18 Nisan Cumartesi günü saat 14.00’te düzenlenecek etkinlik kapsamında “Şifa Kenti: Bergama” başlıklı bir söyleşi gerçekleştirilecek. Söyleşide Rıdvan Gölcük ve Dr. Ali Özkan, Bergama’nın tarihsel ve mitolojik derinliğini, özellikle de şifa kültürü üzerinden ele alacak. Etkinlikte ayrıca Sibel Önbaş’ın katılımıyla “şifalı şerbet” temalı özel bir sunum ve ikramlar da yer alacak.

Ekip olarak yıl içerisinde farklı kentlerde farklı etkinlikler gerçekleştirdiklerini anlatan Festival Direktörü Gülşah Elikbank, ‘‘Festivalin Bergama ayağı, sadece sinema odaklı değil; aynı zamanda tarih, mitoloji ve kadim şifa geleneklerini buluşturan disiplinlerarası bir buluşma niteliği taşıyor’’ dedi. Antik dönemde sağlık ve ruhsal iyileşmenin merkezi olarak kabul edilen Asklepion’un atmosferi, etkinliğe güçlü bir bağlam kazandırıyor.

Organizasyonun ücretsiz ve herkese açık olduğunu belirten festivalin Sanat Yönetmeni Gökmen Küçüktaşdemir de hem bölge halkını hem de kültür-sanat meraklılarını Bergama’nın eşsiz mirasıyla yeniden buluşturmayı amaçladıklarını dile getirdi.

Odeon Pergamon Kültür ve Sanat Alanı’nda gerçekleştirilen söyleşi dizisinin odağında, 1875 yılında Bergama’da patlak veren ve literatüre "Kanlı Fabrika Olayı" olarak geçen direniş yer aldı. Bergama’nın eski Belediye Başkanı Mehmet Gönenç’in konuşmacı olduğu söyleşide, Bergamalı kadınların ekmek kavgası tüm detaylarıyla anlatıldı.

Literatür değişiyor: Uşak değil, Bergama

Bugüne kadar tarih kitaplarında Osmanlı Devleti’ndeki ilk "makine kırıcılığı" (Luddizm) eyleminin 1908 yılında Uşak’taki halı işçileri tarafından gerçekleştirildiği kabul ediliyordu. Ancak 8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü’nde açıklanan yeni bilgiler, Bergamalı kadınların bu eylemden tam 33 yıl önce (1875) makineleri durdurarak hak arayışına girdiğini ortaya koydu.

"Kadınların büyük başkaldırısı"

Söyleşide konuşan Mehmet Gönenç, olayın sadece bir işçi hareketi değil, aynı zamanda kadınların toplumsal hafızadaki gücünü gösteren bir dönüm noktası olduğunu vurguladı. Gönenç, konuşmasında: "151 yıl önce Bergamalı kadınların başlattığı bu makine kırıcılığı eylemi, Osmanlı topraklarında kadın işçilerin kendi hakları için gerçekleştirdiği ilk örgütlü başkaldırıdır" dedi.

Gönenç; "Kanlı Fabrika Olayı, 1875 yılında Bergama’da iplik üretimi yapan bir fabrikada çalışan kadın işçilerin, başlattığı tarihi bir direniştir. Osmanlı Devleti’ndeki ilk "makine kırıcılığı" (Luddizm) eylemlerinden biri kabul edilen bu olayda, kadınlar haklarını aramak ve ekmek kavgalarını büyütmek amacıyla fabrikadaki makineleri tahrip etmişlerdir. Bu başkaldırı, literatürde 1908 Uşak olaylarından çok daha önce gerçekleşmiş, örgütlü bir kadın işçi hareketi olarak dönemin toplumsal hafızasına kazınmıştır. Bergama'da yaşanan toplumsal isyanların yarattığı asayiş kaygısı ve kentin ekonomik merkez olan İzmir Limanı ile artan ticari bağı, bölgenin daha sıkı denetlenmesi amacıyla İzmir'e bağlanmasını sağlamıştır" sözlerine yer verdi.

Bilim insanları, Bergama Müzesi’nde bulunan Roma dönemine ait bir cam şişede (unguentarium), tarihte ilk kez fiziksel kanıtlarıyla belgelenen "insan dışkısı bazlı" bir ilaç karışımı buldu.

Galen’in gizemli reçetesi 1900 yıl sonra doğrulandı

Sivas Cumhuriyet Üniversitesi’nden arkeolog Cenker Atila başkanlığında yürütülen ve Journal of Archaeological Science: Reports dergisinde yayımlanan çalışma, antik metinlerde geçen ancak bugüne kadar fiziksel izine rastlanmayan bir tedavi yöntemini tescilledi.

Bergama’da bulunan cam şişenin içindeki kahverengi kalıntıları inceleyen uzmanlar, yüksek teknoloji ürünü analizler (GC-MS) sonucunda sarsıcı bir içeriğe ulaştı: İnsan dışkısı, zeytinyağı ve yoğun miktarda kekik.

Arkeolog Cenker Atila: "Antik metin bilgilerimiz sayesinde, bunun ünlü Romalı hekim Galen tarafından kullanılan tıbbi bir karışım olduğunu hemen anladık. Galen’in bizzat tarif ettiği ilacı bulmak bizim için büyük bir sürpriz ve heyecan kaynağı oldu."

Bergama: Antik dünyanın sağlık başkenti

Bu keşif, Bergama’nın neden antik çağın en önemli tıp merkezi olduğunu bir kez daha kanıtladı. Üç Roma imparatoruna hizmet eden Bergamalı hekim Galen’in 1500 yıl boyunca tıp dünyasını şekillendiren öğretileri, bu bulguyla somut bir gerçekliğe dönüştü.

Keşfin Teknik Detayları:

Biyobelirteçler: Analizlerde insan dışkısına özgü coprostanol ve 24-ethylcoprostanol bileşikleri tespit edildi.

Kekik Mucizesi: Karışımdaki kekiğin hem antibakteriyel özelliklerinden yararlanmak hem de ağır kokuyu bastırmak amacıyla eklendiği düşünülüyor.

Kullanım Alanı: Bu sıra dışı karışımın o dönemde iltihaplanmalar, enfeksiyonlar ve üreme bozukluklarının tedavisinde kullanıldığı tahmin ediliyor.

Modern tıbbın atası: "Gaita Nakli"

Araştırmacılar, Bergama’da bulunan bu ilacın modern tıpta kullanılan "gaita nakli" (sağlıklı bir donörden alınan dışkının hastaya aktarılması) yönteminin antik bir öncüsü olduğuna dikkat çekiyor. Günümüzde FDA onaylı olan ve bağırsak enfeksiyonlarında kullanılan bu yöntem, Romalıların binlerce yıl önce biyolojik dengenin önemini kavradığını gösteriyor.

Dünya basınında yankı uyandırdı

Oxford Üniversitesi’nden Emeritus Profesör Nicholas Purcell gibi önemli isimler, bulguların bilimsel açıdan son derece ikna edici olduğunu belirterek, Bergama’daki bu keşfin antik tıp uygulamalarının metinlerden ibaret olmadığını kanıtladığını vurguladı.

Tarihin en iğrenç ama en etkili ilaçlarından biri olarak kabul edilen bu karışım, Bergama’nın dünya tıp mirasındaki sarsılmaz yerini bir kez daha altın harflerle yazdırdı.

Söyleşide, Bergama'nın eski belediye başkanı Mehmet Gönenç ve araştırmacı anlatıcı Hamit İri, kentin yakın zamanda silinmez izleri kalmış iki önemli ismi; Mustafa Rahmi Balaban ve Mustafa Rahmi Köken'i ele geçirdi.

Dinleyicilerin yoğun ilgi gösterdiği etkinlikte, Bergama'nın aydınlanması yerel kalkınma hamlelerine kadar pek çok bilinmeyen ayrıntı gün yüzüne çıktı.

Etkinlik ile ilgili bilgi veren Bergama'yı Sevenler Derneği Başkanı Akın Yasa, şunları kaydetti:

"Bugün burada Mustafa Rahmi Balaban ve Mustafa Rahmi Köken gibi değerlerimizi yâd ederek, geçmişin ışığını taşımayı hedefledik. Amacımız, gençlerimize ve hemşehrilerimize bu kentte ne kadar güçlü bir temele sahip olduğunu hatırladık. 'Nefes Alan Tarih' serisiyle, Bergama'nın anlayabildiğini bu şekilde anladığını ve yardım ettiğini anladığını devam"

Geçmişin izinde bir yolculuk

Söyleşide, Bergamalı Mustafa Rahmi Balaban'ın Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki eğitim devrimi ve eğitim sisteminin başlangıcındaki durdurulması; Kendisinin sıradan bir eğitimci değil, bir 'eğitim filozofu' olduğu vurgulanarak ele alındı.

Bergama'nın yetiştirdiği, Atatürk'ün yakın çalışma arkadaşı ve Türkiye Cumhuriyeti'nin eski Ziraat (Tarım) Bakanı Mustafa Rahmi Köken'in, genç Cumhuriyet'in kaderini tayin eden çalışmaları anlatıldı.

Katılımcılar, Bergama'nın derinliğini aydınlatan bu isimlerin, sırasında Bergama'nın çalışmalarında kilit rollerine bir kez daha tanıklık etti.

FOTOĞRAF: Mehmet Gönenç - Hamit İri

FOTOĞRAF: Mustafa Rahmi Balaban

FOTOĞRAF: Mustafa Rahmi Köken

Serinin ilk buluşması olan "Ayvazali Bahçesi’nden Asklepion’a" söyleşisi, katılımcıları Bergama’nın yakın geçmişinden antik çağlarına uzanan duygusal bir yolculuğa çıkardı.

Kentin ruhu yeni nesillere aktarılıyor

Etkinliğin açılış konuşmasını yapan Bergama’yı Sevenler Derneği Başkanı Akın Yasa, projenin temel amacının kentin ruhunu korumak olduğunu vurguladı. Yasa, “Bu söyleşi dizisiyle, kentimizin ruhunu ve anılarını yeni nesillere aktarırken, hemşehrilerimizle ortak bir paydada buluşmak istedik. Ayvazali’nin kokusunu, Asklepion’un vakur duruşunu konuşacağımız bu ilk buluşmamıza gelen Bergama dostlarına teşekkür ederiz” ifadelerini kullandı.

Tarih ve yerel kültür harmanlandı

Söyleşiye konuşmacı olarak katılan Bergama’nın eski Belediye Başkanı Mehmet Gönenç konuşmasında; "Bergama, her sokağında farklı bir hikâye barındıran eşsiz geçmişi ve bıraktığı izler ile özel bir kent. Bu tür etkinlikler, sahip olduğumuz bu paha biçilemez mirasın korunması ve kentlilik bilincinin güçlenmesi adına büyük önem taşıyor. Ayvazali, sadece bir coğrafi bölge değil; Bergama’nın sosyal yaşamının, komşuluk hukukunun ve kültürünün bir hafıza mekânıdır" dedi.

Araştırmacı-tarihçi Hamit İri ise kentin tarihi dokusuna dair çarpıcı detaylar paylaşarak; "Buradan Asklepion’un binlerce yıllık revaklarına uzandığımızda, Bergama’nın doğasında ve insan ilişkilerinde hala yaşadığını görüyoruz. Arşivlerdeki tozlu sayfaları, bugün burada paylaşılan canlı hatıralarla birleştirmek, kentin kültürel sürekliliğini sağlamak adına önemli olduğunu düşünüyorum. Katılım sağlayan herkese teşekkür ediyorum" değerlendirmesinde bulundu.

Yoğun Katılım ve Nostalji Rüzgarı

Bergamalıların yoğun ilgi gösterdiği etkinlikte, mekan hafızası masaya yatırıldı. Söyleşi soru-cevap bölümüyle sona erdi.

​Bergama’nın yerel tarihini, kent kültürünü ve dününe dair unutulmaya yüz tutmuş detaylarını merkezine alan etkinliklerin ilki, “Ayvazali Bahçesi’nden Asklepion’a” başlığıyla gerçekleştirilecek. Şehrin kimliğini oluşturan değerlerin konuşulacağı bu özel akşamda, katılımcılar Bergama’nın sokaklarından antik şifa merkezlerine uzanan bir yolculuğa çıkacak.

Odeon Pergamon Kültür ve Sanat Alanı’nında gerçekleşecek olan etkinlikte Bergama’nın eski belediye başkanı Mehmet Gönenç ve yerel tarih araştırmacısı ​Hamit İri konuşmacı olacak.

​Konuşmacılar, Bergama’nın sosyal yaşamından tarihi dönüşümüne kadar pek çok merak edilen konuyu kendi perspektiflerinden dinleyicilerle paylaşacaklar.​

Dernek Başkanı Akın Yasa; "Buluşmamıza tüm Bergama dostlarını bekliyoruz"

​Etkinlik öncesi bir açıklama yapan Bergama’yı Sevenler Turizm Derneği Başkanı Akın Yasa, kentin kültürel mirasına sahip çıkmanın önemine değinerek şunları söyledi:

​"Bergama sadece taşlardan ve antik kalıntılardan ibaret değil; burası yaşayan, nefes alan bir tarih. Bu söyleşi dizisiyle amacımız, kentimizin ruhunu ve anılarını yeni nesillere aktarırken, hemşehrilerimizle ortak bir paydada buluşmak. Ayvazali’nin kokusunu, Asklepion’un vakur duruşunu konuşacağımız bu ilk buluşmamıza tüm Bergama dostlarını bekliyoruz"

---------------------------------------------

​Tarih: 5 Şubat Perşembe

Saat: 20.00

Yer: Odeon Pergamon Kültür ve Sanat Alanı

Düzenleyen: BERSEVTURDER - Bergama’yı Sevenler Turizm Derneği ​

Yeni bir kimyasal analize göre dışkı, kokusunu bastırmak için kekikle karıştırılmış ve hazırlanan karışım muhtemelen iltihap ya da enfeksiyon tedavisinde kullanılmış olabilir.

Sivas Cumhuriyet Üniversitesi’nden arkeolog Cenker Atila, “Bergama Müzesi’nin depo odalarında çalışırken bazı cam kapların içinde kalıntılar olduğunu fark ettim. Toplamda yedi farklı kapta kalıntı vardı, fakat yalnızca biri kesin sonuç verdi” diyor.

Araştırmacılar, Roma dönemine ait cam şişenin içinden kahverengi parçalardan örnekler aldılar. C: Cenker Atila

Journal of Archaeological Science: Reports dergisinde yayımlanan çalışmada Atila ve meslektaşları, “unguentarium” denen belirli bir küçük cam şişenin içeriğini analiz etti. Unguentarium, parfüm, yağ ya da ilaç koymak için kullanılan küçük şişelerdi. Söz konusu cam şişe antik çağda kil ile mühürlenmişti ve İzmir’deki Pergamon Antik Kenti’nde bir mezarda bulunmuştu.

Atila, “Unguentarium’u açtığımızda kötü bir koku yoktu” diyor. Ancak depoda kaldığı süre boyunca “içindeki kalıntı gözden kaçmıştı. Ben fark ettim ve hemen analiz sürecini başlattım.”

Araştırmacılar, cam unguentariumun içinden kazıyarak aldıkları koyu kahverengi kalıntıdaki organik bileşikleri belirlemek için gaz kromatografisi-kütle spektrometrisi (GC-MS) kullandı. Belirlenen bileşiklerden ikisi (koprostanol ve 24-etilkoprostanol) genellikle kolesterolü metabolize eden hayvanların sindirim sistemlerinde bulunuyor.

Pergamon’da bulunan ve içinden dışkı parçaları çıkan şişe. C: Cenker Atila

Araştırmacılar, “Dışkı biyobelirteçleri olarak doğrulanmış stanollerin tutarlı biçimde tespit edilmesi, Roma unguentarium’unun başlangıçta dışkı maddesi içerdiğini güçlü şekilde düşündürüyor” diyor. Uzmanlar dışkının kaynağını kesin biçimde belirleyemeseler de, koprostanol ile 24-etilkoprostanol oranının bunun insan dışkısı olduğuna işaret ettiğini belirtiyor.

Kalıntıda saptanan bir diğer önemli bulgu ise, bazı otların uçucu yağlarında bulunan aromatik bir organik bileşik olan karvakroldü.

Atila, “Bu örnekte kekikle karıştırılmış insan dışkısı tespit ettik. Antik metinsel kaynaklara aşina olduğumuz için bunun, ünlü Roma hekimi Galen tarafından kullanılan bir tıbbi hazırlık olduğunu hemen fark ettik” diyor.

İkinci ve üçüncü yüzyıllarda Pergamon, Pergamonlu hekim ve anatomist Galen sayesinde Roma tıbbının önemli merkezlerinden biri olarak biliniyordu. Galen’in fikirleri, yüzyıllar boyunca Batı tıp bilimine yön verecekti.

Araştırmacıların yazdığına göre Roma tıbbında dışkı temelli çeşitli “popüler” tedaviler vardı ve bunlar iltihap ve enfeksiyondan üreme bozukluklarına kadar uzanan durumlar için kullanılıyordu. Bir örnekte Galen, baklagil, ekmek ve şarap tüketmiş bir çocuğun dışkısının tedavi edici değerinden söz etmişti. Ancak antik hekimler hastaların kötü kokulu ilaçları reddedeceğini bildiğinden, sık sık bu kokuyu aromatik otlar, şarap ya da sirkeyle bastırmayı öneriyordu.

Araştırmacılar, “Bu çalışma, Greko-Roma döneminde dışkı maddesinin tıbbi kullanımına dair ilk doğrudan kimyasal kanıtı sağlıyor” diyor. Ayrıca dışkının kokusunun güçlü kokulu otlarla maskelendiğine dair de doğrudan kanıt sunuyor.

“Bu bulgular, Galen ve diğer klasik yazarların tarif ettiği reçetelerle yakından örtüşüyor. Bu tür tedavilerin yalnızca metinlerde teorileştirilmediğini, maddi olarak da uygulandığını gösteriyor.”

Berlin'deki dünyaca ünlü Bergama Müzesi'nin kısmi yeniden açılışı için geri sayım başladı. Müzenin ünlü Bergama Sunağı'nın da bulunduğu orta bölümü ve kuzey kanadındaki inşaat çalışmalarının bu yıl sonunda tamamlanması planlanıyor.

İlk etabın 2027 baharında ziyarete açılması hedefleniyor. Müzenin inşaat alanında düzenlenen basın turunda, Kuzey Kanadı ve ünlü Bergama Sunağı'na ev sahipliği yapan Orta Bina'daki çalışmaların yıl sonuna kadar planlandığı gibi bitirileceği açıklandı. Bu bölümlerin 2027 yılının bahar aylarında yeniden ziyarete açılması öngörülüyor.

Prusya Kültür Vakfı (SPK) Başkanı Marion Ackermann, yaptığı açıklamada, "Bundan sonra resmi olarak geri saymaya başlıyoruz" ifadelerini kullandı. Kültür Bakanı Wolfram Weimer ise Bergama Müzesi'ni "insanlık tarihinin hazine sandığı" olarak nitelendirdi ve bu hazinenin yeniden açılmak üzere olduğunu belirtti. Kısmi açılışın ardından önümüzdeki yıllarda milyonlarca ziyaretçi beklediklerini ekledi.

Restorasyon sürecinde büyük mimari parçalar müzede bırakılırken, heykeller gibi bazı eserler geçici olarak başka yerlere taşınmıştı. Müze koleksiyonundaki eserler, planlanan yeniden açılışa kadar aşamalı olarak geri getiriliyor. Daha aydınlık bir görünüme kavuşan Bergama Salonu'nda, hala doğru yerlerine yerleştirilmeyi bekleyen, paketlenmiş çok sayıda heykel bulunduğu belirtildi.

2027 baharında, Antik Koleksiyon'a ait mimari salonlar, İslam Sanatı Müzesi'nin yeni kalıcı sergisi ve Ön Asya Müzesi'nden eserlerin yer aldığı bir salon, ziyaretçilerin erişimine açılacak. Ayrıca yeni bir giriş pavyonu inşa edildi.

İslam Sanatı Eserleri Müzesi, erken İslam dönemine ait Maşatta Cephesi ve Halep Odası'nın yeniden inşasının tamamladığı kaydedildi.

Ancak, dünyanın en önemli müzelerinden biri sayılan Bergama Müzesi'nin tamamen açılması için daha uzun bir süre gerekecek. Babil İştar Kapısı ve Alay Yolu gibi ikonik eserlere ev sahipliği yapan Güney Kanadı, tadilat çalışmaları nedeniyle en az on yıl daha kapalı kalacak. UNESCO Dünya Mirası listesindeki Müze Adası'ndaki bu muhteşem müzenin 2037 yılında tam kapasiteyle hizmet vermeye başlaması planlanıyor. Tadilatın ilk etap maliyeti ise yaklaşık 489 milyon Euro olarak açıklandı. (Haber: Hürriyet/Berlin)

ve 14. yüzyıllarda yapılan restorasyon sırasında Halil Paşa, kalenin deniz ve kara saldırılarına karşı dirençli olması için temelde top atışlarını absorbe eden payandalar inşa ettirdi. Bu teknik, yapının 700 yılı aşkın süredir ayakta kalmasına katkı sağlayarak kaleyi bölgenin en iyi korunmuş örneklerinden biri hâline getirdi.

Helenistik İzlerden Osmanlı Güçlendirmelerine

Çandarlı Kalesi, Ceneviz şövalyelerinin izlerini taşıyan surlarıyla dikkat çekiyor. Kareye yakın dikdörtgen planı, beş kulesi ve mazgallarıyla Orta Çağ askeri mimarisini yansıtan yapı, aynı zamanda İzmir’in tarihsel gelişimini okumak için önemli bir kaynak niteliğinde.

Pitane adıyla bilinen eski yerleşim, kalenin etkisiyle Çandarlı kimliğine bürünerek bölgenin tanınan yerlerinden biri haline geldi. Kalenin iç bölümünde dönemsel sergiler ve arkeolojik buluntulara ayrılmış alanlar yer alıyor. Bu sayede ziyaretçiler Osmanlı ve Ceneviz döneminin yaşam izlerine yakından bakabiliyor.

Ege Denizi’ne Hakim Surlar

Yapı, denize bakan yüksek bir tepe üzerine kurulu. Surların üstünden kuzey kıyılarına kadar uzanan manzara hâkim bir görüş sağlıyor. Bölgedeki yürüyüş yolları, piknik alanları ve sahil boyunca uzanan kafe seçenekleri, kalenin çevresini hem kültürel hem rekreatif bir gezi rotasına dönüştürüyor.

Özellikle gün batımı saatleri, fotoğraf tutkunlarının tercih ettiği zaman dilimleri arasında yer alıyor.

Ulaşım ve Konaklama

Kale, İzmir şehir merkezine yaklaşık 90 kilometre mesafede. İzmir–Bergama karayolu üzerinden özel araçla ulaşım kolay. Kent otogarından hareket eden minibüs ve otobüsler de Çandarlı’ya ulaşım seçenekleri arasında bulunuyor.

Bölgede butik otel ve pansiyonların yanı sıra, sahil hattında ev kiralama seçenekleri mevcut. Yaz aylarında kamp yapmayı tercih edenler için kaleye yakın alanlar da değerlendirilebilir.

Ancak son bulgular, bu hikâyenin sandığımız kadar karanlık olmayabileceğini gösteriyor. Yeni teoriye göre kütüphane gerçekten yanmadı; en değerli belgeler felaketten önce gizlice başka şehirlere taşındı.

Oxford Üniversitesi’nden tarihçi Prof. Harold Whitman liderliğindeki araştırma ekibi, Mısır’daki kazılarda kül kalıntısı yerine raf düzeni izleri buldu. Bu durum, belgelerin sistemli biçimde taşınmış olabileceği ihtimalini güçlendirdi. Whitman’a göre, arşivin önemli bir kısmı Bergama ve Antakya’ya aktarılmış olabilir.

Yeni kanıtlar eski efsaneyi sarsıyor

Araştırmada incelenen papirüs parçalarının kimyasal yapısı, İskenderiye papirüsleriyle neredeyse aynı çıktı. Bu benzerlik, taşınma senaryosunu destekleyen en güçlü delil olarak görülüyor.

Bilim insanları ayrıca Bergama’da bulunan bazı parşömenlerde "İskenderiye Koleksiyonu"na ait mühür izlerine rastladı.

Prof. Whitman, "Belki de kütüphane yok olmadı; sadece yer değiştirdi. Bu durumda kayıp değil, korunmuş bir bilgi hazinesinden bahsediyoruz" diyor.

Tarih yeniden mi yazılıyor?

Eğer bu teori doğrulanırsa, yüzyıllardır 'bilginin kül oluşu' simgesi olarak anlatılan İskenderiye hikâyesi tamamen değişebilir. Kütüphane yangını efsanesi, aslında bilgi koruma refleksinin bir sonucu olabilir. Tarihçiler, önümüzdeki yıl yapılacak karbon testlerinin bu tartışmaya yön vereceğini söylüyor.

Kütüphanenin akıbeti hâlâ tam olarak bilinmiyor; ancak bu yeni bulgular, tarihin en büyük gizemlerinden birine taze bir bakış getirmiş durumda.

Kütüphanenin Yanıp Yok Oluşu

Iulius Caesar (Jül Sezar), Plutarkhos ve Seneca gibi tarihçiler tarafından İskenderiye’de kütüphaneyi yakıp kül eden bir yangın çıkarmakla suçlandı ve uzun süredir modern tarihçiler olayların bu şekilde yaşandığını kabul ettiler. Yangın, Caesar’ın MÖ 48’de şehri işgali sırasında, Caesar’ın siyasi rakiplerine karşı iç savaş verdiği bir dönemde meydana geldi. Hikâyeye göre, rakipleri tarafından kuşatılan Caesar, birliklerine limandaki düşman gemilerini ateşe vermelerini emretti. Tarihçi Plutarkhos şöyle yazdı: “Caesar, tersanelerden yayılan ve Büyük Kütüphaneyi tahrip eden bir ateş kullanarak tehlikeyi püskürtmek zorunda kaldı.”

Çoğu tarihçi, hikayenin muhtemelen abartıldığı konusunda artık hemfikir. Caesar’ın işgali sırasında bir yangın çıktı, ancak bazı parşömenler yanmış olsa da kütüphanenin büyük ölçüde etkilenmediğine inanılıyor. Tarihçiler, araştırmalarında kütüphane koleksiyonlarını kullandıklarından bahseden bilim insanı Strabon gibi daha sonraki ziyaretçilerin yazılarına işaret ederek kütüphanenin ayakta kaldığına dair kanıtları aktarıyorlar.

Tarihçiler ve bilim insanları uzun zamandır Büyük İskenderiye Kütüphanesi’nin kaybından ve bu kadar bilginin yok edilmesinden yakındılar. Hangi bilgilerin kaybedilmiş olabileceğini kesin olarak söylemek zor, çünkü kütüphanenin arşivlerinde tam olarak ne tuttuğuna dair hiçbir zaman tam bir muhasebe yapılmadı.

Kentte 19. yüzyılda endüstriyel üretim alanlarının oluşum sürecini bilimsel verilerle ortaya koymak amacıyla iki gün süreyle Yeraltı Radarı (GPR-Jeoradar) ölçümleri gerçekleştirildi.

Haber: Tuncel Yılmaz (Medya Ayvalık Haber Ajansı)

Ayvalık Belediye Başkanı Mesut Ergin, analizlerin tamamlandığında, elde edilecek verilerin Ayvalık’ın tarihsel mekânsal gelişimine ilişkin önemli sonuçlar vermesinin beklendiğini belirtti. Başkan Mesut Ergin, “Ayvalık’ın yaşanan ve üretilen bir kent olarak, yerleşim alanı ile endüstriyel peyzajının ortaya çıkış sürecinin bilimsel yöntemlerle ortaya konması; UNESCO Dünya Mirası adaylık sürecine de güçlü bir katkı sağlayacak” diye konuştu.

Yeraltı Radarı; elektromanyetik dalgalar aracılığıyla yer altını kazı yapmadan haritalamaya yarayan jeofizik bir yöntem olarak öne çıkıyor. Bu çalışmalarla, Ayvalık’ın kuzey-güney aksında deniz kıyısı ile 80 metre kotuna sahip tepe yamacı arasında gelişen kent planlamasının tarihsel kurgusu inceleniyor. Araştırma kapsamında, 19. yüzyılda deniz kıyısının ıslah edilerek endüstri alanları yaratıldığına dair hipotezlerin doğruluğu da sorgulanıyor.

Kararda; “İzmir ili, Bergama ilçesi, Ferizler mahallesinde bulunan, sit alan sınırları dışından kalan, tapunun 169 ada 37 nolu parselinde kayıtlı taşınmazın bahçe duvarına bitişik kadastral yolda kalan çeşmenin, Maliye Hazinesine ait 166 ada 46 nolu parselde yer alan cami ve müştemilatının, şahıs mülkiyetine ait 165 ada 30 nolu parseldeki konut yapısının tescil edilmesine ilişkin işlemlerin başlatılmasına yönelik 01.07.2025 tarih ve 22356 sayılı karar, Kurul Müdürlüğünün 09.07.2025 tarih ve 6977873 sayılı kurum görüşü talep edilen yazısı, iletilen kurum görüşleri, Kurul Müdürlüğü uzmanlarınca hazırlanan 29.09.2025 tarih ve 3730883 sayı ile Müdürlük evrakına kayıtlı rapor, yazı ekleri ve işlem dosyası incelendi. Yapılan görüşmeler sonucunda;

Izmir ili, Bergama ilçesi, Ferizler mahallesinde bulunan, sit alan sınırları dışından kalan, tapunun 169 ada 37 nolu parselinde kayıtlı taşınmazın bahçe duvarına bitişik kadastral yolda kalan çeşmenin, Maliye Hazinesine ait 166 ada 46 nolu parselde yer alan cami ve müştemilatının, şahıs mülkiyetine ait 165 ada 30 nolu parseldeki konut yapısının korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmelerine, hazırlanan tescil fişlerinin uygun olduğuna, çeşme, konut ve cami bahçesindeki müştemilat yapısının yapı grubunun 2.(ikinci) grup olarak belirlenmesine, caminin yapı grubunun 1.(birinci) grup olarak belirlenmesine, tapularına bu yönde şerh eklenerek Kurul Müdürlüğüne bilgi verilmesine, kararımız eki krokide gösterildiği şekilde koruma alanlarının belirlenmesine, taşınmazlara yönelik rölöve, restitüsyon ve restorasyon projelerinin hazırlanarak Kurulumuza iletilmesine, taşınmazlarda izinsiz fiziki ve inşai faaliyette bulunulmamasına karar verildi” ifadelerine yer verildi.

Bu yıl 21’inci kez düzenlenen Tarihe Saygı Yerel Koruma Ödülleri’nde Bergama'dan Meltem Sağlam Evi 'Tarihi Yapıda Yaşam Ödülü​ (Konut)' Ramazan Kavas (Semerci) ise 'Tarihi Mekânda Geleneksel Zanaatların Yaşatılması Ödülü' kazandı.

İzmir Büyükşehir Belediyesi Kent Tarihi, Tanıtım ve Turizm Dairesi Başkanlığı tarafından kentteki tarihi ve kültürel mirasa sahip çıkan doğru çalışmaları özendirmek, koruma bilincini yaygınlaştırmak ve olumlu örneklerin çoğalmasını sağlamak amacıyla verilen Tarihe Saygı Yerel Koruma Ödülleri bu yıl 21’inci kez düzenlendi. İzmir il sınırları içerisinden gelen 72 başvuru değerlendirmeye alındı. Seçici Kurul incelemesi sonucunda ön elemeyi geçen 50 başvuru ödül töreniyle onurlandırılacak.

Birçok dalda ödül verildi

Tarihi mirasa sahip çıkan, koruyarak yaşatan ve bu alanda katkısı, emeği bulunan İzmir ile ilgili tüm çalışmalara açık olan yarışmada birçok kategoride ödül verildi. “Tarihi Yapıda Yaşam”, “Tarihi Mekânda Geleneksel Zanaatların Yaşatılması", “Esaslı Onarım”, “Tarihi Çevre ve Kültür Varlıklarını Koruma Dalında Katkı” ve “Tarihine Sahip Çıkan Eğitim Projelerinin Onurlandırılması” kategorilerinde başvurular kabul edildi.

Ödüle değer görülen çalışmalar şöyle:

Tarihi Yapıda Yaşam Ödülü​ (Konut)

Necla Umur Evi (Birgi) - Jüri Özel Ödülü

Filippucci Evi (Buca)

Sevi ve Hakan Şeneken Evi (Buca)

Nurten ve Halil İbrahim Ot Evi (Birgi)

Esma ve İbrahim Çetinkaya Evi (Bademli, Ödemiş)

Hatice Çetin Evi (Bademli, Ödemiş)

Meltem Sağlam Evi (Bergama)

Tarihi Yapıda Yaşam Ödülü​ (Üretim-Ticaret)

Töngül Pide Fırını (Ödemiş)

Mustafa Erdoğan, Bileyici (Tire)

-------------------------------

Tarihi Mekânda Geleneksel Zanaatların Yaşatılması Ödülü

Erol Yünel, Keçeci (Bademli, Ödemiş) - Jüri Özel Ödülü

Uğur Karataş, Cam Boncuk Ustası (Nazarköy, Kemalpaşa)

Bekir ve Mehmet Yavaş, Havutçu (Torbalı)

Etem Pir, Terzi (Tire)

Ramazan Kavas, Semerci (Bergama)

Özgün İşlevin Korunduğu Esaslı Onarım Ödülü​

Burcu ve Mahir Kaplan Evi (Çeşme)

Proje Müellifi: Burcu Kaplan

Yapı Sahibi: Mahir Kaplan

Yüklenici: UMART Mimarlık Mühendislik Ltd. Şti.

--------------------------------------

Özgün İşlevin Değiştirildiği Esaslı Onarım Ödülü​

Arkas Sanat Göztepe Ayşe ve Seniha Mayda Köşkü - Jüri Özel Ödülü

Proje Müellifi: Seda Özen Bilgili

Yapı Sahibi: Lucien Arkas

Yüklenici: Korhan Çerçi

------------------------------

Tarihi Çevre Ve Kültür Varlıklarını Koruma Dalında Katkı Ödülü

Selim Bonfil, Sarit Bonfil, Dilek Himam, Bekir Şikar “İzmir’de Kadın Şapka Kültürü” (Sergi, Katalog, Film)

Sedef Tunçağ “Urla Belge ve Anılarla” (Kitap)

Nesrin Uyal Ortan “Girit’ten Urla’ya: Mübadil Uyal Ailesinin Öyküsü” (Kitap)

---------------------------

Tarihine Sahip Çıkan Okul Projelerinin Onurlandırılması

Jüri tarafından yapılan inceleme sonucunda eğitim projeleri ve bilinçlendirme çalışmaları, genç nesillerin kültürel mirasa olan ilgisini artırmak ve katılımlarını teşvik etmek için teşekkür ve özel teşekkür belgeleri ile onurlandırıldı.

--------------------------------

Özel Teşekkür alan okullar

Konak Cumhuriyet Nevvar Salih İşgören MTAL, TÜBİTAK 4004 Kültürel Miras ve Arkeoloji Işığında Mesleki Eğitimde İllüstrasyon Uygulamaları,

Bahçeşehir Koleji Güzelbahçe Kampüsü, Antik Teos’un Fısıltısı,

Özel Mavişehir Sınav Anadolu Lisesi, Geçmişin İzleri Sazak Köyü’nün Mübadele Hafızası,

TED Aliağa Koleji Vakfı Ortaokulu, Çömlekten Evrensele İzmirin Yankısı,

--------------------------

Teşekkür alan okullar

-Güzelbahçe Özel Kent Ortaokulu, Kentin Karıncaları Hoşgörü’nün Başkenti İzmir

-İTÜ Geliştirme Vakfı, Antik Egeden Günümüze Şifalı Bitkilerin İzinde

-Özel Mavişehir Sınav Anadolu Lisesi, Ege Bölgesi Geleneksel Dokuma Ustalarına Bir Örnek: Nurefşan Yaykal

-Konak Özel Türk Ortaokulu, Smyrna Antik Kentine Yolculuk

-Övgü Terzibaşıoğlu Anadolu Lisesi, İzmir Tarihinden Bir Kesit Ekmek Karneli Yıllar

-İzmir Özel Gelişim Koleji, Toprağın Hafızası Menemen Çömlekçiliği

-Özel Karşıyaka Sınav Koleji Anadolu Lisesi, Akustik Mirasın İzinde: Def ile Sesin Yolculuğu

-İYTEV Yücel Tonguc Koleji Urla, Yaşayan Anıtlarımız, Gazilerimizle Tarihe Yolculuk

-Uğur Okulları Bornova Kampüsü, Göğe Uzanan Zaman

-Özel Gelişim Anadolu Lisesi, Kemeraltında Foto Safari Macerası

-İzmir Özel Karşıyaka Sınav Koleji Ortaokulu, İzmir’in Tarihi Gizemli Yeri Klaros Kutsal Alanı

-Özel Şirinyer Sınav Koleji Anadolu Lisesi, Hacı Andonyadis Kulesi

-Karşıyaka Sınav Koleji Anadolu Lisesi, Kızlarağası Hanı

-İzmir Türk Koleji Bahattin Tatış Kampüsü Anadolu Lisesi, İzmir’in Çok Kültürlü Kimliği

-Özel Uğur Okulları Örnekköy Kampüsü, Menemen Testileri ve Çömlekçilik Geleneği

-Özel Uğur Okulları Karşıyaka Kampüsü, Unutulmuş Bir Miras

-Özel Konak Radikal Anadolu Lisesi, Zamanın Sofrası

-İzmir Özel Gelişim Koleji, Mezar Taşlarında Üç Din, Ortak Dil: İnançlar Arası Semboller ve Mesajlar

-Özel Bahçeşehir Koleji Çiçekli Kampüsü, Agamemnon Kaplıcalarından Balçova Termale

-Özel Bornova Bayraklı Uğur Fen Lisesi, Bellekten Sofraya İzmir Mutfağının Kemeraltı’ndaki İzleri

-Özel Buca Radikal Anadolu Lisesi, Yerel Tarihimizi Korumak

-Özel Bornova Bayraklı Uğur Okulları, Rüzgarın Anlattığı Şehir

-TED Aliağa Koleji Vakfı Özel Lisesi, Geçmişten Geleceğe Akan Miras

-Özel İzmir Bahçeşehir Koleji 50. Yıl Anadolu/Fen ve Teknoloji Lisesi, Tayyare Sineması

-İzmir Bahçeşehir Koleji İzmir Kuzey Kampüsü Ortaokulu, Taşlarda Saklı Hikayeler Menemen Taşhan

-İstek İzmir Okulları Ortaokulu, Çocukların Gözü İle Kültür Mirası İzmir-Bisikletli Kültür Rotaları

-TED İzmir Koleji Urla, Tarihin Şifa kaynağı: Gülbahçe Ilıcası

---------------------------

Seçici Kurul üyeleri

Tarihe Saygı Yerel Koruma Ödülleri’nin bu yılki Seçici Kurul Başkanlığı’nı İstanbul Işık Üniversitesi Sanat, Tasarım ve Mimarlık Fakültesi, Mimarlık Bölüm Başkanı Prof. Dr. Nuran Zeren Gülersoy yürüttü. Asil Seçici Kurul, Marmara Üniversitesi Mimarlık ve Tasarım Fakültesi, Mimarlık, Restorasyon Anabilim Dalı’ndan Doç. Dr. Nurdan Kuban Orcan, Ege Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Sanat Tarihi Bölümü E. Öğretim Üyesi Doç. Dr. Şakir Çakmak, Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, Arkeoloji Bölümü, Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi Anabilim Dalı’ndan Prof. Dr. Çiler Çilingiroğlu, İzmir Ekonomi Üniversitesi Güzel Sanatlar ve Tasarım Fakültesi, Mimarlık Bölümü’nden Prof. Dr. Şebnem Gökçen, İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Mimarlık Fakültesi, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü’nden Doç. Dr. Esin Özdemir Ulutaş ve Yüksek Mimar Restorasyon Uzmanı Ercüment Kuyumcu’dan oluştu. Yedek Seçici Kurulda ise; Ege Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Arkeoloji Bölümü, Klasik Arkeoloji Anabilim Dalı’ndan Araş. Gör. Dr. Ayşe Çelebi, Dokuz Eylül Üniversitesi Mimarlık Fakültesi, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü’nden Araş. Gör. Hüseyin Küçükoğlu, Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, Sanat Tarihi Bölümü, Türk ve İslam Sanatları Ana Bilim Dalı’ndan Araş. Gör. Zeynep Özkan Tekneci ve İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Mimarlık Fakültesi, Kültür Varlıklarını Koruma ve Onarım Bölümü’nden Araş. Gör. Pınar Gökçınar Balkan bulunuyor.

Antik dönemde Mısır tanrılarına adanan tapınak, 5. yüzyılda Hristiyanlığın Anadolu'da yaygınlaşmasıyla kiliseye çevrildi. Cumhuriyet'in ilk yıllarından bu yana ise yapının yuvarlak kulelerinden biri Kurtuluş Camisi olarak kullanılıyor.

Selinos Nehri üzerine kurulan tapınak, mimari planı ve düzenlemesiyle antik dünyada benzeri olmayan bir kutsal alan olarak biliniyor. Ziyarete kapalı olan kutsal alanda şimdi karşılama merkezi, çevre düzenlemesi, koruma ve onarım çalışmaları, yürüyüş yolları ve gece müzeciliğine yönelik altyapı oluşturuluyor.

Projenin koordinatör kazı başkanı Manisa Celal Bayar Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Başkanı Prof. Dr. Yusuf Sezgin, AA muhabirine, Kızıl Avlu'da çalışmaların 2025 yılının mart ayında başladığını söyledi.

Tapınağın Roma döneminden bugüne kalan en önemli anıtlardan biri olduğunu belirten Sezgin, "Kızıl Avlu'nun 2026 yılında ziyarete açılmasını planlıyoruz, insanlar buraya geldiklerinde yepyeni ve çok düzenli bir alanla karşılaşacak." dedi.

Yapının kırmızı tuğlalarla anılmasına karşın antik dönemde mermerle kaplı olduğunu aktaran Sezgin, "Tuğla gördüğünüz kısım aslında binanın çekirdeğini oluşturuyor. Dış yüzeyi, hatta çatısı bile mermer kaplıydı. Karşıdan bakıldığında devasa bir mermer kütlesi görülüyordu." diye konuştu.

Tapınağın Roma dışında bilinen en büyük kutsal alanlardan biri olduğunu vurgulayan Sezgin, şunları kaydetti:

"Dini önemini hiçbir zaman kaybetmemiş. Roma döneminde Pagan inanışı için kullanılmış. 5. yüzyılda Hristiyanlığın Anadolu'da yaygınlaşmasıyla beraber burası kiliseye çevrilmiş. Neflere bölünerek düzenlenmiş. O dönemde İncil'de adı geçen ilk yedi cemaatten bir tanesi de Bergama'da. Çok büyük ihtimalle burası olsa gerek çünkü bundan daha büyük kilise yok.

Kutsal alanın bir ucunda sinagog var. Yani hem Pagan hem Hristiyan hem de Museviler için çok önemli bir alan. Daha da ilginç olanı, ana tapınağın iki yanında yuvarlak büyük kuleler var. Bu kulelerden biri Cumhuriyet'in ilk yıllarında yapılmış Kurtuluş Camisi olarak işlevini sürdürüyor."

Sezgin, yaklaşık 270 metre uzunluğunda ve 100 metre genişliğindeki kutsal alanın doğu ucundaki tapınağın 60 metre uzunluğunda ve 10 metre genişliğinde, duvarların ise 25 metre yüksekliğinde olduğunu aktardı.

Mimari plan ve düzenleme açısından eşsiz bir örnek olduğuna dikkati çeken Sezgin, "Büyük ihtimalle Anadolu'da bu tür tuğla yapı geleneği olmadığı için hem mimarlar hem işçiler Roma'dan getirilmiş olmalı." dedi.

Sezgin, "Kızıl Avlu, Bergama'nın belki de en önemli kültürel miraslarından biri. Burada yaptığımız onarım, koruma ve çevre düzenlemesi çalışmalarıyla yapıyı geleceğe miras bırakmak istiyoruz." ifadelerini kullandı.

Antalya'nın ilk kentleşme sürecinin başlatan ve şehrin isim babası olarak kabul edilen Bergama Kralı II. Attalos'un anısına dikilen broz heykel, günümüzde Akdeniz'in inicisi Antalya'nın en önemli simgelerinden biri haline geldi.

Kale Kapısı Mevkii'nde, tarihi Saat Kulesi'nin tam karşısında yer alan heykel, Antalya'nın geçmişine ışık tutuyor.

ANTALYA'NIN İSİM BABASI ANITIYLA ÖLÜMSÜZLEŞİYOR

M.Ö. 2. yüzyılda Bergama Kralı II. Attalos tarafından kurulan ve ona itahafen Attaleia olarak adlandırılan şehir, günümüzde Antalya olarak biliniyor. Kentin kurucusu ve isim babası olan II. Attalos'u onurlandırmak amacıyla 2004 yılında Antalya Büyükşehir Belediyesi, görkemli bir heykel yaptırdı ve dikildiği meydan Attalos Meydanı olarak anılmaya başlandı.

ANTALYA'NIN SANATSAL BİR İFADESİ

Türkmenistanlı usta sanatçı Meretguly Öwezov'un imzasını taşıyan 2.60 metre yüksekliğinde bronz heykel, 1.40 metrelik traverten bir kaide üzerine yükseliyor. Üst gövdesi çıplak olan eser, Antik Yunan sanatının izlerini taşır. Sağ elindeki ve üzerinde Yunan Zafer Tanrıçası Nike'nin kraliyet asasını taşır. Asa güç ve zaferi simgeler.

II. Attalos heykelinin en dikkat çekici özelliklerinden biri, tamamen özgün bir eser olmasıdır.

Eserin yapımında, Berlin Bergama Müzesi'nde bulunan bir kraliyet gövdesi ile yine aynı müzedeki farklı bir heykele ait bir II. Attalos başı örnek alınmış olsa da, bu iki parça birleştirilerek özgün bir eser oluşturulmuş.

----------------------

II. Attalos

II. Attalos (Άτταλος Β' ό Φιλάδελφος) (d. MÖ 220 Pergamon - ö. MÖ 138 Pergamon), Pergamon Krallığı kralı olarak MÖ 160–MÖ 138 yılları arasında hüküm sürdü. Pergamon Krallarından olan, Attalos Hanedanının beşinci üyesi Κral I. Attalos ile Kraliçe Apollonis'in oğlu, II. Eumenes'in kardeşidir. Ağabeyi II. Eumenes'e olan bağlılığından ve sevgisinden dolayı "Kardeşini seven", (Φιλάδελφος) olarak anılır. Kardeşi II. Eumenes ölünce vasisi III. Attalos küçük olduğundan, ağabeyinin karısı kraliçe Stratoniki ile evlenerek kral oldu.

Krallığı sırasında Selevkos, Makedonya ve Bitinya krallıklarıyla savaştı. Bir yandan ülkesinin sınırlarını genişletirken bir yandan da ülkeyi büyüttü. Bu süreçte Romalılar ve Kappadokia Krallığıyla birlikte davrandı. Filedelfia (Alaşehir -Manisa) ve Attalia (Antalya) kentlerini kurdu.

Atina'daki ünlü ve görkemli Attalos Stoa'sı, iki katlı galeri, II. Attalos ve eşi Stratoniki tarafından inşa edilmiş önemli yapılardan biridir. Modern zamanlarda, 1950'lerde ünlü Rockefeller ailesi tarafından restore ettirilen bu yapı, günümüz Atina'sında ayakta duran en önemli antik yapılardan biridir.

Özgün yapıda, galerinin orta kısmının önünde, II. Attalos'u bir Quadriga, dört atlı araba üzerinde gösteren bronz bir heykel vardı. Eşi Stratoniki'nin de stoa'da bir heykeli olduğu sanılıyor.

----------------------

Attalos Stoası, Atina⠀

Yunanistan'ın başkenti Atina'da bulunan ve Atina Agorası'nda yer almakta olan Attalos Stoası (MÖ) 1. yüzyılda Kral II. Attalos adına inşa edilmiş ve 1952-1956 yılları arasında restore edilmiştir.⠀

Attalos Stoası, Antik Agora Müzesi'ne ev sahipliği yapmaktadır ve Burada düzenlenen sergiler çoğunlukla Atina demokrasisiyle bağlantılı olmaktadır. Müze koleksiyonunda (MÖ) 7. yy ile 5. yüzyıllardan kalma, kil, bronz, cam objeler, heykeller, madeni paralar ve inskripsiyonlardan oluşan bir koleksiyon bulunmaktadır.

Attalos ayrıca, günümüzdeki Manisa’da Philadelphia ve Antalya’da Attalia şehirlerini kurarak Pergamon Krallığı sınırlarını Akdeniz’e kadar taşıdı.

Orijinal yapının orta kısmında, II. Attalos'u dört atlı bir arabada tasvir eden bronzdan heykeli, eşi Stratonike'nin de stoa içinde bir heykeli olduğuna inanılmaktadır.

Daha sonra 2006 yılında tescillenen kaya varlıkları ve yapılan son incelemeler yeniden değerlendirilerek hem 1. hem de 3. derece arkeolojik SİT alanı yöntemlerine kavuştu.

Kaçak kazılara karşı önlem

29 Temmuz 2025 tarihli kurultayda alınan karar belgesinde, Topburun Tepe'nin kaybettiği kayalık dağları ile güneydeki ovalık araziler ayrıntılı olarak haritalandırıldı. Böylece, bölgedeki sit sınırları netleştirilirken, kaçak kazılar ve yapılaşmaya izin verilmeden daha sıkı bir koruma çerçevesi oluşturuldu.

Bizans izi ve antik taş ocağı kalıntıları

Uzman raporlarına göre bölgede Geç Bizans dönemine ait seramik, kam ve tuğla parçalarının yanı sıra antik taş ocağı izlerine rastlandı. Prof. Dr. Felix Pirson'un daha önceki çalışmalarında da vurgulandığı gibi, alandaki çok sayıda işlenmiş kaya ve kaya yazılarının insan tarafından incelendiğine dikkat çekildi. Ayrıca bölgede Bizans döneminde küçük bir yerleşimin varlığına işaret eden kiremit ve pişirme fırını kalıntılarına da ulaşıldı.

“Çivi bile çakılamayacak”

Alınan yeni tescil kararıyla birlikte, alanın arkeolojik ve kültürel miras envanterindeki yeri daha da güçlendirildi. Bundan böyle bölgede herhangi bir inşaat, imar ya da fiziki müdahale yapılamayacaktır. Uzmanlar, bu kararın sadece Dikili'nin olmadığını, tüm İzmir'in kültürel mirasının korunmasına önemli katkı sağlayacağını belirtiyor.

Kaya kurtarı yada halk dilinde Sunak Taşı olarak bilinen bölgelerde bulunan bölge Damar Göl adıyla anılan ve göçmen kuşların durak yeri olan doğal güzellikler de bulunuyor.

Arkeoloji kazı ekibi üyeleri ve Müze yetkilileri tarafından düzenlenen turların geçen haftaki konusu “Antik Pergamon’da yerel inanışlar” oldu. Bergama kazı başkanı Prof. Dr. Felix Pirson'un rehberliğinde gerçekleşen buluşma, Bergama Kazı Evi’nde gerçekleşti.

Tarih meraklısı vatandaşların katıldığı etkinlikte Akropol’e çıkılarak, buradaki yapılar mercek altına alındı. Antik Pergamon'daki yerel inançlar hakkında konuşuldu.

Her Cumartesi yeni bir macera

Pergamon buluşmalarında daha önce Bergama Müze Müdürü Nilgün Ustura öncülüğünde “Selinos Antik Kanalı Rehabilitasyon Projesi”, Prof.Dr.Yusuf Gezgin ve Mustafa Açıkgöz eşliğinde “Topçu kışlası mevkiinde neler oluyor? Mozaikli Yapı’daki kazı ve restorasyon çalışmaları”, PD. Dr. Ulrich Mania eşliğinde “Antik çağda hastanelik olmak: Asklepion çevresinden elde edilen yeni bulgular” konuları işlenmişti.

Doç.Dr.Güler Ateş ile “Antik Pergamon’un eğlence mekânları: Tiyatrolar”

Her Cumartesi saat 16.00’da gerçekleşen turların bu haftaki (16 Ağustos Cumartesi) konusu ise “Antik Pergamon’un eğlence mekânları: Tiyatrolar” olacak. Doç.Dr.Güler Ateş öncülüğünde gerçekleşecek etkinliğin buluşma yeri ise Viran Kapı.

Ören yeri girişlerinin ücretsiz olduğu saha buluşmaları için şapka ve araziye uygun ayakkabı giyilmesi tavsiye ediliyor.

Pergamon buluşmalarında daha sonraki hafta 23 Ağustos Cumartesi günü ise Müze Müdürü Nilgün Ustura öncülüğünde “Bergama müzesi turu” gerçekleştirilecek.

6 Eylül Cumartesi ise Dr.Emre Ataberk öncülüğünde “UNESCO Dünya Mirası Bergama’da Turizm” konusu işlenecek.

Etkinlikler 13 Eylül Cumartesi günü Pergamon Kazı Evi’nde “Açık kapı günü” buluşması ile sona erecek.

Assos'ta 1881-1883 yıllarındaki ilk bilimsel kazıların ardından 1981'de yeniden başlayan çalışmalar, kesintisiz devam ediyor. Antik Çağ'da "Troas" olarak isimlendirilen bölgenin güney kıyısında, Midilli Adası'nın karşısındaki volkanik tepenin zirvesi ve yamaçlarında kurulup, asırlar boyunca çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapan Assos, kalıntıları ve doğasıyla her yıl çok sayıda turist çekiyor.

"ANTİK KENTTE ÖNEMLİ BİR STOA GÜN YÜZÜNE ÇIKARILIYOR"

Assos Kazı Heyeti Başkanı Prof. Dr. Nurettin Arslan, Kültür ve Turizm Bakanlığı desteği ve İÇDAŞ'ın ana sponsorluğunda kazıya devam ettiklerini söyledi.

Kazıların mevsim koşulları el verdiğince 12 ay boyunca sürdürüldüğünü anlatan Arslan, şöyle konuştu:

"Bu yıl agorada (Yunan klasik devrinde, sitenin yönetim, politika ve ticaret işlerini konuşmak için halkın toplandığı alan) 'kuzey stoa' olarak adlandırılan yaklaşık 110 metre uzunluğunda iki katlı olan yapının doğu kenarındaki bir bölümü açmayı planlıyoruz. Bu stoanın özelliği Bergama krallarının Helenistik dönemde kendi mimari stillerini yansıtmak için ortaya koydukları bir mimari olması."

"Yapının toplam uzunluğu 110 metre olduğu için bu yapının tamamını açığa çıkarmak çok uzun yıllar alabilir. Önceki yıllarda yapının batı kısmındaki bir bölümü açığa çıkarmıştık. Amacımız bu yıl da yine bu yapının doğuda meclis binasının yanındaki bölümün bir kısmını açığa çıkarıp bu yapının büyüklüğünün ya da mekanlarının algılanması için çaba içindeyiz."

2 BİN 200 YILLIK MOZAİK SERGİLENECEK

Prof. Dr. Nurettin Arslan, 2025'te en önemli keşifler arasında, 2 bin 200 yıllık, çokgen taşlarla yapılmış, polygonal (çokgen) taşlarla üç renkli bitkisel ve geometrik motiflerden oluşan mozaiğin yer aldığını vurguladı.

Mozaiğin Helenistik döneme ait olduğunu kaydeden Arslan, "Yine bu yıl imkanlarımız ve sürenin yeterli olması halinde sözünü ettiğimiz bu zemin mozaiğinin restore edilerek ziyaretçilere sergilenmesi öncelikli hedeflerimiz arasındadır." şeklinde konuştu.

Kızıl Avlu’nun 350 metre yakınında bulunan ve "Mozaikli Ev" olarak adlandırılan yapı kompleksinde sürdürülen kazılarda bronz bir kazan bulundu.

Etrafında çok sayıda mekan bulunuyor

Kazıya ilişkin bilgi veren Bergama Koordinatör Kazı Başkanı ve Manisa Celal Bayar Üniversitesi Arkeoloji Bölüm Başkanı Prof. Dr. Yusuf Sezgin, şu açıklamada bulundu:

“2024 yılının eylül ayından itibaren Kültür ve Turizm Bakanlığı adına ‘Geleceğe Miras’ projesi kapsamında buradaki çalışmalara başladık. Bulunduğumuz yer bizim ‘Mozaikli Alan’ dediğimiz bir yer. Bergama Antik Kenti’nin, ‘Kızıl Avlu’ olarak adlandırılan yapılarından bir tanesinin 350 metre yakınında yer alıyor. Bir kompleks şeklinde bulunan yapının taş avlusu ve etrafında çok sayıda da mekan bulunuyor. Bu mekanların zemini ise mozaiklerle kaplanmış. Bu da bize, burasının çok önemli bir yapı olduğunu, dönemin önde gelen yöneticilerinden birisine ya da Hıristiyanlık döneminde çok önemli bir din adamıyla ilişkili bir yapı kompleksi olduğunu düşündürüyor.”

Havuzda bozulmamış bronz kazan bulundu

Kompleksin taş avlusundaki bir havuz içinde tespit edilen bronz kazan, hem fiziksel durumu hem de bulunduğu bağlam nedeniyle büyük önem taşıyor. Kazının detaylarına dair konuşan Prof. Dr. Sezgin şunları söyledi:

“Buradaki özel buluntulardan bir tanesi, bu taş avlunun hemen arkasında yer alan bir havuz. Yüzme havuzu gibi değil, özellikle yağmur sularının ya da kaynak sularının toplandığı bir havuz. Bu su, kullanım amaçlı olarak burada biriktiriliyor. İlginç olan ise bu havuz ve tüm bina, muhtemelen milattan sonra 7’nci yüzyılda, belki de Arap akınları döneminde terk edilmiş. Yani yapı doğal nedenlerle yıkıma uğramış ve bir daha kullanılmamış. Bu terk edilişin ardından yapı enkaz halinde kalmış. İşte bu enkazın içinde, oldukça iyi korunmuş bir bronz kazan bulduk.”

“Kazanın işçiliği bugünle birebir aynı”

Kazanın, antik dönemin teknolojik kapasitesi ve kültürel yapısı hakkında doğrudan bilgi verdiğini vurgulayan Sezgin, açıklamalarına şöyle devam etti:

“Antik dönemde özellikle bu tür yapılarda bronz, önemli bir materyaldi. Gündelik yaşamda en yaygın olarak kullanılan malzemeler pişmiş toprak, yani seramik ürünlerdir. Ancak bronz, pahalı ve değerli bir materyaldir. Bu nedenle daha özel alanlarda, özel amaçlarla kullanılmıştır. Burada ele geçen bronz kazan, yerinde orijinal konumunda, olduğu gibi ele geçti. Yani antik dönemde kullanılmış, terk edilmiş ve bir daha dokunulmamış. Bizim tarafımızdan gün yüzüne çıkarıldı. Bu çok önemli, çünkü yapının son kullanım evresindeki materyalleri bize olduğu gibi gösteriyor. Bu da o dönemin kültürel anlayışı, kullanım biçimi ve gündelik yaşamı hakkında doğrudan bilgi veriyor.”

Yakında Bergama Müzesi’nde sergilenecek

Kazanın teknik özelliklerine dair bilgi de veren Sezgin, yapım yönteminin günümüzde de uygulandığını belirtti:

“Kazanın bir diğer özelliği ise muhtemelen havuzdan su alıp taşımak amacıyla kullanılmış olması. Hemen havuzun arkasında bir mutfak yapısı var; belki oraya su taşımak için de kullanılmış olabilir. Elbette kesin olarak bilmiyoruz ama bağlamından bu anlamı çıkarıyoruz. Teknik açıdan baktığımızda, bu kazan çekiçleme tekniğiyle yapılmış. Günümüzde de benzeri teknikler özellikle Diyarbakır ve Şanlıurfa gibi yerlerde geleneksel olarak uygulanıyor. Bronz işçiliği Anadolu’da binlerce yıldır süregelen bir gelenek. Bizim burada bulduğumuz kazan da bu geleneğin yaklaşık 1400 yıl öncesine ait bir örneği. İşçilik ve teknik, neredeyse birebir günümüzle aynı.”

Restorasyonu tamamlanan bronz kazanın, yakın zamanda Bergama Müzesi’nde sergilenmeye başlanması planlanıyor.

Antik dönemin Pergamon Kenti inanılmaz bir yer. Defalarca yağmalanmış, en önemli eserleri yurt dışına kaçırılmış olmasına rağmen bu kentin görkemi dillere destan. Şimdi orada, Helenistik dönemden kalma, kentin belki de en zengin insanlarından birine ait devasa bir ev oda oda ortaya çıkarılıyor. Pergamon, binlerce yıldır hayatın kesintisiz devam ettiği, bugün de hala üzerinde yaşanan bir yer olarak çok özel bir öneme sahip.

UNESCO Dünya Miras Listesi’nde yer alan Bergama Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj Alanı’nda kazı ve restorasyon çalışmaları, Kültür ve Turizm Bakanlığının "Geleceğe Miras Projesi" kapsamında yıl boyunca kesintisiz hale getirildi. Projenin koordinatör kazı başkanı Manisa Celal Bayar Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Başkanı Prof. Dr. Yusuf Sezgin, proje kapsamındaki kazıların geçen eylül ayında başladığını söyledi.

MOZAİKLİ EV

Prof. Dr. Sezgin, Pergamon Antik Kenti’nde birkaç noktada çalışma yürüttüklerini anlatarak, Kızıl Avlu’nun yakınındaki kazılarda "Mozaikli Ev" olarak adlandırılan büyük bir yapı kompleksinin bulunduğunu ifade etti. Antik dönemde bu tür yapıların önemli kişiler tarafından kullanıldığına dikkati çeken Sezgin, "Antik dönemde 'peristilli ev' olarak adlandırılan Mozaikli Ev, merkezi taş avlusu ve havuzuyla büyük bir konut kompleksi oluşturuyor" dedi.

Sezgin, kompleks yapıdaki önemli özelliklerden birinin mozaikli mekanlar olduğunu belirterek, şunları kaydetti:

"Mozaikli Ev’in en dikkati çeken özelliklerinden biri, mozaik zeminlere sahip olması. Bu da önemli bir yapı olduğunu gösteriyor. Yapının, milattan sonra 2. ve 3. yüzyıllarda inşa edildiğini değerlendiriyoruz. Hristiyanlık döneminde de kullanılmaya devam etmiş olmalı, çünkü hemen arkasında bulunan ve Mısır Tanrıları Tapınağı olarak bilinen Kızıl Avlu’nun kiliseye çevrilmesi, bölgede bir Hristiyan topluluğunun yaşadığını gösteriyor. 7. yüzyıldaki Arap akınları sırasında büyük bir yangınla terk edilmiş olduğunu düşünüyoruz. Çatı kiremitleri ve yanmış kaplar, bu yıkımın bir yangın sonucu olduğunu gösteriyor. Yapıda dört farklı noktada mozaikler bulundu. 3. ve 4. yüzyıllara tarihlenen bu mozaiklerde, geometrik ve bitkisel motifler ile farklı renkler kullanılması dikkati çekiyor."

Antik döneme ait kraliyet mührü

Bergama’nın, Helenistik dönemde bir krallık başkenti olduğunu hatırlatan Sezgin, Mozaikli Ev kazısında, kraliyete ait yapılarda kullanıldığı belirlenen mühürlü bir çatı kiremidi parçasının bulunduğunu aktardı.

Yusuf Sezgin, Helenistik döneme ait kiremit parçasının Roma dönemindeki yapıda da kullanıldığını belirterek, “Üzerinde ‘Bazilike’ yazan kiremit parçası bulduk. Helence bazilike, krala ait demek. Bergama Akropolü’nde kraliyet ailesi için özel olarak inşa edilmiş yapılarda bu tür mühürlerin kullanıldığı biliniyor. Bir binada bu ifade varsa, bu krala ait anlamına geliyordu. Daha önce parçalar halinde benzer örnekler bulmuştuk ancak ilk kez eksiksiz bir mühürlü kiremit ortaya çıkarıldı.” ifadesini kullandı.

Havuzda çocuk figürlü mezar taşı

Sezgin, Mozaikli Ev’in avlusundaki havuzda mezar taşı kullanıldığını fark ettiklerini dile getirdi.

Mezardan sökülerek havuzda kullanıldığını düşündükleri taşın üzerinde hüzünlü bir hikayenin betimlendiğini aktaran Prof. Dr. Sezgin, “Mezar taşında ‘dünyanın en tatlı çocuğu’ yazılı bir ifade var. Bir çocuk figürü, yanında köpeğiyle tavşan avına çıkmış halde betimlenmiş. Annesi tarafından yaptırıldığı anlaşılan bu taş, hem duygusal yönüyle hem de dönemin sosyal yaşamına dair ipuçları barındırıyor.” diye konuştu.

Şu ana kadarki çalışmalarda yüzde 20’lik kısmı gün ışığına çıkarılan kompleks yapının yıkıldıktan sonra uzun bir süre boş kaldığını değerlendirdiklerini belirten Sezgin, bölgede Bizans dönemine ait bir mezarlık alanı tespit ettiklerini söyledi.

Yusuf Sezgin, bunların, Türkler gelmeden önceki son Bergamalı Bizanslıların mezarlarının olduğunu kaydederek, bazı mezarlarda birden fazla gömüye rastladıklarını, bunun da o dönemde yaşam koşullarının çok iyi olmadığını gösterdiğini ifade etti.

Kazılarda ayrıca, Roma ve Bizans dönemlerine ait mutfak eşyaları, savaş aletleri, takılar ve sikkeler gibi günlük yaşamda kullanılan birçok eserin gün yüzüne çıktığını kaydeden Sezgin, bunların uygun olanlarının Bergama Müzesi’nde sergileneceğini vurguladı.

Sezgin, proje kapsamında Dionysos Tapınağı’nda da restorasyon çalışması ile gece müzeciliği için Asklepion ve Akropolis’te aydınlatma projelerinin yürütüldüğünü sözlerine ekledi.