Hatay’da, 6 Şubat 2023 depremleri ve 20 Şubat 2023 depremi sonrası yapılacak işlere şu açılardan bakılabilir:
1. AFAD Kahramanmaraş Depremi Raporu (02.06.2023)
AFAD Kahramanmaraş Depremi Raporuna (02.06.2023) göre, bölgede yaşanan depremin başlıca bilgileri şöyledir:
- “6 Şubat 2023 Pazarcık-Elbistan / Kahramanmaraş ‘Mw: 7.7 ve Mw: 7.6’ depremleri nedeniyle;
Kahramanmaraş, Hatay, Gaziantep, Malatya, Diyarbakır, Kilis, Şanlıurfa, Adıyaman, Osmaniye, Adana, Elazığ’da olağanüstü hal,
Sonra Bingöl, Kayseri, Mardin, Tunceli, Niğde, Batman afet bölgesi ilan edilmiştir.”
- 20 Şubat 2023 günü de, Yayladağı ‘Mw: 6.4’ depremi meydana gelmiştir.”
Toplam; “50.783 kişi yaşamını yitirmiş, 115.353 kişi yaralanmış 37.984 yapı yıkılmış.”
Bu sayılar; 1939 Erzincan ‘Mw: 7.9’, 1999 Kocaeli Depreminden ‘Mw: 7.6’ yüksektir.
6 Şubat ve 20 Şubat 2023 depremlerinin genel bilgileri şöyledir (Tablo I):
Tablo I. 6 Şubat ve 20 Şubat 2023 ve depremlerinin genel bilgileri.
|
1. Deprem |
06.02.2023 04:17:34 (TSİ), Pazarcık (Kahramanmaraş) Depremi Mw: 7.7 Enlem: 37.288 Boylam: 37.043 Derinlik: 8.60 km |
|
2. Deprem |
06.02.2023 13:24:47 (TSİ), Elbistan (Kahramanmaraş) Depremi Mw: 7.6 Enlem: 38.089 Boylam: 37.239 Derinlik: 7 km |
|
3. Deprem |
20.02.2023 20:04:27 (TSİ), Yayladağı (Hatay) Depremi Mw: 6.4 Enlem: 36.037 Boylam: 36.021 Derinlik: 21.73 km |
AFAD, 06 Şubat 2023 Pazarcık-Elbistan (Kahramanmaraş) Mw: 7.7 – Mw: 7.6 Depremleri Raporu. 02.06.2023;140.
https://deprem.afad.gov.tr/assets/pdf/Kahramanmara%C5%9F%20Depremi%20%20Raporu_02.06.2023.pdf
--------------------
AFAD Kahramanmaraş Depremi Raporuna (02.06.2023) göre, incelemelerde “yapısal açıdan” ağır yıkım görülen yerlerde, şu bulgular dikkati çekmiştir:
– Yönetmelik ve kurallara uyulmaması,
– Hazır beton kullanılmaması, betonun kalıba tam olarak yerleşmemesi,
– Zemindeki ticarethanelerde, gerekli önlemlerin alınmaması,
– Donatı cinsinin seçimi (düz donatı) ve işçilik kusurları,
– Akredite edilmemiş usta, kalfa, işçilerin yarattığı sorunlar.
Burada, mühendislik hizmetleri, teknik işler, zemin etüdü, zemin sıvılaşması, yapı denetim işleri, yapı ve imar işlerindeki yerel yönetimlerle ilgili uygulamalara, diğer önemli konulara, örneğin “ranta” konu olan iş ve işlemlere, toplumsal kümelerin bu konudaki “ortaklaşma” davranış göstermelerine de değinilmesi gereklidir.
--------------------
6 Şubat ve 20 Şubat 2023 günlerindeki Deprem bölgesindeki illerde ve Hatay’da özellikle Antakya, Defne, Samandağ, Yayladağı, İskenderun, Kırıkhan’da büyük yıkımlar olmuştur.
– Çok sayıda can yitirilmiş, yakınlarımızı da yitirdik.
– Sağ çıkanların da kimisi sakat, engelli kalmış, acılar, dramlar yaşanmış, yaşanıyor.
– Bu tür depremlerde “travmaya” bağlı görülen; ezilme (crush sendromu), yaralanma, incinme, kırık, kopma, sinir ve kas kesileri, organ yitimleri, vb. sakatlıkların çoğu yaşam boyu sürer.
Uygulanan yöntemleri, değişik açılardan “kesin olarak” ve “bilimsel” yöntemlerle sorgulamalıyız.
Yerel toplumsal kültürün, içinde yaşanılan coşkun doğanın etkisine kapılan değişik renkteki birçok insan, “ranta” açık işlemlerde, kolayca “uzlaşabildiği” için, “tek ses” oluşmaktadır.
Böyle olunca, olası deprem, depreme dayanıklı yapılaşma ve kentleşme, yapı denetimi gibi asıl ana konular giderek önemini yitirmekte, gerçekler görmezlikten gelinmekte, gölgede kalmakta ya da unutulmaktadır.
2. “Toplumsal Körlük” ve Yitirilen Değerler
Bir toplumun, çeşitli etkilerle, “gerçekleri görme yetisini” yitirmesidir.
“Etik değerlerin yitirilmesi, insanların ve toplumun değişime uğraması görülür.”
Örneğin, Antakya bölgesinde; deprem öncesi olan “toplumsal körlük” üzerinde çok yönlü düşünmeliyiz:
Geçmişte, Amik Gölü (1975) kurutulurken, Roma Köprüsü (Diocletianus) (1972) yıkılırken de toplum bu durumu yaşamış, yeterli tepki gösterememiştir. Toplumun tarih, kültür, doğa bilinci açısından daha donanımlı olması için çaba göstermeliyiz.
Fotoğraf 1. Kuşların göç yoları üzerindeki. Amik Gölü, 1975 yılında kurutulmuştur.
https://www.asigazetesi.com/doganin-intikami-bir-golun-kurutulmasi-ve-rantin-agir-bedeli
Fotoğraf 2. Antakya Roma Taş Köprüsü (Diocletianus İS 281 yılında yaptırmıştır). Köprünün yaklaşık 1700 yıl sonra, insan eli ile yıkılmıştır (1972).
Fotoğraf 3. Antakya Roma Taş Köprüsü (Diocletianus İS 281 yılında yaptırmıştır). Köprü yapılışından yaklaşık 1700 yıl sonra yıkılmıştır (1972). Amik Gölü’nün kurutulması (1975) ile yükselecek olan Ası Irmağı su debisi ve taşkınların önlenmesi nedeniyle yıkılmıştır.
https://fotofilm.com.tr/roma-koprusu-yeniden-yapilmali/
Fotoğraf 4. Antakya Roma Taş Köprüsü (Diocletianus Köprüsü)’nün yıkılışı (1972).
https://www.hatayarkeolojisi.com/2025/10/hatay-antakya-roma-koprusu-antioch.html
Antik çağdan günümüze, inanç ve kültürlerde “kutsal” olarak bilinen “Habib-i Neccar” Dağı’nın, batısı ve doğusunda taş ocakları işletilmesi de böyledir.
Bu taş ocaklarından çıkarılan malzemenin (molozların), Amik Gölü’nün “aynasına” dökülerek Hatay Havaalanı yapılması da.
Bu örnekler, okuma, yazma, refah oranı yüksek bir toplumda, yeterli “kültürel”, “entellektüel”, “etik” gelişmenin de gerekli olduğunu göstermektedir.
Sorumluluk, empati, insan hakları, doğanın, tarihin, antik değerlerin korunması, teknoloji ve uygarlık yolunda ilerleme sağlamak için eğitimin kültürel boyutu da dikkate alınmalıdır.
“Bilgi, kültür ile değerlenir”,
“Kültürsüz bilgi ranta kurban gider.”-
Fotoğraf 5. Habib-i Neccar Dağı doğu yönündeki Taş ocağı, doğal ve antik dokuyu etkiliyor. https://www.iskenderungazetesi.com/hatayin-tas-ocaklari-meclis-gundeminde/
Fotoğraf 6. Habib-i Neccar Dağı batı yönündeki Taş ocağı, doğal dokuyu etkiliyor.
https://antakyagazetesi.com/tas-ocaklari-faaliyetleri-o-koylerde-durduruldu/
3. Hatay’da, Büyük Yıkım Yapan Son Depremler (6 Şubat ve 20 Şubat 2023)
Fotoğraf 7. Hatay'daki büyük yıkım havadan görüntülendi. 11 ilde büyük yıkıma neden olan deprem sonrası, Hatay'da yaşanan yıkım havadan görüntülendi. 10.02.2023.
https://www.nnchaber.com/hatay-daki-buyuk-yikim-havadan-goruntulendi
6 Şubat ve 20 Şubat 2023 depremleri;
– Hatay’da çok sayıda canın yitirilmesine yol açmasına,
– “Yakıcı”, “yıkıcı”, büyük acılar yaşanmasına karşın,
– Yıkılan, “yeni, büyük, görkemli” yapıların,
– İş ve işlemlerinin tüm aşamalarında,
– “Toplumun tüm renkleri“ nasıl “uzlaşabiliyor”, “ortaklaşabiliyor” ?
Deprem sorunu, bilim ve kültür yoluyla çözülebilir.
Türkiye, Cumhuriyet yönetiminin, yeni yüzyılına ayak bastığı günümüzde;
– Halkın, politikacıların, karar vericilerin ve uygulayıcıların eğitim ve kültür düzeyi,
– “Depreme dayanıklı yapı ve kentler” konusunda duyarlı,
– “Herkes için geçerli, değişmez kurallar” içeren,
– “Çok sesli”, “yeni bir sistem” oluşturmalıyız.
Bunun için Japonya örnek alınabilir.
Japonlar’ın “Toplam Kalite Yönetimi” var.
Bunun anlamı;
– Bütüncül ve sürekli ilerleme,
– Daha iyisini yapma,
– Liyakata önem verme,
– Bilgiyi paylaşma,
– Saydamlık,
– Toplumu yükseltme, yüceltme gayreti ve düşüncesidir.
Bu düşünce, Anadolu’da tüten her ocağın mayasında vardır.
Bilim insanları, deprem bölgelerindeki, eğitimi, toplumsal yapıyı, kültürü incelemelidir.
“Siyaset”, “bilimsel düşünmek” ve “düzgünlük” gerektirir.
Yeterli eğitimli, aydın (entelektüel) bilim insanlarının (sosyoloji, psikoloji, felsefe, vb) görüşleri alınmalıdır.
İki Devlet Üniversitesi (Mustafa Kemal Üniv.) ve (İskenderun Teknik Üniv.) bulunan Hatay’da;
– “Deprem gerçeği”,
– Tüm toplumu etkilemiş olmalı,
– Uygulanan sistemi “sorgulamaya” yöneltmelidir.
Yöneticiler, bu konulara, önceden liderlik yapmanın yolunu bulmalıdır.
---------------
Türkiye’nin en varlıklı, en çok vergi ödeyen illerinden olan Hatay’da, deprem sonrası ortaya çıkan büyük yıkımın boyutları ve yarattığı etki, yıllar içindeki yönetimlerin deprem konusu ile yeterli ilgilenemediklerini, gerekli adımları atamadıklarını, gerekli toplumsal baskı ile karşılaşmadıklarını göstermektedir.
----------------
Alınması gerekli başlıca konular, özetle şöyledir:
Tüm fay zonları üzerindeki kentsel alanlar gibi Hatay ve Antakya’da da doğal olarak alınması gerekli önlemler vardır.
Bunların en önemlisi;
– Deprem öncesi yapı güvenliği,
– Deprem sonrası iletişim,
– Eşgüdüm ve hızla ortamdan uzaklaşma,
– Arama, kurtarma konularıdır.
Deprem sonrası olası akciğer toz hastalıkları ve asbestos gibi hastalıklara karşı önlem alınmasıdır. Bu hastalıklar uzun erimde büyük sorunlar doğurur.
4. Deprem Öncesi ve Depreme Hazırlık
– Yapı Güvenliği
Yapıların “performans analizi: Üniversiteler, Öğrenci Yurtları, Hastaneler, Okullar, Devlet yapıları öncelikle.
Riskli yapılar güçlendirilmeli.
Toplanma yerleri, acil çıkış kapıları belirlenmeli.
– Acil Çıkış ve Kurtarma Planı
Kent, Üniversite, Fakülte, Okul ve toplum kesimleri düzeyinde, “çıkış” ve “kurtarma” düzenlemeleri, ekiplerin kurulması ve uygulamaları yapılmalı.
– Erken Uyarı ve İletişim
İletişim araçları ile (SMS, İnternet, Siren, vb.),
Elektrik ve internet Kesintilerine önlem, jeneratörler, güneş enerjisi ile aydınlatma.
– Kurumlar ve Toplanma Alanları
Açık alanlar, çadır, su, jeneratör, vb
Arama, kurtarma birimleri,
Sosyal, Psikolojik destek birimleri.
– İlk Yardım Eğitimi,
– Evlerde yapılacak işler
Deprem çantası, dolapların duvara tutturulması, vb.
Su, doğal gaz, elektrik bağlantıları, vb.etkisizleştirilmesi.
5. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) önerileri
– Çök-Kapan-Tutun eğitimi
Fotoğraf 8. Çök-Kapan-Tutun eğitimi
https://yildirimbeyazitozelegitim.meb.k12.tr/icerikler/cokkapantutunetkinligiyapildi_11002836.html
Diz çök, Baş-Boyunu Koru,
Sağlam bir Masa altına gir,
Sarsıntı varsa çevreye tutun.
Asansör kullanma,
Pencereden uzak kal,
“Yıkık” yapıya girme.
Yolda; aracı durdur, içinde kal.
Artçı deprem; Çök-Kapan-Tutun.
– Yaralılara yardım et.
– Ağır yaralıları, yıkıntı yoksa yerinde tut.
Hijyen önlemleri
– Su kaynat, ellerin temizliği.
Psikolojik yardım
– Çocuklar, yaşlılar ile konuşmalı,
– Travmaya bağlı şok yaşayalar da destek ister.
DSÖ’nün, 6 Şubat depreminde Hatay’daki çalışmaları
– Özellikle sağlık alt yapısı ve hastanelerin depremde büyük yıkım yaşaması nedeniyle önemli katkı yapmıştır.
– Antakya ABD Sahra Hastanesi kurulması,
– Travma cerrahisi, acil girişim, doğum, temel sağlık hizmeti,
– Tıbbi malzeme sağlanmalı,
– Hijyen, aşılama, salgınlara karşı önlem alınmalıdır.
Ayrıca İtalyan, İspanyol ve diğer Sahra Hastaneleri de kurulmuştur.
6. Sonuç ve Özet
Özellikle 6 Şubat ve 20 Şubat 2023 depremleri büyük yıkıma, acılara yol açtığı Hatay’da, deprem eskiden beri herkesçe bilinmektedir.
Antakya merkezli ilk deprem kaydı İÖ 148 yılındadır.
Çünkü,
– Depreme dayanıklı yapılaşma, kentleşme,
– Akredite, bağımsız yapı denetimi,
– Deprem Fay Zonu dışında yapılaşmaya gidilmesi,
– Yeterli zemin etüdü yapılması “zemin sıvılaşması”,
– Yapı malzemelerinin yeterli denetimi,
– “İmar çalışmaları, yapı denetimin sağlıklı olması,
– “Antik Antakya (Antioch), Defne (Daphne), Seleucia Pierra’nın, gün yüzüne çıkarılması,
– Halkın ve yöneticilerin, herkesin “deprem” eğitimi alması gerekir.
– Halkın psikolojik, sosyal yapısı dikkate alınmalıdır.
--------------------
7. Birkaç Söz
'EĞİTİMİN PAHALI OLDUĞUNU DÜŞÜNÜYORSANIZ,
CEHALETİN BEDELİNİ HESAPLAYIN”
Örneğin;
– Hatay’ın gerdanlığı,
Antik Roma Köprüsü’nün yıkılması,
– Amik Ovasının gözü,
Amik Gölü’nün kurutulması,
– Kutsal Habib-i Neccar Dağı’nın her iki ucunda,
surların çevresinde (Narlıca, Kurye, Dursunlu yakını)
“Taş Ocağı açılması”,
– Depremlerdeki yıkımlarda sorumluluk taşıyanlar,
– Deprem faylarını, yapılaşmada dikkate almayanlar,
– Antakya (Antioch), Defne (Daphne) gibi antik yerlerde
“beton yapılar” yükseltenler,
hep “üniversite bitirmiş” kimselerdir.
--------------------
Son söz: “Bilgi, entelektüel gelişme ile başarıya ulaşır.”