncuoğlu Şerafeddin, T.C. Amasya Valiliği Yay., Ankara 2004,12. Ertunç (Önkol) Ç, Mazı (Depeler) L. “Sabuncuoğlu Şerafeddin’in Paris Bibliotheque Nationale’de Bulunan Cerrahiyyetü’l-Haniyye İsimli Eserinin Minyatür Özellikleri”. İst, 2020;18(36):305-323. Konak, R. ve Ateşgöz, A. Resimli İlhaniyye Cerrahiyye-i nüshalarının Osmanlı resim sanatı açısından incelenmesi. Journal of Humanities and Tourism Research, 2021;11 (2): 359-378. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1884693 Canda MŞ. Tıp Alanında, Türkçenin Yazılı Kaynakları. Ajans Bakırçay. 11.10.2022. Canda MŞ. Amasyalı Şerafaddin Sabuncuoğlu’nun ve Cerrahiyetü'l-Haniyye'nin (1468) Tıp Alanında, Türkçenin Yazılı Kaynakları Açısından Önemi. Ajans Bakrçay 18 Ekim 2022. Canda MŞ. Cumhuriyetin 100. Yılında, Çağdaş Tıp Eğitiminin gelişmesi ve Türkçe yazılı kaynakların önemi. Ajans Bakırçay 27 Aralık 2022. Canda MŞ. Cumhuriyet’in 102. Yılında, Türkçe’nin Gelişimi ve Dil Bayramı’nın Önemi ve Çalışmalarım. Ajans Bakırçay 02 Ekim 2025. Arı FF. Bilim dili olarak Türkçe: Mücerrebname’deki Türkçe tıp terimleri. Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 2025;10(19):123-140.