1. Hatay’da olası depremle ilgili, “MKÜ Rektörlük döneminizde “28 Kasım 2006 - 2010” neler yaptınız?
Antakya, İskenderun ve Hatay bölgesi, tarih boyunca, kayıtlara da geçmiş olan bir çok büyük depreme uğramıştır.
Bölge, Doğu Anadolu, Ölü Deniz ve Antakya-Kıbrıs Fay Zonları üzerindedir.
Buna karşıın, her defasında Antakya kentti, Anka kuşu gibi, “küllerinden doğmuş” ve aynı yerde kurulmuştur.
Çünkü, kentin bulunduğu yer Habib-i Neccar Dağı ile Asi Irmağı arasındaki hafif eğimli düzlük bölge ile sınırlıdır.
Fotoğraf 1-1. Anka Kuşu Mozaiği. (Defne)
https://pi.lib.uchicago.edu/1001/org/ochre/9d41fd89-fb4c-472b-8bf8-cf21c55d3e35
Fotoğraf 1-2. Hatay İli Fiziksel Coğrafya Haritası. İskenderun Körfezi, Amanos Dağları, Amik Ovası, Asi Irmağı, Kel Dağ, Kuseyr Platosu, bunlar arasında Asi Irmağı vadisinde yer alan Antakya.
https://www.academia.edu/3073833/Hatay_Co%C4%9Frafyas%C4%B1
Yüksel Ş. Antakya’nın Deprem Öyküsü. MODULAR 2023;6(2):102-106.
Antakya kentinin komşulukları
Batısında, Defne (Harbiye) çağlayanları ve Dursunlu, Asi Boğazı ve Samandağ Kıyı Ovası ve Antik Liman yer alır.
Doğu yönünde, St. Pierre Klisesi, Soğuksu su kaynakları, Narlıca yer alır.
Kuzeyinde şimidi Ottoman Oteli bulunan Ilıcalar,
Kuzey-doğusunda Hitit Höyükleri ile ünlü bitek Amik Ovası,
Güney’inde Habib-i Neccar Dağı ve zeytinlikleri ile ünlü Kuseyr Platosu bulunur.
Hatay bölgesi, olağanüstü varsıl doğası ve Akdeniz bitkiörtüsü yanısıra, tarihsel olarak İpek Yolu ve Baharat Yolu’nun Akdenize açılan en yakın kapısıdır.
Bu nedenle, tarih boyunca Antakya, adı ve yeri değişmeyen yaşayan, eğitim, kültür, sanat ve ticaret merkezi olarak günümüze ulaşan, en önemli kentlerden birisidir.
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi (MKÜ)‘nde, (28 Kasım 2006 - 28 Kasım 2010) döneminde Rektör olarak görev yaptığım dönemde, bu konu ile ilgili yeterli bilgim bulunuyordu, bu nedenle ilgilendim.
Halkın, toplumun, yerel liderlerin, yöneticilerin, depreme karşı eğitimli, duyarlı, hazırlıklı olması için yapılan tüm çalışmaları, MKÜ destekledi, ben de katılmaya çalıştım.
“Aslında, bu eğitimin ve bilgilendirmelerin Anaokullarında başlaması gerekir.”
– MKÜ Deprem Araştırma Merkezi’nin, o dönemdeki genç, değerli öğretim üyeleri (Prof. Dr. Murat Bikçe, Prof. Dr. Cemal Geneş, vb) olağan üstü çalışarak, ilgilileri bilgilendirmeye, yurt içi ve yurt dışı işbirlikleri ile projeler yapmaya çalışmıştır.
– MKÜ’nin bu çalışmaları, “MKÜ Depreme Dayanıklılık Projesi Toplantısı” ile başlamıştır (30 Eylül - 2 Ekim 2010, Antakya Belediye Meclis Salonu).
– Tüm bu çalışmalar MKÜ Rektörlüğü tarafından bütünüyle desteklenmiştir.
Fotoğraf 1-3. Prof. Dr. M. Şerefettin Canda (Rektör), İnş. Müh Burhan Seçmen (ODTÜ, İnş. Müh.), Yard. Doç. Dr. Murat Bikçe, Yard. Doç. Dr. Cemal Geneş…
Fotoğraf 1-4. MKÜ Rektörü Prof. Dr. M. Şerefittin Canda Kızılay G. Başk. Yard. Prof. Dr. Ahmet Mete Işıkara, İskenderun Kızılay Ş. Başk. Ümit Günay, Antakya Ş. Müd. Mustafa Sevinç’I kabul etti. İskendeun.org 30.01.2009.
Aşağıda bu çalışmalarla ilgili örnekler verilmiştir:
MKÜ Depreme Dayanıklılık Projesi Toplantısı (30 Eylül-2 Ekim 2010)
Fotoğraf 1-5. MKÜ Rektörü Prof. Dr. M. Şerefittin Canda döneminde, MKÜ Deprem Araştırma Merkezi’nin, 30 Eylül-2 Ekim 2010 günlerinde Deprem Toplantısı (Antakya Belediye Meclis Salonu).
Prof. Dr. M. Nafi Toksöz,
Antakya’da MKÜ’nin yaptığı Deprem Toplantısında bildiri sunmuştur (30 Eylül 2010).
Bildiri konusu: Hatay'ın yeni GPS ölçümleri, plaka hareketleri, sismik aktivitesi.
(New GPS measurements, Plate Motions and Seismicity of Hatay).
Antakya’lı ve Antakya Lisesi’ni bitirmiş olan, Jeofizikçi Profesör M. Nafi Toksöz,
“Dünyadaki enerji sorununa çözüm ürertmede” "MIT” (Massachusetts Institute of Technology)’in önemli bir rol oynaması gerektiğini düşünerek";
1982'de MIT Yer Kaynakları Laboratuvarı (Earth Sources Laboratory) kurmuştur.
Sismoloji alanıda önemli başarılar elde etmiştir.
Fotoğraf 1-6. Prof. Dr. M. Nafi Toksöz (18.04.1934, Antakya). Deprem Uzm., Jeofizikçi.
Fotorğaf 1-7. ABD Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) Yerküre Kaynakları Lab. (Earth Sources Lab.), Yerküre, Atmosfer, Gezegen Bil. Böl. (Dept. of Earth, Atmospheric, Planetary Sciences) (2020).
Fotoğraf 1-8. Hatay ve çevresi tektonik ve sismik özellikleri “Tectonicss and seismicity, Hatay and surrounding areas”, 2010 (Toksöz MN, 2010).
Prof. Dr. M. Nafi Toksöz’ün kısa biyografisi (18 Nisan 1934, Antakya-)
– Prof. Dr. M. Nafi Toksöz, deprem ülkesi Türkiye, Antakya’da doğmuştur.
– Prof. Dr. M. Nafi Toksöz, jeofizik dalında dünyada önde gelen biir bilim insanıdır.
– Antakya Lisesi Fen Kolu (1952/1953),
– Jeofizik Lisans: Colorado Maden Fakültesi (1958),
– Yüksek Lisans (1960) ve
– Doktora (1963): Caltech (Danışman: Prof. Dr. Frank Press).
– 1965 yılında MIT’’e girmiş, 2009’da Emekli oluncaya dek 44 yıl görevde kalmıştır.
– 1971 yılında Profesör olmuştur.
– 1982’de MIT'de “Yer Kaynakları Laboratuvarı” “Earth Resources Laboratory”’ kurarak- 1982-1998 döneminde Başkanlık yapmıştır.
– Enerji ve jeofizik ileri araştırmalara liderlik yapmıştır.
– Apollo programında (NASA), Ay'da sismik sensör ağının kurulması,
– Ay’ın iç yapısının anlaşılmasında,
– Deprem dalgalarının analizi,
– Sismik tomografi konularında önemli katkısı olmuştur.
300’den çok bilimsel makale yayınlamış, yüzlerce yüksek lisans (YL), doktora (Dr) öğrencisi yetiştirmiştir. Bu satırlar, “M. Nafi Tosöz’ün olağanüstü büyük başarısının özetidir.”
Bilimsel katkıları
– Heterojen ortamlarda dalga yayılımı modelleri,
– Kuyu içi akustik loglama alanının tanımlanması.
Uzmanlık alanları: Deprem, Jeofizik, Hidrokarbon, Doğal Gaz, Levha tektoniği, Kayaç fiziği, Deprem sismolojisi, Gezegen cisimlerin yapıları.
Editölük yaptığı kitaplar
– "Seismic Wave Attenuation", 1981.
– "Vertical Seismic Profiling: Advanced Concepts", 1984,
– "Strong Ground Motion Seismology", 1987.
Editölük yaptığı dergi
– Sismik Keşif Dergisi “Journal of Seismic Exploration” (Son. 12 Temmuz 2025).
Fotoğraf 1.9-12. Prof. Dr. M. Nafi Toksöz’ün kitapları ve Editörü olduğu Sismik Keşif Dergisi.
Prof. Dr. M. Nafi Toksöz’ün ödülleri
– SEG Onursal üyelik (1999), https://wiki.seg.org/wiki/Nafi_Toks%C3%B6z
– Amerikan Sismoloji Derneği Harry Fielding Reid Madalyası (2007),
– Jeofizik Araştırmaları Derneği Maurice Ewing Madalyası (2010).
– Prof. Dr. M. Nafi Toksöz, 2009’da MIT'den Robert R. Shrock Jeofizik Profesörü olarak Emekli olmuştur.
– Prof. Dr. M. Nafi Toksöz, Sismik Keşif Dergisi “Journal of Seismic Exploration” Baş Editörlüğü görevini 12 Temmuz 2025 e dek yapmış ve Emekli olmuştur.
Özetle;
– Prof. Dr. M. Nafi Toksöz, “akademik bilgiyi toplumsal yarara dönüştürme” çabaları ile modern jeofiziğin gelişiminde derin etkiler bırakmıştır.
– Prof. Dr. M. Nafi Toksöz, Çin, Nijerya, Hollanda, Orta Doğu ve Türkiye'den de gelen öğrenciler dahil, uluslararası jeofizik topluluğunun eğitimine ilgi göstermiştir.
– 18 Nisan 1934 Antakya doğumlu Prof. Dr. M. Nafi Toksöz, ABD’de dünyaca ünlü bir deprem ve jeofizik uzmanı olmuş, 12 Temmuz 2025’e dek aktif olarak çalışmıştır.
– Prof. Dr. M. Nafi Toksöz’e bilimsel çalışmalarıyla insanlığa ve dünya uygarlığına katkılar yanısıra, Türkiye ve Antakya’nın adını duyurması ve tanıtımına katkıları için de teşekkürlerimizi sunarız.
– ”Prof. Dr. M. Nafi Toksöz adının Türkiye’de ve Antakya’da yaşatılması dileklerimle…”
***
Prof. Dr. Jochen Schwarz (Bauhaus Üniv., Almanya)
Antakya Deprem projesinde, MKÜ Deprem Araştırma Merkezi ile deneysel-ugulamalı araştırmalar yapmıştır.
Antakya’da MKÜ’nin yaptığı Deprem Toplantısında bildiri sunmuştur (30 Eylül 2010).
Prof. Dr. Jochen Schwarz;
Antakya’da “olası depremde”, “Risk değerlendirmesi ve hasar prognozunun yüksek güvenilirliğini nasıl sağlayabiliriz?” sorusunun yanıtını araştırmıştır.
Proje: Antakya-Maraş bölgesinde mikrozonasyon, kırılganlık ve hazırlık çalışmaları (SERAMAR) temelinde sismik risk değerlendirmesi ve azaltılması.
(Seismic Risk Assessment and Mitigation in the Antakya-Maras Region on the basis of Microzonation, Vulnerability and Preparedness Studies (SERAMAR).
Fotoğraf 1-13. Prof. Dr. Jochen Schwarz (Bauhaus Üniv., Weimar),
Fotoğraf 1-14. Prof.Dr. Jochen Schwartz, Antakya Deprem Toplantısında Bildiri Sunmuştur (30 Eylül 2010).
Canda MŞ. Antakya Depremi, Mustafa Kemal Üniversitesi (MKÜ), Prof. Dr. M. Nafi Toksöz ve Prof. Dr. Jochen Schwarz. Ajans Bakırçay 03.05.2023.
Jochen Schwarz’ın kısa biyoğrafisi (1955-)
1955’de doğdu,1976’da Bauhaus Üniversitesi (Weimar)'nde İnşaat Mühendisliği eğitimine başlmışı, 1980’de bitirmiş, 1984’de Dr derecesi almıştır. Tezlerini Deprem konusunda hazırlamıştır.
Deprem araştırmasının temel sorularına ve depreme dayanıklı özel yapıların tasarımına odaklanmştır.
Doğu Almanya toprakları için ilk deprem standardını geliştirmiştir.
Alman Deprem Merkezi’nde görev yapmıştır.
Deprem yıkımını mühendislik açısından analiz etmek, iyileştirme çalışmalarına katkı yapmak için, sismik olarak aktif kriz bölgelerinde araştırmlar yürütmüştür.
Abrahamczyk L, Schwarz J, Langhammer T, Genes MC, Bikce M, Kacin S, Gülkan P. Antakya-Maraş Bölgesinde Sismik Risk Değerlendirmesi ve Azaltılması (SERAMAR): EMS-98 Temelinde Ampirik Çalışmalar. Deprem Spektrumları 2012;29(5).
***
2. Depremzedelere yardım için yapılması gerekenler nelerdir?
“Bilime arkasını dönen kendi gölgesini görür”
6 Şubat 2023 Depremi ile ilgili, bölgesel, yönetesel, toplumsal ve kültürel boyutlar elbetteki çok önemlidir.
Bu konular çok önemlidir, depremde;
– Bu kadar çok yıkımın olması,
– Canların yitirilmesi,
– Büyük acıların “göz göre göre” ortaya çıkması,
– “Toplumsal körlüğün” iyi ve doğru okunması,
– Ancak bilimsel yöntemlerle incelenirse,
– Topluma gerekli yarar sağlıyacak sonuçlara ulaşılabilir.
Bu yazıdaki amacım, depremzedelerin, yakın zaman içindeki piskolojik, sosyal ve sağlık sorunlarına değinmek ve bu konuda katkı yapma çabasıdır.
6 Şubat 2023 Depremi sonrası yapılacaklara bir kaç açıdan bakmak gerekir:
Deprem bölgesindeki illerde ve Hatay’da özellikle Antakya, Defne, Samandağ, İskenderun, Kırıkhan’da büyük yıkımlar oldu, çok sayıda can yitirildi, yakınlarımızı yitirdik, kimisi sakat, engelli kaldı, onulmaz acılar yaşandı, yaşanıyor.
Bu tür depremlerde görülen, yaralanmalar, ezilme, incinme, kırık, kopma, sinir ve kas kesileri, organ yitimleri, vb. sakatlanmalar çoğu yaşam boyu sürer.
Çağdaş”, “uluslarası düzeyde” bilimcilerin, psikologların, hekimlerin gözetiminde;
· Rehabilitasyon,
· Fizyoterapi,
· Protez,
· Ortez ve
· Tıp Merkezleri gereklidir.
Depremin yarattığı fiziksel ve psikolojik travma bireysel ve toplumsal özellik taşır.
Deprem sonrası, “Post travmatik” psikolojik bulgular şunlardır:
· Duygusal (korku, öfke, üzüntü, suçluluk),
· Fiziksel (uyku bozukluğu, vb.),
· Bilişsel (aşırı duyarlılık),
· Davranışsal (madde kullanımı, izolasyon) ve
· Gelişimsel (çocuk, ergen ve yaşlılar) anlamda değişik tepkiler görülebilir.
– Ağır fiziksel travma ve yıkım yaşamış, doğal olarak “travma sonrası psikolojik” sorunlar yaşayan, yaşam boyu “bu yeni durumla” yüzleşen “sorun yumağı” insanların rehabilitasyonuna, “insan hakları” açısından da bakmak ve “sahiplenme” gerekir.
– “Merdiven altı uygulamalara açık bir alan” olduğu unutulmamalıdır!
– Yeni teknolojilerin uygulanması için çalışma yapılması, yöneticilerin bu konuyu daha çok önemsemesi, “yeterli” donanımı ve bilgisi olmalıldır.
– Bölgede, devlet yönetiminde, “gelişmiş” Rehabilitasyon Merkezleri gereklidir.
– Hacettepe Üniversitesi Rehabilitasyon Merkezi örnek alınabilir.
– Örneğin, MKÜ’de görevli, yeterli eğitim, bilgi, yetisi olan bir bilim insanının liderliğinde, geniş kapsamlı, tüm deprem illerini hedefleyen ayrı bir birim kurulabilir.
“Çok yönlü, karmaşık olan bu konu, daha çok özen, bilgi ve ilgi ister”.
“Makam sahibi olmak, bilgi sahibi olmak anlamına gelmez.”
- Türkiye’nin 11. ve bölgenin tek Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon YO. 24.03.2009 günü Antakya’da tarafımdan açılmıştır.
- 1. Antakya Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Günleri, 20 Kasım 2009’da
MKÜ Rektörlüğü ile MKÜ Fizik Tedavi ve Rehabiltasyon YO ile birlikte gerçekleştirildi.